masi eng

سنبل الطیب Valeriana officinalis Valerian Valerianaceae معرفی و گیاهشناسی گیاهی است علفی و چندساله، با ارتفاع 50 تا 150 سانتی متر، دارای ساقه ای توخالی و استوانه ای شکل، برگهای آن منقسم به 7 تا 11 برگچه هستند که به صورت متقابل بر روی ساقه دیده می شوند. گل هایش به رنگ سفید یا صورتی می باشند که به صورت گل آذین دیهیم دیده می شوند. میوه اش فندقه ای تخم مرغی شکل است و بذرها در این گیاه دارای پاپوس هایی هستند که سبب سهولت انتشار آنها می شوند. پراکنش و نیازهای اکولوژیکیسنبل الطیب در مناطق معتدل و مرطوب اروپا و آسیا می روید و در کشورمان در مناطق شمال غربی و اطراف اصفهان به صورت خودرو دیده می شود. سنبل الطیب گیاهی است که به هوای معتدل و رطوبت فراوان در طول رویش نیاز دارد. کاشت،

گیاه دارویی جین سنگ Panax ginseng Ginseng Araliaceae مقدمه و گیاهشناسی جین سنگ یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی می باشد که از دیرباز در نزد مردم چین مورد توجه بوده است. نام این گیاه به معنی ریشه آدم نما می باشد که بدلیل شباهت زیاد ریشه آن به انسان است. در چند دهه اخیر توجه فراوانی به این گیاه شده است و یکی از گیاهان دارویی می باشد که در زمینه های تحقیقاتی بیوتکنولوژی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در این وبلاگ همواره سعی بر معرفی گیاهان دارویی موجود در کشورمان ایران بوده است ولی در این مطلب با رویکردی دیگر در نظر است یک گیاه دارویی پر مصرف و مهم در سطح جهان معرفی گردد. جین سنگ گیاهی است علفی و چندساله که ارتفاع آن گاها به 80 سانتی متر هم می رسد. برگ های این گیاه بصورت مرکب پنج برگچه ای بوده و گل های سفید تا کرم رنگ آن در سال سوم ظاهر می گردند. ریشه جین سنگ سفید تا زرد کم رنگ می باشد و طول آن تا 20 سانتی متر گزارش شده است. نیازهای اکولوژیکی و پراکنش جین سنگ گیاهی است سایه پسند و رطوبت دوست که در محدوده دمایی 9 تا 15 درجه بخوبی رشد می نماید. کاشت، داشت و برداشت تکثیر این گیاه بوسیله بذر صورت می گیرد ولیکن بایستی توجه داشت که بذرهای این گیاه دارای نیاز سرمایی می باشند و قبل از کاشت بایستی تیمارهای مورد نیاز جهت رفع نیاز سرمایی آنها انجام پذیرد. تولید جین سنگ کار دشواری است زیرا بایستی سایبان های مورد نیاز را برای پرورش این گیاه فراهم نمود. برداشت ریشه ها در سال پنجم یا ششم صورت می گیرد. تركيبات شيميايي و فرآوری مهمترین ترکیبات موجود در ریشه جین سنگ عبارتند از: ترکیبات ساپونینی (ترپن گلیکوزیدها)، اسانس (مهمترین ترکیب موجود در اسانس پاناسن می باشد)، مواد معدنی، ویتامین ب 12 و ... . ریشه ها را پس از شستشو در دمای 35 درجه خشک می نمایند. خواص درمانی و کاربردها خواص درمانی متعددی برای ریشه جین سنگ معرفی شده است ولی مهمترین آنها عبارتند از: افزایش قدرت فکری و عضلانی بدن، افزایش مقاومت به بیماری ها، تقویت کننده و افزایش دهنده نیروی جنسی و ... . ریشه جین سنگ بطور گسترده در درمان بسیاری از بیماری ها بصورت فرموله شده در داروها بکار می رود و هر روز استفاده ای نوین برای این گیاه یافت می شود. امید است تولید این گیاه در مناطق مستعد کشور مورد بررسی قرار گیرد. و ادامه دارد ... تصاویر این گیاه مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه

علف لیمو Cymbopogon spp Lemon grass Poaceae معرفی و گیاهشناسی علف لیمو یکی از گیاهان دارویی است که از 60 یا 70 سال پیش اهمیت زیادی پیدا کرده و در کشورهایی مانند هندوستان، چین و در قسمت های وسیعی از آفریقا و آمریکای جنوبی در سطوح وسیع کشت می گردد. علف لیمو گیاهی است چندساله از خانواده ی گندمیان که گونه های متعددی دارد و ارتفاع این گیاه بسته به شرایط محیطی بین یک تا دو متر می باشد. ریشه های این گیاه به صورت افشان و کوتاه هستند و برگ های این گیاه طویل و به رنگ سبز روشن می باشند. مهمترین گونه های جنس علف لیمو عبارتند از: C.citratus و C.flexuosus. گونه ای از جنس Cymbopogon با نام كاه مكي (C.olivieri)در مناطق جنوبی و غرب كشور بصورت خودرو مي رويد که بوي معطري داشته و ترکیبات اسانس این گیاه با علف لیمو تفاوت زیادی دارد. پراکنش و نیازهای اکولوژیکی علف لیمو بومی نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان است. این گیاه بومی ایران نیست ولی اخیرا در مناطق شمالی کشور و در برخی گلخانه ها کشت و کار می گردد. علف لیمو به درجه حرارت زیاد، آبیاری منظم و نور فراوان نیاز دارد. خاک هایی با بافت لومی شنی و pH نسبتا اسیدی (5 تا 8) برای این گیاه بسیار مناسب می باشد. کاشت، داشت و برداشت تکثیر این گیاه به دو روش جنسی(کشت غیرمستقیم بذر) و غیر جنسی(تقسیم بوته) صورت می گیرد. در تکثیر جنسی، بذور این گیاه را در اواخر اسفندماه در خزانه ی زیر پلاستیک کشت می کنند و نشاها در اواخر بهار و یا در اوایل پائیز به زمین اصلی منتقل می شوند. تکثیر غیرجنسی این گیاه بصورت تقسیم بوته ی گیاهان 3 تا 4 ساله در پائیز می باشد. گیاهان در مزرعه در ردیف هایی با فاصله ی 50 سانتی متر و با فاصله ی 30 تا 50 سانتی متر از یکدیگر کشت می شوند. در هنگام تولید نشا و در طول رویش مبارزه با علف های هرز ضروری می باشد. کاربرد کودهای ازته، پتاسه و فسفره در طول رویش این گیاه نقش مهمی در افزایش عملکرد این گیاه دارد. علف لیمو گیاهی چندساله است و معمولا بعد از سال سوم این گیاه را از زمین خارج کرده و کشت دوباره صورت میگیرد زیرا طبق تحقیقات علمی، از سال سوم به بعد عملکرد این گیاه کاهش می یابد. برداشت این گیاه سه تا چهار بار در طول سال انجام می شود. نکته ی مهم در مورد برداشت این گیاه این است که این عمل بایستی قبل از گلدهی این گیاه صورت بگیرد و تا جای ممکن بایستی سعی شود که گیاه به گل نرود زیرا ساقه ی این گیاه در مرحله ی گلدهی چوبی شده و عملکرد اسانس گیاه کاهش می یابد. میزان عملکرد اسانس این گیاه بسته به شرایط محیطی و سن گیاه متفاوت است و بین 140 تا 300 کیلوگرم در هکتار می باشد. فرآوری برگ ها و ساقه های جوان این گیاه دارای اسانسی زرد رنگ (به میزان یک تا سه درصد) می باشد که بوسیله ی تقطیر با بخار آب استحصال می گردد. اسانس این گیاه دارای بویی شبیه لیمو است و به اسانس بادرنجبویه شباهت زیادی دارد. مهمترین اجزای اسانس علف لیمو عبارتند از: سیترال (80 درصد)، سیترونلول، ژرانیول و ... . خواص درمانی و کاربرد اسانس این گیاه دارای خواصی مانند آنتی باکتریال قوی، اشتها آور، ضد کرم و ضد نفخ است. مصرف موضعی این اسانس سبب کاهش دردهای روماتیسمی و عصبی می گردد. اسانس این گیاه دارای کاربرد بسیار وسیع در صنایع آرایشی و بهداشتی است و سالانه 6000 تن از اسانس علف لیمو در جهان تولید می گردد. تصاویر این گیاه مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه

مریم گلی Salvia officinalis Sage – Purple Sage Lamiaceae معرفی و گیاهشناسی مریم گلی یک گیاه دارویی علفی و چندساله است که ارتفاع اش به 40 تا 80 سانتی متر می رسد. قسمت های مختلف این گیاه دارای کرک های خاکستری رنگ است و برگ های این گونه ی مریم گلی برخلاف گونه های دیگر بلند و نیزه ای شکل می باشد. گل های این گیاه به رنگ آبی مایل به بنفش هستند. پراکنش و نیازهای اکولوژیکی مریم گلی بومی مناطق شمال مدیترانه است و این گیاه بومی کشورمان نیست ولی بخاطر اهمیت دارویی اش در کشورمان کشت و کار می شود. مریم گلی گیاهی است که به گرما و هوای خشک برای رشد مطلوب نیاز دارد. کاشت، داشت و برداشتتکثیر این گیاه بوسیله ی بذر یا از طریق تقسیم بوته امکان پذیر است و برای این کار معمولا در روش کشت مستقیم بذور را در اواخر آبان ماه در ردیف هایی با فاصله ی 50 سانتی متر و با فاصله ی 50 سانتی متر از هم کشت می نمایند. کشت غیر مستقیم بذور در اوایل بهار با استفاده از خزانه هوای آزاد صورت می گیرد. نشاهای حاصل را در اوایل پائیز به زمین اصلی منتقل می نماییم. تکثیر این گیاه از طریق تقسیم بوته در مورد گیاهان 3 تا 4 ساله در فصل پائیز قابل انجام می باشد. برداشت شامل چیدن برگ ها یا قطع پیکر رویشی گیاه است که از سال دوم به بعد می توان 2 تا 3 مرتبه این عمل را انجام داد. فرآوری برگ ها و سرشاخه های مریم گلی دارای اسانس، موسیلاژ، ترکیبی به نام سالوین، فلاونوئید، ساپونین و .. هستند. اسانس این گیاه دارای ترکیباتی چون تویون، سینئول، کامفور، پینن و .. است و به رنگ زرد بسیار کمرنگ می باشد. خواص درمانی و کاربردبرگ ها و سرشاخه های گلدار مریم گلی خواص درمانی متعددی دارند که مهمترین آنها عبارتند از: ضدعفونی کننده (در صورت استفاده ی خارجی)، ضدتشنج، کمک کننده به هضم غذا، کاهش دهنده ی قند خون، ضدنفخ و ... . احتیاطات مصرف: مصرف این گیاه در دوران بارداری منع شده است و فرآورده های حاصل از این گیاه سبب کاهش ترشح غدد شیری در مادران می شوند. نحوه ی مصرف: 2 تا 3 گرم برگ خشک شده را بصورت دمکرده سه بار در طول روز مصرف نمائید. مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه

افسنطین (افسنتین) Artemisia absinthium Worm wood – Mugwort Asteraceae معرفی و گیاهشناسی یکی از قدیمی ترین گیاهان دارویی شناخته شده در جهان است که در اکثر آثار دانشمندان قدیم نام آن آمده است. افسنطین گیاهی است چندساله و علفی از خانواده ی کاسنی (مرکبان) با ارتفاع 50 تا 100 سانتی متر که دارای برگ ها و ساقه های نقره ای رنگی می باشد. گلچه های زبانه ای و لوله ای شکل در این گیاه به فرم گل آذین کاپیتول (کلاپرک) دیده می شوند. میوه اش فندقه ای به رنگ قهوه ای روشن می باشد که تصویر آن در پائین آمده است. نیازهای اکولوژیکی و پراکنش افسنطین بومی مناطق معتدل آسیا و اروپا است و در کشورمان بطور وحشی در استان های مازندران، گیلان، اردبیل، آذربایجان و ... یافت می شود. افسنطین گیاهی حساس به سرما، مقاوم به خشکی و کم آبی است. کاشت، داشت و برداشتافسنطین به دو صورت کلی تکثیر می گردد: الف) بوسیله ی بذر به صورت کشت غیرمستقیم ب) بوسیله ی تقسیم بوته در اوایل بهار در تکثیر با بذر معمولا بذور را در اوایل بهار در خزانه هوای آزاد کشت می نمایند و نشاهای حاصله را در پائیز به زمین اصلی منتقل می نمایند. تقسیم بوته شامل تقسیم گیاهان 3 تا 4 ساله به 10 تا 15 گیاه کوچک می گردد که در زمین اصلی کشت خواهند شد. برداشت شامل قطع گیاهان از ارتفاع 40 سانتی متری زمین می باشد که معمولا در زمان گل دهی گیاه این عمل انجام می گردد. فرآوریبرگ ها و سرشاخه های این گیاه دارای ترکیباتی چون اسانس، مواد تلخ (آبسینتین و آستابسین)، ویتامین های ب و ث و ... می باشند. اسانس این گیاه از تقطیر برگ ها و اندام های خشک گیاه با بخار آب بدست می آید. خواص درمانی و کاربردعمده ترین خواص درمانی این گیاه که در پزشکی سنتی و نوین مطرح می باشد عبارتند از: ضد کرم (نام انگلیسی این گیاه Worm woodبیانگر این خاصیت است)، اشتها آور و کمک کننده به هضم غذا، تنظیم کننده ی قاعده گی در زنان و ضدعفونی کننده. نحوه ی مصرف: 5/0 تا 2 گرم گیاه خشک شده به صورت دمکرده در روز. احتیاطات مصرف: مصرف این گیاه در دوران بارداری و شیردهی ممنوع اعلام شده است. مصرف زیاد و یا طولانی مدت آن سبب نوعی اعتیاد (به دلیل وجود ترکیب تویون) و باعث بروز بیماری های عصبی و مسمومیت در انسان می گردد. مقالات علمی انگلیسی در مورد این گیاه مقالات علمی فارسی در مورد این گیاه

ارتفاع گیاه 70-250 سانتیمتر و قطر ساقه از پائین به طرف بالا بتدریج کاسته می شود.برگها نسبتاً بزرگ با اشکال متفاوت بدون دمبرگ،قلبی،تخم مرغی،نیزه ای،خمیده و یا صاف ممکن است باشند(اختصاصات گونه ای) و بصورت متناوب قرار دارند.سطح برگها پوشیده از کرک و سلولهای حاوی اسانس و بعضاً حاوی شیره خاصی بوده که چسبناک می باشد.کیفیت برگها در ساقه اصلی بهتر از ساقه فرعی می باشد. گلهای توتون به رنگ سفید یا صورتی بصورت خوشه های مجتمع در انتهای ساقه های اصلی و فرعی قرار دارد.هر گل 5کاسبرگ، 5گلبرگ بهم چسبیده،5پرچم و 1مادگی دوبرچه ای دارد.گلها در اواخر خرداد ظاهر می شوند. میوه کپسول، چندخانه ای است ودارای بذور ریز به رنگ قرمز تیره می باشد.چنانچه بذرها در شرایط مناسب نگهداری شوند تا 10 سال قوه رویشی خود را حفظ می کنند. برگ توتون حاوی عناصر و مواد موثره پیچیده است که تحت تأثیر عواملی مانند نوع گیاه و شرایط اقلیمی محل رویش تغییر می کند و این عامل نقش عمده ای در کیفیت برگ گیاه دارد. ترکیبات شیمیایی و اسانسهای گیاه مهمترین مواد تشکیل دهنده توتون ترکیبات ازت دار، کربوهیدراتها،اسیدهای آلی،تاننهاواسانس می باشد.از مهمترین ترکیبات توتون کربوهیدراتها وترکیبات ازت دار به حساب می آیند.ترکیبات ازت دار به سه دسته تقسیم می شوند: · ترکیبات ازت دار قابل حل در آب · ترکیبات ازت دار موجود در پروتئین ها · آلکالوئیدها آلکالوئیدها از نوع آلکالوئیدهای ازت دار ازتوئید است و مهمترین آلکالوئیدهای توتون عبارتند از نیکوتین، نورنیکوتین،آنابازین که در ریشه ساخته شده و به برگها منتقل می گردد.مقدار نیکوتین 3-7/.درصد متفاوت است کمترین مقدار نیکوتین در برگهای پائینی و بیشترین مقدار آن در برگهای قله ای ذخیره می شود. Click here to view the original image of 800x600px and 113KB. کربوهیدراتها از ترکیبات مهم دیگر برگ توتون بوده که عبارتند از کربوهیدراتهای محلول در آب مانند مونو ودی ساکاریدها که باعث بهبود کیفیت توتون می شود و پلی ساکاریدها که کیفیت آن را کاهش می دهد. لازم به ذکر است طول دوره رویشی،تعداد برگ،ارتفاع گیاه،شکل برگ و مقدار نیکوتین در ارقام مختلف متفاوت می باشد. اثرات کوتاه مدت استعمال دخانیات : تار و دود سیگار موجب تحریک زیاد نسوج و همچنین ترشحات نایچه ها و بزاق دهان می گردد.تار موجود در سیگار در ریه ها جمع می گردد و موجب ناراحتی های دستگاه تنفسی از جمله برونشیت مزمن،تنگی نفس و آمفیزم ریوی می شود. دیگر از عوارض جسمی مصرف سیگار،افزایش فشار خون و ضربان قلب،گشاد شدن مردمک چشم،کاهش اشتها،اسهال،استفراغ و گیجی است. مسمومیت ناشی از نیکوتین در فرد ایجادلرزش،استفراغ،اختلالا ت تنفسی و اغلب فلج شدن دستگاه تنفسی و تشنج شدید می نماید. مونوکسیدکربن موجود در سیگار علاوه بر آسیب رساندن به فرد سیگاری به اطرافیان وی نیز همان آسیب را می رساند. یک نخ سیگار کمتر از یک میلی گرم نیکوتین وارد خون می کند.چنانچه 2 یا 3 قطره از نیکوتین خورده شود،موجب مرگ آنی می گردد و این،سمیت زیاد این ماده را می رساند.وقتی که سیگار خورده شود،نیکوتین به آهستگی در معده جذب می گردد و از این رو است که اغلب می توان کودکان خردسالی را که اشتباهاً سیگار خورده اند،از مرگ نجات داد. اثرات دراز مدت: تار موجود در سیگار ایجاد سرطان می کند که رایج ترین نوع آن سرطان دستگاههای هاضمه،ریه،دهان،گلو و حنجره است.علاوه بر آن عوارض جسمی دیگری از جمله اختلالات و بیماریهای تنفسی،بسته شدن عروق و زخم معده بسیار رایج است. سیگار کشیدن موجب تنگ شدن عروق می شود،میزان ویتامین C در بدن را کم می کند،ایجاد زخمهای پوستی که به کندی خوب و ترمیم می شوند می نماید،درجه مصونیت بدن را در برابر بیماریها کاهش می دهد Click here to view the original image of 800x600px and 133KB. . تحقیقات نشان می دهد که هر نخ سیگار 5/5 دقیقه از عمر انسان را می کاهد.کودکان مادران سیگاری در زمان تولد از وزن کمتری برخوردارند و اغلب در خطر نارس به دنیا آمدن قرار دارند و از نظر ذهنی و رشد و نوع رفتار نیز در مقایسه با کودکان مادران غیر سیگاری در سطح پایین قرار دارند.بیشتر افراد سیگاری از نظر فیزیکی و روانی به مصرف دخانیات وابستگی پیدا می کنند. فواید توتون امروزه توتون تنها به عنوان یک ماده دود زا مطرح نیست بلکه به عنوان گیاهی با خصوصیات ویژه در میان گیاهان ،و به عنوان ماده غذایی مورد استفاده قرار می گیرد.زیرا پروتئین و اسید های آمینه موجود در توتون بسیار بالاتر از سویا بوده و با پروتئین کازئین شیر برابری می کند و از توتون می توان برای تهیه پروتئین های مخصوص تولید انرژی بهره گرفت و چقدر خوب است که از توتون برای تغذیه و کالری در جهان استفاده کرد و نه برای مرگ ۱۰ میلیون سیگاری در سال. در صنایع داروسازی از مواد موثره توتون داروهای مسکن،آرامبخش و داروهایی برای ترک سیگار تهیه می شود.

Click here to view the original image of 924x974px and 164KB. نام گیاه: توتون نام لاتین: Tobacco اسم علمی: Nicotiana tabacum تیره: سیب زمینی Solanaceae نامهای خیابانی : ( سرطان ) Sticks Cancer ،( ناخن ) Nails ، Coffin ، Weeds. تاریخچه توتون کریستف کلمب برای پیدا کردن راهی برای اثبات کروی بودن زمین به سرزمین های دور سفر میکرد و در این سفرها گام به سرزمینی نهاد که امروزه به کوبا معروف است.در کوبا بومیان برگهای گیاه توتون را درد اخل نی های استخوانی و یا در داخل نوعی چپق به نام “تاباکو”قرار می دادند که بصورت یک لوله توخالی Y مانند بود که قسمت دو شاخه آن در بینی جای می گرفت و سپس آن را می کشیدند و بدلیل بهره گیری از همین وسیله و واژه” تاباکو “بود که بعدا برگهای توتون بنام” توباکو” یا “تنباکو” شناخته و معروف شد. کریستف کلمب هرگز تصور نمی کرد این وسیله رفع خستگی بومیان امریکا که حتی در مراسم مذهبی نیز آن را می سوزاندند، روزی بلای خانمانسوز و نیرویی مرگ آفرین برای جوامع بشری سراسر جهان باشد.چون وی هنگام باز گشت به اسپانیا ،مقداری از برگها و دانه های گیاه توتون را به عنوان یک گیاه جادویی و عجیب به آن کشور آورد و این آغاز ورود توتون از امریکای مرکزی به اروپا بود. در ایران نیز در زمان شاه عباس اول،توتون وارد ایران شد و بتدریج بین مردم رواج یافت تا اینکه درسال ۱۳۱۶ هجری شمسی کارخانه دخانیات ایران با تولید سالانه ۶۰۰ میلیون نخ سیگار شروع بکار کرد و آن را به صورت انبوه در دسترس مردم قرار داد.در ایران سالانه ۵۰ هزار مرگ زود رس داریم که نقش مصرف دخانیات در بروز سکته و سرطان و بیماریهای ریوی مرگ زا در این تعداد مرگ و میر بسیار واضح و مشهود است.مشخص شده است که تنها ۵۰ در صد از سیگاریها پا به سن ۷۰ سالگی می گذارند و برای ۸۰ ساله شدن آنها ۸ درصد امید هست اما امید زندگی افراد غیر سیگاری تا سن ۹۰ سالگی ۳۰ در صد است. توتون ماخوذ از ترکی بوده و دارای برگهای پهن و درشت و گلهای سرخ یا سبز رنگ و ساقه ای یک متری است و از نظر تقسیم گیاه شناسی از گروه بادمجانیان است که در مناطق گرم و معتدل کره زمین می روید.ریشه عربی واژه توتون به “دخان ” ریشه انگیسی آن به تاباکو ،ریشه فرانسوی و آلمانی آن تاباک معروف است. مشخصات گیاهشناسی: توتون بوته ای استوار،علفی و یکساله است.ریشه آن مستقیم با انشعابهای کم و بیش فراوان است. طول ریشه با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت و بین 50-60 سانتیمتر می باشد و در مناطق خشک به 200 سانتیمتر هم می رسد. ساقه مستقیم در اوایل رویش سبزرنگ ،کم و بیش نرم و پوشیده از کرک بوده که در اواخر سن گیاه چوبی و محکم می شود.

نیاز های اکولوژیکی و پراکنش در مناطق کوهستانی و مرتفع (ارتفاع 1710 تا 3500متری) می روید. طالب مکان های سایه آفتاب است و بیشتر در زیر سایه گیاهان و در شیب های تند و کمتر آفتاب گیر مشاهده می شود. خاک های سبک شنی تا شنی لومی را می پسندد. و بیشتر در خاک هایی با PH اسیدی تا خنثی (4.5 تا 8.3) دیده می شود. اکثر رویشگاههای زیره دارای بارندگی سالیانه بیشتر از 300 میلی متر هستند و مقدار ماده آلی در این مناطق بین 1.5تا 2.2 درصد است. این گیاه به طور وحشی در استان سمنان (کوه زر دامغان)، استان قزوین (کوه الموت)، استان هرمزگان (کوه گنو بندر عباس)، استان های خراسان رضوی،شمالی و جنوبی (بابا امان بجنورد، کوه هزار مسجد، اخلمد، کاشمر، بجستان، جنگل خواجه کلات و فریزی چناران)، استان یزد (کوه لا خسه مهریز )، استان فارس (کوه تودج استهبان)، استان مرکزی (سیاه کوه) و استان کرمان (سیرچ، جوپار، جوشان، جبال بارز، کوه زیرو و ...) دیده می شود. از نظر پراکنش در سطح جهان در شمال آفریقا، جنوب شرقی اروپا، روسیه، قفقاز، افغانستان، هندوستان و دامنه های کم ارتفاع هیمالیا دیده می شود. در اکثر مناطق در کنار گیاهانی مانند بادام، گون و بنه مشاهده می شود. جالب است بدانیم که سالانه 10 تا 25 تن زیره سیاه از حدود صد هزار هکتار مناطق زیره خیز استان کرمان بر داشت می شود.

زیره سیاه ایرانی (کرمانی) Bunium persicum Black cumin - Black caraway Apiaceae Synonyms : B.bulbocastanum , Carum persicum (توجه: تصاویر این مطلب مربوط به گونه های مختلف جنس ‌Bunium می باشد.) معرفی و گیاهشناسی زیره سیاه ایرانی (کرمانی) گیاهی است چند ساله با ارتفاع تقریبا 6۰ سانتی متر، 14=2n، دارای ریشه غده ای سیاه رنگ، ساقه تو خالی، برگ های سبز رنگ با بریدگی بسیار که به صورت نوار نخ مانندی در آمده اند. معمولا برگ های پایین شامل دو بار تقسیمات شانه ای عمیق دارای دمبرگ و برگهای بالایی بدون دمبرگ و دارای قطعات سیخک مانند می باشند. گلها به رنگ سفید یا کرم رنگ که در انتهای ساقه های اصلی و فرعی به صورت چتر مرکب ظاهر می شوند. گرده افشانی اش توسط حشرات صورت می گیرد. میوه اش به شکل فندقه دو قسمتی است. جنس Bunium دارای 14 گونه می باشد که B.persicum فراوان ترین گونه می باشد. در کاوش های باستانی در شهر سوخته زابل مشخص شده است که مردم آن در پنج هزار سال پیش زیره سیاه را می شناختند.

داشت 1- کود دهی در جاوا برای کود سبز قبل از اینکه دانه ها شروع به رسیدن و حداکثر تعداد 5 دانه رسیده بیشتر مشاهده نشود به خاک برگردانده می شود (Games&Duke,1983 ). در جاوا همچنین میزان کود شیمیایی توصیه شده برای روسل، 80 کیلوگرم نیتروژن در هکتار ، 54- 36 کیلوگرم فسفرP2O5 در هکتار و 100- 75 کیلوگرم پتاس K2O در هکتار می باشد(James&Duke,1983 ). روسل به مصرف نیتروژن پاسخ مطلوب می دهد، که در هند بمیزان 45 کیلوگرم در هکتار بشکل کمپوست یا کود مصرفی بهمراه مقدار کمی از فسفات بکار می رود (James&Duke,1983). کودهای شیمیایی تجاری بر اساس فرمولاسیون NPK، 7-6-4 نتایج رضایت بخشی داشته است. افزودن آمونیاک رشد رویش را افزایش می دهد و تولید میوه را کاهش می دهد. به هر میزان که به طور طبیعی به سبزیجات دیگر کود داده می شود به این گیاه هم باید داده شود. اما تنها نصف تا یک چهارم مقداری که به طور معمول برای سبزیجات دیگر مصرف می شود، برای چای مکی باید مورد استفاده قرار گیرد (James&Duke,1983 ). بذرهای چای مکی در ماههای فروردین، اردیبهشت و خرداد کشت شوند و با 300 و 350 و 400 کیلوگرم سولفات آمونیوم، 60 ، 120، 180 کیلوگرم پتاسیم و 350 کیلوگرم کود فسفر در هکتارکوددهی شدند. و گیاهان شاهد با 400 و 350 و 350 کیلوگرم کود نیتروژن، فسفر، پتاسیم در هکتار کوددهی شدند و ملاحظه گردید که بالاترین عملکرد کاسبرگ خشک و کاسبرگ تازه از تاریخ های کاشت در ماه اردیبهشت و خرداد و استفاده از 350 کیلوگرم سولفات آمونیم و 120 کیلوگرم سولفات پتاسیم در هکتار بدست آمد. مطالعات در اروپا نشان می دهد که میزان کود نیتروژن مورد نیاز 130- 100 کیلوگرم در هکتار و فسفر 50 – 35 کیلوگرم در هکتار و پتاس 140- 110 کیلوگرم در هکتار پیشنهاد شده است. تولید بیوماس بالا نیاز به مواد غذایی بالایی دارد که برای تولید 20 تن در هکتار بیوماس، نیتروژن100 کیلوگرم در هکتار ، فسفر 17 کیلوگرم در هکتار و پتاس 220 کیلوگرم در هکتار توصیه می شود. با توجه به نیاز چای ترش به نیتروژن، فسفر و پتاسیم میزان 100 کیلوگرم نیتروژن و 31 کیلو گرم فسفر و 148 کیلو گرم پتاسیم و 152 کیلو گرم کلسیم توصیه شده است. فسفر به توسعه مناسب ریشه کمک می کند و پتاسیم که سبب توانایی تحمل به خشکی، مقاومت به آفات و بیماریها در گیاهان می گردد و همچنین در بهبود کیفیت فیبرهای تولیدی نقش دارد قبل از کاشت مصرف می شود ( 43 و 66). 2- علفهای هرز وجین کردن و از بین بردن علفهای هرز در ابتدای فصل رشد لازم می باشد، اما بعد از اینکه گیاه به 60- 45 سانتی متر ارتفاع رسید روی علف های هرز سایه اندازی نموده و باعث حذف علف های هرز می شود (Morton,1987 ). وجین کاری در اوایل رشد گیاه لازم بوده و اولین وجین یک ماه بعد از کشت انجام می شود. معمولا وجین کاری تا هفته پنجم از سن گیاه صورت می گیرد(66). علف کش توصیه شده در مزارع چای مکی جهت عملکرد فیبری بیشتر استفاده از مخلوط پرلمیترین و آمترین بمیزان 5/1 لیتر در هکتار می باشد. تری فلورالین و آلاکلر بمیزان 2 لیتر در هکتار از جمله آفت کشهای توصیه شده در زراعت چای مکی به منظور تولید فیبر می باشد (Messiaen,1975 ). استفاده از علف کش فلوکلرالین که به مقدار 1 کیلو گرم در هکتار، 7- 3 روز قبل از کشت و یک بار وجین دستی در 35 روز پس از کشت باعث کنترل علف هرز شد و عملکرد فیبر بالاتر از 94/1 تن در هکتار را موجب شد. استفاده از فلوآزی فوب – متیل، 20 روز پس از سبز شدن ضعیف ترین کنترل علف هرز و پایین ترین عملکرد فیبری را موجب گردید. چای مکی به سایه اندازی مقاوم نیست و باید همیشه عاری از علف هرز باشد و وجین کردن در ماه اول کشت ضروری می باشد. طی یک آزمایش مزرعه ایی در هندوستان که بر روی واریته آلتیزیما انجام شد جهت مقایسه روشهای مختلف مدیریت و کنترل علف هرز ، ملاحظه گردید که وجین دستی در 35- 20 روز پس از کاشت بالاترین میزان کارایی کنترل علف هرز 6/97 درصد و عملکرد فیبر 20 تن در هکتار داشت. یکی از ترکیبات توصیه شده علف کشها در مزارع چای ترش (جهت حصول عملکرد فیبری) استفاده از مخلوط پریمیترین و آمیترین به میزان 5/1 لیتر در هکتار می باشد (39). 3- گل دهی گل دهی از اواخر شهریور یا اوایل مهر شروع می شود و کاسبرگها در آبان و آذر آماده برداشت می باشد. برداشت میوه به روش چینی باعث می شود جوانه های خفته فعال شده و دوره گلدهی گیاه تا اواخر بهمن ماه طول بکشد در صورتی که به روش سودانی برداشت شود گیاه در دی ماه از بین می رود. هرس اولیه شاخه زایی و نمو بیشتر شاخه های گل دهنده را افزایش می دهد (56 و 65). 4- آفات و بیماریها الف- حشرات شپشک ها بسیار حائز اهمیت می باشند. شپشک ها بهترین زمان سمپاشی برای کنترل آنها در بهار زمانیکه جوان هستند و حرکت می کنند می باشد . سمپاشی باید در زمانیکه شپشک ها سفید و کوچک هستند شروع شود و از اسفات و فن پیروکسی میت و یک محلول شوینده ضعیف استفاده شود .استفاده از دی متوات ها نیز برای کنترل آنها موثر می باشد. در استرالیا سه گونه سوسک با نام های علمیbreweri Nisotra ،Lagris cyanea، Rhyparida disco Punctulata به برگهای جوان حمله می کنند(Morton,1987 ). روسل سفید به شدت توسط سوسک کاکائو با نام علمیSteirastoma breve مورد حمله قرار می گیرد. اما در ترینیداد کشت مخلوط با روسل قرمز میزان آلودگی را کاهش داده است. آفات کم اهمیت مانند پولک داران یا فلس داران با نام علمی Hemichionaspis aspidistrae ، Coccus hesperidum شاخه ها و ساقه ها را مورد حمله قرار می دهند ( Morton,1987 ). شته زرد، با نام علمی Aphis gossypii ، که به برگها،گلها و جوانه ها خسارت می زند (Morton,1987) . شته ها حشراتی مکنده با بدنی نرم هستند که می توان توسط صابون مایع 1 قاشق غذا خوری در گالن یا با فشار شدید آب آنها را از بین برد. آفت غوزه پنبه با نام علمی ( Dysdercus suturellus ) به کاسبرگهای رسیده خسارت وارد می کند. . چای مکی به آفت کشها بسیار حساس است. بهترین زمان اسپری آفت کش ها اوایل صبح یا غروب آفتاب در دمای کمتر از 27 درجه سانتیگراد می باشد . و باید هر دو سطح برگ سمپاشی شوند . گیاهان بایستی 2-1 روز قبل از سمپاشی آبیاری شوند . مالاتیون و متومیل برای چای مکی مضر هستند . بیشتر آفات چای مکی را می توان بوسیله 1 قاشق از اسفات 75 درصد یا 2/1 قاشق از فلووانیلیت حل شده در یک گالن آب کنترل نمود. آفت برگ خوار حشره ای به نام maconellic ccus hirsutus می باشد و از مریستم انتهای و برگ چای ترش تغذیه می کند. جهت کنترل آن از سموم پاراتیون 4 درصد و یا از فنیتروتیون 4درصد استفاده می شود (55). سوسک برگ خوار این حشره به نام isotra orbiculatate N می باشد و از برگ چای ترش تغذیه می کند و از آفات مهم در کشور هندوستان می باشد. آفت Pseudococcus virgatus یکی از مهم ترین آفات چای مکی در بنگلادش می باشد. آلودگی مزرعه در تیر آغاز و جمعیت آفت در نیمه آخر مرداد به اوج خود می رسد . و شدت خسارت این آفت بیشتر از 85- 65 درصد می باشد. در طی فصل زراعی دو نسل دارد . زمستان را روی Hibiscus cestrum nocturnum ، Esculentus و یکسری گیاهان زینتی بسر می برد. کنترل: دشمنان طبیعی آن لارو شکارچیان Spalgis epius و Scymnus castaneusهستند . مصرف دیازینون نتایج قابل توجهی داشته است . زنجرک Amrasca biguttula این زنجرک چای مکی را مورد حمله قرار می دهد . نمف ها و بالغین زیر برگ ها مستقر شده و شیره گیاهی را می مکند. علائم : برگهای آلوده چروکیده شده و در آخر زرد می شوند . لبه برگها قرمز یا قهوه ای شده و گیاهان آلوده کوتوله می شوند. مبارزه : جلوگیری از کاشت گیاهان خانواده مالواسه (Malvace) ، سولاناسه (Solanace ) در جوار هم خودداری شود. استفاده از متیل دیمتیونE c 20 در 500 میلی لیتر در ایکر، دی متوات امولسیون شونده 30 درصد به میزان 300 میلی لیتر در ایکر ، مونوکروتوفوسwsc36(کنستانتره قابل حل در آب) در 400 میلیتر در ایکر مخلوط با mc5/0 صابون مایع در هر لیتر از محلولهای اسپری. کرم خاردار پنبه Earias insalana از آفات مهم H.Sabdariffa می باشد . میزبان های دیگر آن کتان و ذرت می باشد . این آفت عمدتاً به میوه حمله می کند و بیشتر از 20 درصد خسارت به کپسولهای چای مکی می زند. در فلوریدا سفیدک های سطحی می بایست کنترل شوند همچنین Phoma sabdariffae خساراتی را ایجاد می کند . همچنین توسط عوامل ذیل از جمله Aecidium hibiscisurattense، Alternaria macrospora، Cercospora abelmoschi، Phytophthora parasitica ، Sclerotium rolfsll مورد حمله قرار می گیرد. گیاهانی که توسط بیماریهای لکه برگی مورد حمله قرار می گیرند با بکارگیری قارچ کش ها، کنترل می شوند. ب- باکتریها باکتری Bacillus solanacearum از روسل جداسازی شده است. در بین سایر آفات که به روسل حمله می کنند می توانیم از Anomis erosa،Cosmophila erosa، Nistora gemella،Phenacoccus hirsutus،Tectocoris diophthalmus ، نام ببریم 3- ویروس ها گیاهان روسل توسط تعدادی از ویروس ها مورد حمله قرار می گیرد از جمله ویروس ها پیچیدگی برگ پنبه، ویروس موزائیک زردی رگبرگ. 4- قارچها پوسیدگی ریشه رطوبت نسبی زیاد در طی ماه های خرداد و تیر می تواند به شیوع این بیماری کمک کند، حضور رطوبت بالا در خاک برای مدت زیادی این بیماری را باعث می شود، گیاه پژمرده شده و بتدریج خشک می شود(55). این بیماری در اثر قارچ Rizoctonia bataticola به تنهایی یا با ترکیب با قارچ Fusarium oxysporua به وجود می آید. توسط سموم جیوه ای یا کاپتان که بذور را قبل از کشت با آن آغشته می کنند کنترل آن انجام می شود.(55) پوسیدگی چشمی بیماری روی ساقه به شکل نقطه های قهوه ای رنگ ایجاد شده سپس توسعه یافته و به هم متصل می شوند که در نهایت باعث آلوده شدن ساقه و شکستن آن می شود این بیماری در اثر قارچ Myrothecium roridum بوجود می آید. با سموم قارچ کش مبارزه انجام می شود (59). پوسیدگی ساقه این بیماری در اثر قارچ Phytophthora paraititica به وجود آمده میدان عمل این قارچ هم در خشکی و هم در آب می باشد ساقه آلوده شده سیاه رنگ شده و گیاه از بین می رود یک بیماری مهم در مزارع چای ترش هند می باشد و فعلاً بوته هایی که مقاوم به این بیماری باشد وجود ندارد. این قارچ دامنه میزبانی وسیعی از جمله گوجه فرنگی، لوبیا ، پیاز ، توت فرنگی، چای مکی دارد. علائم بیماری در چای مکی بصورت پوسیدگی ساقه ظاهر شده و از سطح خاک به سمت بالا گسترش می یابد و ایجاد پژمردگی می کند. کنترل: در یک آزمایش تاثیر چند قارچکش سیستمیک و غیر سیستمیک بر روی بیماری پوسیدگی ساقه و طوقه بررسی شد . Calixin ( تری دمورف ) و Kitazin ( IBP )بهترین تیمار کننده های بذر بودند . برای تیمار خاک دی فولاتان ( کاپتافول) بیشترین کارایی را داشت و متعاقب آن Blitox ( آکسی کلریدمس) بیشترین تاثیر را داشت و دی تان z-18 ( زنیب) و دی تان m-45 ( مانکوزب) اثر کمتری داشتند. در یک آزمایش دیگر بکار بردن قارچ کش های دی فولاتان ( کاپتافول) و ترزان هنگامیکه قبل از تلقیح در خاک بکار برده شوند باعث کاهش خسارت می شوند. در مطالعات آزمایشگاهی علیهPh.Parasitica با بکار بردن5w agrosan (استات تولیل مرکوری) در P.P.M 79 بطور کامل از جوانه زدن زئوسپورها جلوگیری کرد. اثر تاریخ کاشت روی شیوع بیماری در روسل بررسی شد. این بیماری توسط اکسی کلرید مس 50 درصد به میزان 3 کیلوگرم در هکتار قابل کنترل می باشد(55). در خصوص پوسیدگی ساقه یک آزمایش مزرعه ای در طی سال های 86-1984 در هند، بنگال غربی و چند کشور دیگر انجام شد. بیشترین محصول زمانی به دست آمد که گیاهان در اول فروردین کاشته شده و در هفته سوم آبان برداشت شدند. زیرا در این فاصله شیوع بیماری دارند. در یک بررسی دیگر تأخیر در تاریخ کاشت چای ترش فیبری از اول اردیبهشت به اول تیر باعث کاهش محصول فیبر از 5/3 تن در هکتار به 6/0 تن در هکتار گردید و درصد گیاهان آلوده به Phytophthora از 2/9 به 8/41 درصد افزایش یافت. به ازای هر واحد افزایش محتوای رطوبت خاک ( در یک گلدان آزمایشی) میزان آلودگی فایتوفترایی به نسبت چشمگیری( 1/1 درصد) افزایش یافت. محتوای رطوبت 65 درصد بالاترین حدی بود که در بالاتر از آن هیچ افزایش بیشتری در شدت بیماری رخ نداد (9). سطوح مختلف کودهای ازت، فسفر، پتاس روی توسعه بیماری بررسی شد. پتاسیم و نیتروژن به میزان قابل توجهی روی توسعه بیماری نقش دارند در حالی که هیچکدام از ترکیبات NK , NP , PK, NPK تأثیر چشمگیری در توسعه بیماری ندارند. این داده ها نشان می دهد که گسترش بیماری با استفاده از کودهای کامل تحت تأثیر قرار نمی گیرد(9). در مطالعات آزمایشگاهی علیه ph.parasitica روی چای مکی w 5 agrosan (استات تولیل مرکوری) در p.p.m 79بطور کامل از جوانه زدن قارچ جلوگیری کرد. همچنین بذرهای خشک با مانکوزب به میزان 3 گرم در 1 کیلوگرم تیمار شده از رشد این قارچ جلوگیری نمود(9). در طی سالهای 1968-1984 در هند، بنگال و چند کشور دیگر انجام شد. بیشترین محصول زمانی بدست آمد که گیاهان در اوایل فروردین کاشته شده و در هفته سوم مهر برداشت شدند، زیرا در این فاصله شیوع بیماری کمتر بود. درجه حرارت خاک و میزان بارندگی رابطه معنی داری با شیوع بیماری دارند. در یک آزمایش دیگر تاخیر در تاریخ کاشت چای مکی فیبری از اول اردیبهشت به اول تیر باعث کاهش محصول از 5/3 تن در هکتار به 6/0 در هکتار گردید و درصد گیاهان آلوده به فیتوفترا از 2/9 به 8/41 درصد افزایش یافت. نکاتی که برای کاهش خسارت فیتوفترا باید رعایت کرد: 1- کاشت محصول در زمین های زهکشی شده 2- کاشت زود هنگام محصول 3- کاشت بیشتر از دو سال محصول در یک زمین پوسیدگی برگ این بیماری عمدتاً در کشور هندوستان وجود دارد. عامل آن قارچ Phoma-sabduriffaeمی باشد. ابتدا قارچ به نوک برگها حمله کرده و سبب سیاه رنگ شدن آن می گردد. با پیشرفت بیماری تمام برگ سیاه می شود که حاکی از آلودگی کامل برگ است، برگهای آلوده از بوته جدا شده و نهایتاً بر روی رشد گیاه اثر نامطلوبی می گذارد(55) . عامل پوسیدگی ریشه Fusarium Soloni عامل پوسیدگی ریشه Fusarium Solaniکه باعث پوسیدگی ریشه چای مکی در هند شده است. Fusarium Oxysporium از چای مکی جدا شده است که باعث پژمردگی آوندی می شود. نماتد یکی از دشمنان طبیعی و اصلی روسل نماتد گره ریشه، با نام علمی Heterodera rudicicola می باشد . بیماری ایجاد کننده گال، این بیماری توسط Meloidogyne incognita در چای ترش بوجود می آید و به سرعت توسعه پیدا می کند در خاکهای مزروعی شنی این بیماری بیشتر شایع بوده و بهترین راه کنترل آن کشت های تناوبی می باشد(55) برداشت 1- کاسبرگ اولین میوه ها 3 هفته بعد از گل دهی آماده برداشت می باشد. میوه ها باید قبل از ظهور هر گونه بافت چوبی در کاسبرگ جمع آوری شوند، در این مرحله کاسبرگها نازک، پیچیده و گوشتی هستند و کپسولها به آسانی جدا می شوند کاسبرگها حدوداً 40 تا 50 روز بعد از ریزش گلبرگها به حداکثر اندازه خود می رسند. جدا کردن کاسبرگها از کپسول و خشک کردن آنها باید در حداقل زمان ممکن انجام شود در غیر این صورت کپک ها سریعاً رشد کرده باعث فساد کاسبرگها خواهد شد (59). میوه ها به طور مداوم از پایین به بالا می رسند به بیان دیگر گل آذین از پایین به بالا می رسد. برداشت میوه ها در صبح آسانتر از انتهای روز است در صورتی که برداشت دیر شود دمگل ها سفت شده و بایستی از قیچی باغبانی استفاده کرد (60). شروع گلدهی از شهریور تا مهر می باشد و برداشت کاسبرگها در ماههای آبان و آذر است. زمان برداشت کاسبرگها با رسیدن دانه همزمان است. کاسبرگهای قرمز تازه مرطوب بعد از افتادن گل و قبل از خشک شدن و باز شدن غلاف دانه ها برداشت می شود. هر چه کپسول مدت بیشتری بعد از اینکه دانه ها شروع به رسیدن می کند روی گیاه باقی بماند. نور خورشید باعث ترک خوردگی کاسبرگ و فساد آن با توجه به نوع رقم و در کیفیت آن موثر می باشد. برداشت کاسبرگها با دست انجام می شود و در طی مرحله برداشت باید برای جلوگیری از آلودگی با مواد خارجی و زائد به هیچ وجه کاسبرگ با زمین یا سطوح آلوده تماس پیدا نکند. کیسه ها یا مخزن های تمیز باید برای حمل از مزرعه به محل خشک کردن مورد استفاده قرار گیرد. برای جلوگیری از آلودگی زمان بین برداشت و خشک کردن باید حداقل باشد. برداشت امروزه به صورت روشهای متفاوتی انجام می شود. در مکزیک کل گیاه بریده و به محل نزدیکی برای جدا کردن کاسبرگ ها برده می شود. در چین تنها کاسبرگهای رسیده بوسیله قیچی باغبانی برداشت می شوند و کاسبرگهای نارس برای رسیدن در زمین تا رسیدن باقی می مانند. زمین تقریباً هر 10 روز یکبار تا آخر فصل رشد برداشت می شود. کاسبرگ از غلاف دانه ها بوسیله دست یا فشار دادن یک ابزار نوک تیز به بافت تازه کاسبرگ صورت می گیرد و باعث جداسازی آن از غلاف دانه ها می شود. در حدود 3 هفته بعد از آغاز گلدهی اولین میوه ها آماده چیدن می باشند. میوه از کاسبرگهای قرمز رنگ بزرگی که تخمدانهای کوچک دانه را احاطه کرده اند تشکیل می شود. میوه ها باید قبل از ظهور هرگونه بافت چوبی در کاسبرگ جمع آوری شوند. آنها باید نازک ، پیچیده و گوشتی باشند (James&Duke,1983 ). معمولاً کاسبرگها 30- 20 روز پس از ریزش گلبرگها ، به حداکثر اندازه خود می رسند و 20 – 10 روز پس از آن رسیدگی کامل حاصل می شود. بنابراین بهترین زمان برداشت 50- 40 روز بعد از ریزش گلبرگها می باشد. برداشت کاسبرگ از گیاه چای مکی به صورت دستی انجام می شود. بدین ترتیب کپسولها یا بصورت یک چین در انتهای فصل رشد یا طی چند چین متوالی از گل آذینهای گیاه جدا می گردند، در مرحله بعد کاسبرگها از تخمدان کپسول با دست جدا می گردند که پس از آن باید خشک شوند . در سودان کشاورزان اجازه می دهند دانه کاملاً برسد و برگها پیش از برداشت ریزش کنند. کاسبرگها را می توان 120- 90 روز بعد از نشاء کاری برداشت کرد. 2- شاخ و برگ جهت استفاده از شاخ و برگ گیاه برای تعلیف دام ها بریدن شاخ و برگ این گیاه در سه مرحله انجام می گیرد که اولین مرحله از 6 هفته پس از نشاء کردن شروع شده و ساقه از ارتفاع 5/7 تا 10 سانتی متر قطع می گردد. دومین مرحله 4 هفته بعد انجام می شود و سومین مرحله بریدن ساقه حدوداً چهار هفته بعد انجام می گیرد. سپس گیاهان بریده شده تنک شده و بقیه گیاهان رشد کرده و میوه آن به عنوان یک محصول ثانویه برداشت می شود (31 و 59). پس از آن گیاهان بریده شده، 2 ردیف از 3 ردیف حذف می شود و سپس به گیاهان باقی مانده اجازه رشد داده می شود و میوه به صورت یک محصول ثانویه برداشت می شود. - فیبر بهترین کیفیت فیبر تولیدی از چای ترش در هنگام گل دهی می باشد که حدود 3 تا4 ماه پس از کشت حاصل می شود. ساقه ها از سطح زمین برداشت و در دسته هایی منظم در آب خیس می شوند و سپس فیبر از ساقه به وسیله دست یا ماشین جدا می گردد. الیاف موجود در پوست جهت مرحله بعدی آماده مصرف می شوند، یک کارگر در هر روز 36 تا 45 کیلوگرم فیبر تمیز خشک را جدا می کند (39). برای تولید فیبر میزان بذر مصرفی 22- 11 کیلوگرم در هکتار می باشد، که فاصله کشت روی ردیف 15 سانتی متر و بین دو ردیف 15 سانتی متر می باشد. در اوایل فصل باران بذز به عمق 5/0 سانتی متر کشت می شود. این نوع کشت معمولاً برای ساقه های دراز و شاخ و برگ کوچک می باشد. زمان برداشت فیبر حدوداً 4- 3 ماه پس از کشت که در اندونزی این مدت 10 ماه می باشد. اگر برداشت در زمان گلدهی انجام شود بهترین کیفیت فیبر حاصل می شود. ساقه ها از سطح زمین بریده شده و در دسته هایی بسته بندی می شوند تا زمانی که فیبر از چوب جدا شود خیس می شوند آنگاه شسته شده و در نور آفتاب خشک می شوند. یک کارگر ماهر می تواند 45- 36 کیلو گرم فیبر تمیز و خشک را روزانه به این روش جدا کند ، اگر از یک ماشین پوست کنی استفاده شود نیازی به خیساندن نمی باشد (James&Duke,1983 ). برداشت گیاه برای تولید فیبر 10 – 3 ماه بعد از کاشت می باشد و مقدار تولید فیبر در طی دوره گلدهی زیاد است . اگر برای تولید فیبر روسل برداشت شود ، فیبر استخراجی تنها 9/7 – 3/1 درصد از مواد ساقه را شامل می شود ، و باقی آن حداقل 10 برابر بیشتر از فیبر است (Crane ,1949 ) ( مشخص نیست آیا درصدهای کرین بر اساس مواد خشک است یا خیس). میزان فیبر در ساقه ها حدود 5 درصد است ( James&Duke,1983 ) . به منظور برداشت الیاف می توان 240 – 90 روز بعد از نشاء کاری برداشت کرد . اگر گلدهی مدنظر نباشد برای تولید الیاف طول روزهای بلند برای مدت 4 – 3 ماه یک عامل مهم است. دانه برداشت دانه وقتی صورت می گیرد که میوه های واقع در محور گل آذین از پایین تا وسط آن کاملا رسیده باشند.پس از قطع بوته ها چندین روز به منظور خشک شدن رها می شوند و سپس عملیات کوبیدن و جداسازی بذور انجام می پذیرد(69). خشک کردن خشک کردن را می توان به روشهای مختلفی انجام داد. خشک کردن با تهویه کافی با استفاده از حصیرهای گونی ، نایلونی ، بافتنی انجام می شود . تا از پخته شدن توسط نور خورشید که کیفیت را کاه ش می دهد جلوگیری شود . همچنین می توان از یک صفحه تمیز پلاستیکی که در روی زمین قرار داده شده با پخش کردن لایه نازکی از کاسبرگ چای مکی بر روی آن خشک کرد . اما این روش باعث هجوم حشرات و قارچ ها و کپک ها می شود. پهن کردن کاسبرگها بر روی پرده ها یا چهار چوب هوادهی را بیشتر کرده و زمان خشک کردن را کاهش می دهد. اگر از روشهای خشک کردن حرارتی استفاده بشود باید توجه داشت که دما از 43 درجه سانتی گراد بالاتر نرود . الف- خشک کردن طبیعی کاسبرگها در این روش کاسبرگها را پس از جدا کردن از کپسولها ، روی گونی یا صفحات مشبکی که هوا در دو طرف آنها جریان داشته باشد در سایه پهن می کنند تا خشک شود . ب- خشک کردن مصنوعی کاسبرگها در این روش از دما و جریان هوای مصنوعی برای خشک کردن کاسبرگها استفاده می گردد. بدین صورت که برای این منظور استفاده از دمای کمتر از 40 درجه سانتی گراد و استفاده از جریان هوای بالا و شدیدی خصوصاً در مراحل اولیه خشک سازی توصیه می گردد ( Mcgaw,1986 ). عملکرد در هاوایی روسل در کشت مخلوط وزن تر کاسبرگ16000 کیلوگرم درهکتار و به تنهایی 19000 کیلوگرم در هکتارمحصول می دهد(James&Duke,1983). عملکرد در کشت دو منظوره 17000 کیلو گرم شاخ و برگ در 3 مرحله ساقه بری و 6300 کیلو گرم کاسبرگ تولید می کند (Morton,1975 ). تولید کاسبرگ تازه در هر گیاه از 3/1 کیلوگرم در کالیفرنیا تا 8/1 پورتوریکو و 25/7 کیلوگرم در فلوریدای جنوبی متغیر می باشد. در هاوایی روسل در کشت مخلوط با روبر 16800 کیلوگرم در هکتار عملکرد داشت (Morton,1987 ).عملکرد قسمت سبز گیاه (قسمت هوایی ) 50- 40 تن در هکتار گزارش شده است. نسبت خشک کردن 10 به 1/1 است یعنی از هر 4/45 کیلوگرم کاسبرگ تازه 99/4 کیلوگرم کاسبرگ خشک تهیه می گردد. میانگین محصول 250 کیلوگرم در هکتار است، اما تا 500 کیلوگرم در هکتار گزارش شده است. میانگین تولید فیبر 1700 کیلوگرم در هکتار تا 3500 کیلوگرم در هکتار نیز گزارش شده است. میزان فیبر در ساقه ها حدود 5 درصد است. عملکرد فیبر 4- 1 تن در هکتار گزارش شده است. به طور کلی عملکرد فیبر 1600 کیلوگرم در هکتار و در آفریقای غربی نزدیک 650 کیلوگرم در هکتار، 2100 کیلوگرم در سری لانکا، 1500 کیلوگرم در جاوا و به طور تجربی عملکرد از 3400- 1200 کیلو گرم در هکتار در مالزی (James&Duke,1983 ). واریته تون-کیو از جمله واریته های فیبری چای مکی می باشد که در تایلند مورد کشت قرار می گیرد و تاریخ کشت آن در این کشور عمدتاً اواخر فروردین و زمان مناسب برداشت آن 165 روز پس از کاشت می باشد و متوسط عملکرد فیبر آن بین 2775- 1965 کیلوگرم در هکتار می باشد (Sermsri& Duyapat,1987 ). در آزمایش عملکرد ماده خشک واریته آلتیزیما چای مکی در تایلند، بصورت تک کشتی 1/ 12 تن در هکتار گزارش گردیده است (Ponyskul,1990 ). در یک بررسی در مورد تولید دانه چای مکی و کنف میانگین عملکرد دانه بدست آمده برای چای مکی 600-400 کیلوگرم و برای کنف 500- 300 کیلوگرم بیان گردیده است

گونه تمشک در جنگلهای شمال کشور از گرگان ، آستارا و همچنین در آذربایجان و کردستان و بختیاری و لرستان و کرمان و خراسان و دامنه های جنوبی البرز انتشار دارد : و در الیکا واقع در شمال شرقی کندوان تا 2500 متری ارتفاع از سطح دریا دیده شده است انشعابات آن گرد آلود و بدون گوشه و ضلع با خارهای خرد و غده ای است و با جست های ریشه جوش تکثیر می شود. برگهایش غشائی و دارای کرکهای پراکنده است برگچه انتهایی آن تخم مرغی چهار گوش و با قاعده ای کم و بیش قلبی شکل است. گوشوارک های آن نیزه ای می باشد پا یک های گل آن خزی و با غده های فلسی است کاسه آن کرکدار و به میوه اتصال دارد. گلهایش بیضی شکل و سفید و صاف و گرد آلود است. انواع تمشک که در شمال ایران به چشم می خورد دو نوع است : نوع اول تمشکهای دانه ریز که زود رس ترین تمشکها هستند و نوع دوم تمشکهای دانه درشت هستند و 2 هفته پس از دانه ریز می رسند. منظور از دانه ریز یا درشت تک تک میوه های موجود در هر میوه مرکب است که در نوع اول ریز تر و در نوع دوم درشت تر است. از انواع تمشکهای خارجی معروفترین آنها عبارتند از : 1- Theodor reimer از پر محصولترین تمشکها و برای باغ تمشک توصیه می شود. و در آمریکا بنام هیمالیا معروف است. 2- Wilson زودرس ترین واریته تمشک است. 3- Mammouth که میوه هایش حدود 15 روز بعد از ویلسون می رسند. نیاز اکولوژیکی آب و هوا تمشکها به هوای آفتابی و گرم با کمی رطوبت نیاز دارند بادهایی با سرعت کم راتحمل می کنند ولی قادر به مقاومت در مقابل سرمای شدید به مدت زیاد نیستند. سرمای شدید (پائین تر از 15 درجه زیر صفر) قادر است تمام شاخه هایش را تا سطح زمین بخشکاند ولی قسمتهای زیر زمینی آن (ساقه های زیرزمینی) سالم باقی مانده و در بهار بعد جوانه های تازه می دهند که از آنها شاخه های تازه روئیده و رشد می کنند. این شاخه ها در همان سال میوه نمی دهند و تنها در سال بعد به میوه می نشینند. بنابراین بعد از هر بار یخ زدگی گیاه باید انتظار یک سال بی میوه ماندن را داشت. تمشک در مناطق گرم و خشک در اثر گرمای شدید بخصوص کمبود رطوبت بشدت صدمه می بیند در مناطق پر باران آنرا در زمینهای نسبتاً بلند و مرتفع یا در زمینهای شیب دار می کارند در زمینهای پست و پرباران شرط موفقیت ایجاد یک زهکشی صحیح و برنامه ریزی شده است تا آب نتواند در آن جمع شود. آبیاری – بوته های تمشک به خشکی خاک حساس اند. خاک آنها باید دائماً مرطوب باشد ولی خیس بودنش را هم نمی توانند تحمل کنند زیرا خاکهای خیس و لجن زار در مدت نسبتاً زیاد باعث خفه شدن ریشه هایش گشته و گیاه را از بین می برد. کمبود رطوبت خاک می تواند محصول تمشک را تا نصف حتی تا یک سوم تقلیل دهد. در مناطق کم باران یا خشک آبیاری از ضروریات است در مناطق نسبتاً خشک بوته های تمشک را معمولاً حدود 8 بار در سال آبیاری می کنند تاگیاه بتواند محصول زیاد تولید کند دفعات آبیاری به روش زیر تنظیم می شود. 1- پیش از به گل نشستن یک نوبت. 2- هنگام تشکیل میوه دو نوبت. 3- زمان رسیدن میوه یک نوبت. 4- پس از برداشت میوه تا اواسط پائیز سه نوبت 5- آبیاری زمستان یک نوبت میزان آب مصرفی در هر آبیاری حدود 500 متر مکعب در هر هکتار حساب می شود. کمبود آبیاری باعث می شود که (1) میوه ها کوچک و کم آب و در نتیجه کمتر خوشمزه شوند. 2- شاخه هایی که در سال آینده باید میوه دهنده قدرت جوانه زدنشان تصعیف کشته و در سال آینده کمتر محصول می دهد.3- برگها پیش از موعد زرد شده و بریزند. خاک تمشک گیاهی است که در هر نوع زمین رشد کرده و میوه می دهد در صورت مساعد بودن آب و هوا هم در زمینهای سنگلاخی کم عمق و هم در زمینهای عمیق کاشته شده و محصول بدهد. بهترین خاک برای رشد بوته های تمشک خاکهای شنی – رسی است که عمق زیاد مثلاً 2 متر یا بیشتر داشته باشند چون در چنین خاکهایی ریشه ها قادرند رشد زیادتر پیدا کرده و ریشه های جانبی زیادتر بدهند. کود مقدار کودی که برای باغهای تمشک لازم است با نوع گیاهانی که در آنجا کاشته شده اند فرق می کند اگرچه کودهای شیمیایی و آلی برای رشد و برداشت محصول از جمله لوازم اصلی کارند به هیچ وجه نباید از اهمیت مرطوب نگهداشتن زمین غفلت کرد چون تمشک بدان سخت نیاز دارد و این کار با دادن هوموس یا کودهای حیوانی بویژه کود گاوی مسیر است در کود دادن باغهای تمشک همیشه کودهای شیمیایی مکمل کودهای حیوانی هستند. مقدار کود پیشنهادی عبارتند از : 50 تن کود حیوانی، در هر هکتار، 100 کیلو کودازته به صورت N در هر هکتار ، 100 کلیوگرم کود فسفره به صورت P2O5 در هر هکتار 100 کیلو کود پتاسی به صورت K2O در هر هکتار تمشک به کود سرک هم جواب مثبت داده و میوه های زیادتر تولید می کند و میوه ها بزرگتر می شوند. مقدار کود سرک همه ساله 30 کیلو کود ازته به صورت N در هر هکتار 30 کیلو کود فسفر به صورت P2O5 در هر هکتار 30 کیلو گرم کود پتاسی به صورت K2O در هر هکتار است که بهتر است در چند بار بافاصله 2 ماهه داده شود. ازدیاد تمشک از راههای متفاوت زیاد می شود که مهمترین آنها عبارتند از ازدیاد جنسی و ازدیاد غیر جنسی ازدیادغیر جنسی 1- ازدیاد بوسیله پا جوش : بوته های تمشک همه ساله به تعداد زیاد پا جوش می دهند بهترین زمان برداشت یا جوشها پس از ریختن کامل برگها در زمستان است در این وقت جوانه هایی را که در چند سانتی متر بوته تمشک سر از زمین بیرون آورده اند.از بوته جدا کرده در باغ ردیف کاری کرد. این کار را می توان در اواخر زمستان که هنوز بوته های برگ نزده اند هم انجام داد پاجوشها هر چه قویتر باشند بوته ها قویتر و سالمتر و پر محصول تری تولید می کنند. همچنین می توان پاجوشها را در اوایل زمستان کنده و جمع آوری کرد و در محلی که خطر سرمازدگی نداشته باشد نگهداری کرده و در بهار را کاشت. 2- ازدیاد بوسیله انتهای شاخه ها : هر گاه قسمت انتهایی و نرم شاخه های اغلب واریته های تمشک در خاک فرو برده شوند ریشه داده و تبدیل به گیاه تازه ای می شوند. از این خاصیت در باغبانی استفاده کرده و سر شاخه های تمشک را به داخل گلدان فرو می برند و پس از ریشه دار شدن از گیاه مادر جدا و در نقطه مورد نظر می کارند. 3- خوابانیدن : شیاری در خاک به عمق 5 سانتی متر کنده شاخه تمشک را در داخل آن قرار می دهند به کمک میله هایی شبیه سنجاق مو و فرو کردن آن در خاک شاخه را روی زمین ثابت می بندند. آنگاه رویش حدود 5 سانتیمتر خاک یا در صورت امکان شن ، پیت ، کمپوست می پاشند و فوری آبیاری می کنند این کار را معمولاً در اواسط تابستان انجام می دهند گیاه تمشک در اوایل اردیبهشت ماه سال آینده آماده بهره برداری خواهد بود. در این روش بهتر است نخست شاخه را از بوته تمشک مادر قطع کرده و سه چهار ماهی به حال خود بگذراند تا خوب ریشه بزند. نکاتی که در این کار باید رعایت نمود شامل الف) شاخه ای که در خاک میگذراند باید سرش از خاک بیرون باشد. ب) قبل از گذاشتن آن به داخل شیار باید تمام برگهایش را کند. ج) شاخه را در طول با یک تیغ زخمی کرد تا جوانه های زیادی در مدتی سریعتر تشکیل شوند. 4- ازدیاد وسیله قلمه ریشه : این روش بهترین ساده ترین و موفق ترین را ازدیاد تمشک است برای این کار قسمتی از ریشه های یک بوته تمشک قوی و سالم و پر محصول را. از خاک بیرون آورده آنهارا به درازای یک انگشت بریده در خاک کود داده ای که شیاری به عمق 5 الی 7سانتی متر از قبل آماده شده می خوابانند روی شیار را با خاک نرم پوشانده با لگد خاک را فشا ر داده و فوراً آبیاری می کنند. زمان این کار در استانهای جنوبی دریای خزر نیمه دوم پائیز و در سایر استانها نیمه اول پائیز است. ریشه های ریز ریز را می توان در خاکی مرطوب و سرد تمام زمستان حفظ کرده و در اوایل بهار کاشت . ازدیاد جنسی ازدیاد به وسیله بذر : روش ازدیاد با بذر به این طریق است که تنها بذر میوه های خیلی رسیده را انتخاب و پس از جدا کردن از گوشت به کمک شیر آب و غربال بذرها را در سایه خشک می کنند در بهار داخل گلدانها پاشیده و حدود یک الی دو میلی متر شن با خاک نرم رویش غربال می کنند خاک را با دست یا تخته فشار داده آنگاه آبیاری کرده و روی گلدان یک شیشه می گذارند. آبیاری باید خیلی نرم و در صورت امکان با اسپری صورت گیرد تا بذرها مرتب جابجا نشوند یک تا دو هفته پس از بیرون آمدن گیاهان آنها را در گلدانها خیلی کوچک نشاء کرده در سایه می گذارند 3 تا 4 هفته بعد گیاهان را در گلدانهای بزرگتر (12 سانتی متری) نشاء می کنند و در اواسط اردیبشهت ماه به محل نهائی انتقال داده می شوند.

اکولوژی چای مکی بهترین نواحی کشت این گیاه نقاطی است که دارای 125 میلی متر بارندگی و حداقل دمایی 15 درجه سانتی گراد در اول فصل رشد باشد. آب وهوای مطلوب باعث رشد سریع و منظم می شود در این نواحی درجه حرارت نباید کمتراز 21 درجه سانتی گراد برای 4 تا 8 ماه باشد (59). زمان کشت گیاه بسته به نوع استفاده آن فرق می کند در فلوریدای جنوبی اگر منظور تولید کاسبرگ باشد کشت از اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه انجام می شود و اگر منظور استفاده از شاخ و برگ آن باشد کشت در اسفند ماه صورت می گیرد (48). 1- درجه حرارت این گیاه در طول رشد به 8- 4 ماه درجه حرارت شبانه بیشتر از 21 درجه سانتی گراد نیاز دارد. درجه حرارت مناسب برای جوانه زنی بذر 35 – 25 درجه سانتی گراد و 12 ساعت روشنایی و 12 ساعت تاریکی می باشد (Duke,1983 ). چای مکی به یخبندان بسیار حساس ، و در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری تا ارتفاع 900 متری از سطح دریا بیشترین رشد را دارد. درجه حرارت مناسب برای رشد 5/27 –5/12 درجه سانتی گراد است (Duke,1983 ). این گیاه به متوسط دما 15 درجه سانتی گراد در زمستان و 28 درجه سانتی گراد در تابستان نیاز دارد . محدوده دمایی مناسب برای رشد بین36- 10 درجه سانتی گراد و اپتیمم دما بین 32- 16 درجه سانتی گراد است. در محدوده طول جغرافیایی 100 درجه و 300 درجه عرض جغرافیایی رشد می کند گیاهی سه کربنه بوده بسته به نوع استفاده 8-4 ماه زمان نیاز دارد. چای ترش به یخبندان حساس می باشد و بیشترین رشد را در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دارد. (41). 2 - نور چای مکی گیاهی سه کربنه(3 C)و به 13 ساعت نور خورشید در طول 5- 4 ماه اول رشدش نیاز دارد تا از گلدهی زودرس آن جلوگیری شود. این گیاه را باید در مناطق با نور کافی کشت کرد و از کشت و کار آن در مکان های سایه خودداری کرد. همچنین روشنایی بلند مدت به صورت 4- 3 ماهه از عوامل بحرانی رشد است (Duke,1983 ).چای مکی گیاهی روز کوتاه که به تغییرات طول روز بسیار حساس است . گلدهی وقتی روزها کوتاهتر می شونداتفاق می افتد ، تعیین تاریخ کاشت بیشتر تحت تاثیر طول روز ، و کمتر تحت تاثیر نیاز رطوبتی قرار می گیرد. این گیاه از نظر واکنش نسبت به طول روز یک گیاه آمبی فتوپریودیک است ( یعنی گلدهی آن هم در روزهای کوتاه و هم در روزهای فوق العاده بلند انجام می گیرد). گلدهی این گیاه در شرایط روز کوتاه و نور مداوم القاء می شود. این گیاه فتوپریودیسم مشخص دارد و در محیط های مناسب کشت در روزهای کوتاه با 11 ساعت گلدهی می کند. در کشور امریکا این گیاه به علت روز کوتاه و یا زمستان زودرس گل نمی دهد (Duke,1983 ). گل دادن با کوتاه شدن روزها و کاهش شدت نور تحریک می شود. 3- رطوبت این گیاه با اقلیم های استوایی که ریزش باران سالیانه به مقدار 2000- 1500 میلی متر و با ارتفاع 600 متر از سطح دریا تطابق بیشتری دارد (Duke,1983 ) و همچنین گزارش شده است که در برابر باران سالیانه به مقدار 4290- 640 میلی متر مقاوم است ( James & Duke,1983 ). این گیاه به بارندگی ماهیانه از 250- 125 میلی متر در 4- 3 ماه اول رشد و حدود 1820 میلی متر در طی فصل رشدش نیاز دارد (Morton,1987). این گیاه دوره های خشکی را تحمل می کند و دوره های خشکی در ماههای آخر رشد مطلوب می باشد جایی که بارندگی کم و ناکافی باشد آبیاری به طور منظم می تواند نتیجه موثری داشته باشد. میزان بارندگی سالیانه مناسب برای رشد3500 - 500 میلی متر است و مناسب ترین بین 3000 - 1000 میلی متر است. بعضی واریته ها محصول رضایت بخشی را در نواحی گرم و مرطوب می دهند، اگر چه اغلب آنها اندکی به خشکی مقاومند. میزان رطوبت نسبی هوا تقریباً 85 - 75 درصد در طول دوره رشد مناسب می باشد (Morton,1987). آبیاری به طور منظم در نقاطی که این میزان بارندگی وجود ندارد ضروری می باشد. معمولا در این نقاط زمان آبیاری هر 15 تا 20 روز در طی کشت می باشد. در دو مرحله نیاز آبی گیاه افزایش می یابد. 4- خاک این گیاه در تمام خاکها، سبک(شنی)، متوسط (لومی)، سنگین(رسی) البته با داشتن زهکشی مناسب خوب استفاده می کند و همچنین از نظرpH می تواند خاکهای اسیدی، خنثی، قلیایی را تحمل کند. نیاز به خاکهای مرطوب دارد. خاک به طورمتوسط باید دارای34 درصد رطوبت باشد. تغییرات رطوبت خاک بین 14 درصد برای فصل خشک و 60 درصد برای فصل پر آب فرق می کند. این گیاه خاک فقیر را بخوبی تحمل می کند و در خاکهای لومی شنی با هوموس مناسب به خوبی رشد می کند. بیشتر ترجیح داده می شود در خاک کود داده شده با زهکشی مناسب کشت داده شود (Huxley,1995). این گیاه به یک خاک نفوذپذیر نیاز دارد. خاک لومی شنی که دارای هوموس باشد مناسب است. بنابراین با خاکهای متنوعی سازگار است و به شرایط غرقابی یا آب ایستادگی متحمل نخواهد بود (Morton,1987). pH مناسب برای این گیاه 5/8 – 5/4 و اپتیمم بین 5/7 – 5/5 می باشد (Duke,1983 ). ترکیب شیمیایی چای مکی کاسبرگ 1- موسیلاژ : کربوهیدراتی هستند با ساختمان شیمیایی بسیار پیچیده و با وزرن مولکولی زیاد، که بسته به نوع گونه میزان آن تغییر می کند، ماکزیمم محتوی موسیلاژ برای گونه های آمریکای مرکزی و مصری 28-24 درصد و برای گونه هندی 15 درصد می باشد که این میزان 35-22 روز بعد از گل دهی حاصل می گردد (Khafega,1980). بالاترین مقدار پکتین در کاسبرگهای این گیاه 45/2 درصد می باشد (Khafega,1980). مواد پکتینی شامل 5/64-63 درصد اسید گالاکتورونیک می باشد که عمدتاً به صورت نمک های منیزیم و کلسیم می باشد. پلی ساکاریدهای همراه با پکتین عمدتاً آرابینوز، گالاکتوز می باشد .(Franz,1992) کاسبرگ خشک شده شامل گوسی پتین فلانوئید، هیبیستین، سابدارتین می باشد. ماده اصلی رنگی هبیسین است که به عنوان یک دافنی فیلین ( نوعی دارو ) گزارش شده است. مقدار کمی دلفی نیدین 3- مونوگلوکوزید، سیانیدین 3- مونوگلوکوزید و دلفی نیدین نیز وجود دارد و درجه سمی بودن آن پایین است. ماکزیمم مقدار قندها در این گیاه در حدود 5-3 درصد بوده که در 30 روز پس از گل دهی حاصل شده است و با کامل شدن رشد کاسبرگ میزان نشاسته کاهش یافته و به 2 درصد وزن خشک می رسد (35 و 52).اسید گالاکتورونیک 5/64-63 درصد مواد پکتینی را شامل می گردد که به صورت نمکهای منگنز، کلسیم موجود می باشد. از پلی ساکاریدهای همراه با پکتین می توان به آرابینوز، رامینوز و گالاکتوز نام برد. ماکزیمم میزان پکتین در کاسبرگهای این گیاه 4-2 درصد می باشد (69 و 73). 2- آنتوسیانین مقدار آنتوسیانین کاسبرگها بین 5/2-7/1 درصد وزن خشک می باشد، این میزان در چای مکی واریته سابداریفا 66-37 صدم وزن خشک گزارش شده است. سیانیدین 3- گلوکوزید و سیانیدین 3- سامبوبیوساید از آنتوسیانین های اصلی این گیاه می باشند. زمان رسیدن به ماگزیمم محتوای آنتوسیانین در گونه های مختلف متفاوت است، برای نژاد مصری 45-30 روز بعد از گل دهی، در نژاد هندی 45-35 روز بعد از گلدهی، در نژاد سنگالی 50-40 روز بعد از گلدهی و در نژاد آمریکایی و تایلندی 50-45 روز بعد از گلدهی می باشد. دانه 1- چربی دانه دانه های چای مکی به عنوان یک منبع جدید از پروتئین و لیپید مطرح می باشد. دانه چای مکی از 20 درصد روغن تشکیل شده است .(Komarov,1968) استرول های موجود در روغن دانه، 3/61 درصد بتا- سیتوسترول، کامپاسترول 5/16 درصد، کلسترول 1/5 درصد و ارگوسترول 2/3 درصد می باشد. این روغن سرشار از اسیدهای چرب غیر اشباع حدود 70 درصد می باشد که اسید لینولئیک فراوان ترین آنها (30-49 درصد) می باشد. اسید اولئیک (34 درصد، اسید پالمتیک (35 درصد)، اسید استاریک (4/3 درصد)، اسید مرسیتیک (2 درصد)، اسید پالمتیولئیک (2 درصد) از اسیدهای چرب مهم دانه روغن این گیاه می باشند James&Duke,1983)). دانه چای ترش حاوی 1/19 تا 22 درصد روغن است که غنی از اسید لینولئیک می باشد. روغن دانه این گیاه سطح بالایی از تری گلسیریدها و مقادیر نرمالی از استرولها و استرهای استرول را داراست. این روغن سرشار از اسیدهای چرب غیر اشباع (حدود 70 درصد) می باشد که اسید لینولئیک فراوان ترین آنها می باشد(65). 2- پروتئین دانه دانه های چای مکی 25-18 درصد پروتئین دارا می باشند (Rao,1996). فراوانترین اسید آمینه های ضروری لوسین، لیزین و فنیل آلانین می باشد. و اسید آمینه اسیداسپارتیک رایج ترین و اسید های آمینه،ایزولوسین، تریپتوفان،والین و اسید آمینه های سولفوری ازکمیاب ترین اسیدهای آمینه در دانه این گیاه می باشد. پروتئین های دانه این گیاه درpH اسیدی و قلیایی فوق العاده محلول و در4= pH کمترین حل شوندگی را دارد. مهمترین بخش پروتئینی چای ترش لگوبرلین ها بوده به طوریکه دانه های چای ترش به عنوان یک منبع پروتئین جدید بخصوص در جیره غذایی طیور مطرح می باشد، میزان پروتئین دانه های این گیاه 3/29 درصد می باشد (36 و 67). 3- سایر ترکیبات شیمیایی مقدار کربوهیدرات دانه های چای مکی تقریباً 6/26 درصد می باشد . مواد معدنی مهم در دانه ها پتاسیم ، منیزیم ، فسفر ، گوگرد ، کلسیم می باشد. میزان کربوهیدرات دانه های چای ترش 6/27 درصد می باشد. پتاسیم، سدیم، فسفر، گوگرد، منیزیم، کلسیم از مواد معدنی مهم در دانه می باشد (36 و 67). احتمالا گوسیپول، اسید و تانن به میزان کمی در دانه وجود دارد (61). موارد استفاده چای مکی الف- استفاده های خوراکی ا- کاسبرگ کاسبرگ تازه برای سالاد، آشپزی با انواع آردها در پخت کیک، سوپ، سس، پودرهای خوراکی، استفاده می شود ( Facciola,1990 ). کاسبرگ دارای مقدار زیادی اسید سیتریک و پکتین می باشد که برای درست کردن مربا، ژله، مفید می باشد ( Duke,1983 ). به عنوان مکمل رنگ قرمز در چای گیاهی ( Down,1995 ) و به عنوان منبع جایگزین قهوه می باشد( Facciola,1990 ). کاسبرگ تازه پس از جوشاندن با شکر برای درست کردن شیرینی استفاده می شود (Facciola,1990 ) . یکی از مشهورترین نوشیدنی های تابستانی مکزیک است. در مصر روسل در تابستان به صورت سرد و در زمستان گرم مصرف می شود. در جامائیکا یک نوشیدنی قدیمی که در هنگام کریسمس مصرف می شود ( Morton, 1987 ). امروزه، گیاه روسل مورد توجه فراوان به عنوان غذا می باشد و داروسازان بیشتر نگران این هستند که احتمال دارد بعنوان محصول غذایی طبیعی و یک جانشین برای بعضی رنگ های ترکیبی مورد بهره برداری قرار می گیرد(Morton,1987 ). میوه های چای ترش در افریقا پس از چیدن از گیاه شسته شده سپس یک برش در زیر کاسبرگها ایجاد می کنند تا کاسبرگها از کپسول بذر جدا شده به صورت تازه خوری و به سالاد های میوه افزوده می شوند (56 و62). کاسبرگ این گیاه که به نام کاراک یا کاراکاد موسوم است طعمی ترش مزه داشته که به علت مقدار زیاد اسید سیتریک می باشد که همراه با اسید مالیک و مقدار کمی اسید تارتاریک در قطعات کاسبرگ وجود دارد. اسیدیته آن بر حسب اسید سیتریک در حدود 16 درصد بوده که به علت وجود موسیلاژ حالت ملایم تری در هنگام مصرف به این قطعات می دهد. اغلب مانند یک غذای فرعی پخته و با بادام زمینی سائیده شده و مصرف می شود (54). در پاکستان از ترکیبات شیمیایی چای ترش به خصوص پکتین آن در صنعت آب میوه استفاده می شود. در هند غربی و آمریکای مرکزی اسانس چای ترش را برای تولید نوشابه هایی مانند لیمونا که از کاسبرگ آن تهیه می شود و به عنوان یک نوشیدنی مورد استفاده قرار می دهند. مصریها چای ترش را در یک پارچ سفالین با کمی زنجبیل رنده شده و به میزان دلخواهی شکر و یخ مخلوط کرده و به عنوان یک نوشیدنی سنتی مصرف می کنند(56). بومیهای منطقه استوایی غرب افریقا جهت درست کردن یک نوشیدنی آب جوش را بر روی کاسبرگ چای ترش ریخته و در طول یک شبانه روز به حالت خود باقی گذاشته سپس مصرف می کنند (33). در ایالات متحده آمریکا اداره کنترل تغذیه و دارو اجازه استفاده از عصاره های این گیاه در مشروبات الکلی را داده است چون میزان جذب الکل را در بدن کاهش می دهد. برگهای جوان و ریشه های نرم چای ترش در سالادهای خام مصرف می شوند، یا مانند سبزیجات به تنهایی و یا ترکیب با سایر سبزیجات یا با گوشت و ماهی پخته می شوند ( 41 و49)، برگها و دانه های پودر شده در آفریقای غربی خورده می شوند. برگهای پخته گیاه در نواحی محل رویش به مصارف تغذیه می رسند. رنگدانه های قرمز موجود در کاسبرگ گوشتی آن در صنایع غذایی و آرایشی مورد استفاده قرار می گیرد (66). میزان آهن و منگنز کاسبرگ گیاه وقتی از 15 به 30 روز می رسد بالا رفته و در عوض محتوای روی و کلسیم آن پائین می آید. البته بر اساس واریته های مختلف این الگو تا اندازه ای متفاوت است ولی میزان مواد معدنی در این دوره بیشتر است. می توان با مخلوط کردن پودر کاسبرگ چای ترش با آرد گندم نان غنی از آهن تهیه نمود(35). 2- برگ برگهای جوان و ساقه های نازک بیشتر در سالاد استفاده می شود(Kunkel,1984 ).برگهای سبز پخته شده یا ترکیب با سایر سبزیجات، گوشت و ماهی مصرف می شود(Morton, 1980 ). برگ سبز به عنوان سبزی خوراکی کاربرد دارد. 3- دانه دانه ، بیشتر برای پودر در سوپ های روغنی و سوسیس مورد استفاده قرار می گیرد(Kunkel,1984). همچنین دانه ها به عنوان جایگزین قهوه به علت وجود خواص محرک جنسی استفاده می شود (Duke,1983 ). دانه های این گیاه ادرار آور است . روغن قهوه ای حاصل از دانه های این گیاه در التیام زخم ها و بیماری ها موثر است ( Morton, 1987). در هند از دانه های این گیاه به عنوان یک دارو برای سستی، گیجی و سوء هاضمه استفاده می شود و دانه آن غنی از چربی و پروتئین می باشد (61). 4- ریشه ریشه، خوراکی می باشد اما زیاد مورد استفاده قرار نمی گیرد، زیرا حالت پودری کمتری دارد ( Cribb&andy,1967 ). استفاده های پزشکی روسل خنک کننده و آرام بخش، که بیشتر در موارد موضعی استفاده می شود. همچنین تاثیراتی برای پایین آوردن تب دارد. برگهایش خاصیت ضد اسکوربیک ( کمبود ویتامین C ) و مصارف تغذیه ای دارد (Duke,1983 ). برگها در درمان سرماخوردگی، سرفه و در بعضی موارد به عنوان ضماء روی آبسه استفاده می شود. میوه ها نیز ضد اسکوربیک می باشد(Duke,1983 ). گل ها حاوی گوسی پتین،آنتوسیانین، گلیکوساید، هیبسین می باشد (Duke,1983 ). همچنین انرژی زا، باعث کاهش فشار خون، در درمان سوء هاضمه و ناراحتی های کبدی استفاده می شود. کاسبرگ در آب جوشیده می شود و به عنوان یک نوشیدنی برای افرادی که دارای حملات قلبی هستند استفاده می شود. از کاسبرگ خشک در نیجریه یک نوشیدنی غیر الکلی به نام زبو بدست می آید. این نوشیدنی در مقایسه با سایر نوشیدنی های بدون الکل بسیار ارزان می باشد ولی بواسطه عمر بسیار کوتاه آن (24 ساعت در دمای اتاق ) اگر منجمد نشود از قابلیت پذیرش محدودی برخوردار است. کاسبرگ باعث کاهش فشار خون و دارای خواص آنتی اسکوربیک می باشد. دانه ها نیز تقویتی و تب بر هستند. ریشه تلخ آن حالت تقویتی دارد و در گزارشات بیشتر به عنوان ضد عفونی کننده، تقویتی، هضم غذا، تقویت جنسی، سرطان، سرماخوردگی، سرفه، تب، حملات قلبی، بیماری های عصبی استفاده می شود (Duke,1983 ). همچنین باعث کاهش میزان جذب الکل و کاهش شدت اثرات الکل می شود (Duke,1983 ). همچنین از گلبرگ آن یک نوع رنگ زرد بدست می آید که مصرف پزشکی دارد (Komarov,1968 ). فشار خون سیستولیک بیماران گروه تجربی در مقایسه با زمان قبل ازمصرف در روز دوازدهم 2/11 درصد و سه روز پس از قطع مصرف چای فشار خون سیستولیک گروه تجربی و شاهد به میزان 9/7 درصد و فشار دیاستولیک آنها به میزان 6/5 درصد افزایش یافت. التهابات روده ای را فعال می نماید و غلظت خون را بالا می برد. برگهای آن خاصیت آرام بخش دارند و در درمان سرفه مورد استفاده قرار می گیرند(11). سایر استفاده ها الیاف بدست آمده از ساقه در صنعت نساجی، نخ و ریسمان استفاده می شود. دانه و کنجاله بذر نیز در تغذیه طیور استفاده می گردد(Komarov,1968 ). برای پاسخ دادن به تقاضای روز افزون صنعت کاغذ سازی به تولید منابع فیبری اهیمت زیادی داده شده است، بسیاری از گونه های گیاه فیبر دار مورد شناسایی کشت و مورد ارزیابی قرار گرفته است. از چای ترش به دلیل دارا بودن فیبر و میزان سلولز بالا کاغذ با کیفیتی تولید می شود لذا درصنعت کاغذ سازی اهمیت زیادی یافته است (52). این گیاه در صنعت نساجی و تهیه زغال چوب هم استفاده می شود (31). دانه و کنجاله بذر چای ترش در تغذیه طیور استفاده می گردد، کنجاله حاصله پس از روغن کشی حاوی مقادیر کمی از مواد ضد تغذیه ای از قبیل تانن، باز دارنده آلفا آمیلاز، بازدارنده پروتئازها، گوسیپول و اسید فایتیک است. قیمت کنجاله دانه چای ترش در کشور نیجریه قیمت کنجاله سویا است، بنابراین استفاده از آن در جیره طیور باعث کاهش قیمت جیره نسبت به کنجاله سویا می شود (65). در گذشته از این گیاه و گونه دیگری از آن برای انعقاد شیره کائوچوک حاصل از لندولفیا استفاده شده است(9 و45). ارزش غذایی کارشناسان تغذیه معتقدند دم کرده برگ این گیاه منبعی غنی از آهن و مس می باشد(39 و41). از پودر خوب آسیاب شده کاسبرگ می توان به عنوان طعم دهنده در کیک، شکلات، بستنی نیز استفاده نمود. با آسیاب کردن کاسبرگها و خیساندن آنها در آب و سپس صاف کردن می توان نوشیدنی خوش طعمی درست کرد (54). کاسبرگهای تازه حاوی کلسیم، نیاسین، آهن، ریبوفلاوین و رنگیزه هیبستین می باشد که یک آنتوسیانین است. کاسبرگهای خشک شده محتوای هیبستین، سابدارتین و فلونوئید گوسی پتلینت است(Morton,1987 ). تکنولوژی تولید کاشت چای مکی معمولاً بوسیله بذر تکثیر می شود، اما گاهی به آسانی از طریق قلمه رشد می کند. این روش گیاهان کوتاه تری ایجاد می کند که به صورت کشت مخلوط در بین درختان و گیاهان دیگر کاشته می شود ( مثلاً همراه با سه محصول دیگر ) و در هند این روش متداول تر است. اما عملکرد کاسبرگها نسبتاً پایین است (Morton,1987 ). چون گیاهی با ریشه های عمیق است در تهیه بستر بذر شخم عمیق تا عمق 20 سانتی متر توصیه می شود. اگر این گیاه فقط برای تولید کاسبرگ کشت شود، زمان مناسب کشت در فلوریدای جنوبی اردیبهشت می باشد. بطور کلی کشت آن در فلوریدا معمولاً از فروردین تا اواخر مرداد می باشد. اگر کشت برای شاخ و برگ باشد ( رشد سبزینه ای ) بذر را می توان در اسفند و بدون تنک کردن کاشت (Morton,1987 ). در هندوستان کشت در فروردین ماه انجام می شود. برای باغچه های خانگی، بذر روسل بطور مستقیم در 15 اردیبهشت در ردیف هایی کشت و بعد از جوانه زنی بفواصل یک متری تنک می شوند (James&Duke,1983 ). بذرها بیشتر در ابتدای بهار در گلخانه های گرم کشت می شود و به سرعت رشد می کند. اگر رشد آنها را سالانه در نظر بگیریم در ابتدای تابستان قسمت های اصلی آن شکل می گیرد و باید توسط چارچوب از آنها باید محافظت شود تا رشد آنها به طور کامل شکل گیرد. اگر بخواهیم به عنوان یک گیاه چند ساله مورد کشت قرار بگیرد باید سال اول رشد را در گلخانه و در اوایل تابستان از گلخانه خارج تا مورد پرورش قرار گیرد. قلمه چوبی نشده باید در ماههای تیر و مرداد در چارچوب باید باشد. در طول مدت زمستان این گیاه باید در گلخانه های گرم مورد پرورش قرار گیرد و پس از آخرین سرما از گلخانه خارج شود. برای تولید کاسبرگ ، بذرها باید در یک بستر مناسب کشت شوند زمانی که گیاهچه ها به ارتفاع 10- 5/7 سانتی متر رسیدند، به فواصل روی ردیف 6/1- 3/1 متر و فواصل بین ردیف 2/3 – 2 متر نشاء می شوند. اما بذرها معمولاً به طور مستقیم در مزرعه، به مقدار 6-4 بذر در هر کپه کشت می شوند، کپه ها به فاصله 8/1- 9/0 متر روی ردیف و 3- 5/1 متر بین دو ردیف می باشد، در مرحله 3- 2 برگی گیاهچه ها به میزان 50 درصد تنک می شوند (Morton,1987 ). در کوازولو- ناتال کشت بذرها در پلاتهای به فاصله 1- 8/0 متر روی ردیف و 5/1 – 2/1 متر بین دو ردیف می باشد، که تراکم10500- 6800 بوته در هکتار می باشد و عمق کشت 5/1-1 سانتی مترمی باشد. در هندوستان در اوایل فصل باران فروردین کشت در کپه های به فاصله 15 × 15سانتی متر در عمق 5/0 سانتی متر کشت می شود. در مناطق معتدل به عنوان محصول تابستانه کشت می شود، میوه آن نمی رسد و گیاه آن قابل استفاده است. کشت می تواند با یک بذرکار مدرن انجام شود و سپس نیاز دارد با دست تنک شود یا بذر می تواند دستی کشت شود. یک ذرت کار کوچک می تواند برای کشت دانه های این گیاه مناسب باشد. با توجه به نفوذ ریشه های آن در خاک و نظر به اهمیت کنترل علفهای هرز، اجرای شخم عمیق قبل از کاشت و افزودن 10 تا 14 تن کود دامی به خاک توصیه شده است. در مناطقی که منبع آبیاری بارندگی می باشد، بهترین زمان کشت بذر آغاز فصل بارندگی است. میزان بذر بر حسب روش کشت و نوع بهره برداری فرق می کند و بین 11 تا 22 کیلوگرم در هکتار متفاوت است. وجود رطوبت کافی خاک در موقع کاشت ضروری بوده و لازم است بین 32-20 درصد باشد. ازدیاد چای ترش معمولاً از طریق دانه انجام می شود. در هند معمولاً به دو روش بذور کشت می شوند: 1- دست پاش 2- خطی، کشاورزان در هند بیشتر از روش دستپاش استفاده می کنند که پس از آماده سازی زمین، بذور به صورت ضربدری پخش شده و سپس با ماله روی دانه ها پوشانده می شود (43). میزان بذر مصرفی در هکتار در روش دست پاش 15 تا 17 کیلوگرم و خطی 12-10 کیلوگرم توصیه شده است (41). در روش خطی فاصله ردیف ها 25 تا 30 سانتی متر و روی ردیف 7 تا 10 سانتی متر توصیه شده است در روش دستپاش بعد از سپری شدن چهار هفته از رشد گیاه باید به فاصله 15-12 سانتی متر گیاه را تنک کرد. برای جلوگیری از حمله بیماریها قبل از کشت بذور با قارچ کش تیمار می شوند در روش نشاء کاری هنگامی که بوته ها در خزانه به ارتفاع 10-5/7 سانتی متر رسیدند آماده انتقال به مزرعه می باشند (47 و 52).

مقدمه گیاهان از ابتدای تمدن بشرتاکنون کاربردهای متنوعی داشته اند گروهی به عنوان ماده غذایی تامین کننده نیازهای تغذیه ای هستند، گروهی خاصیت دارویی داشته و تسکین دهنده آلام جسمی می باشند. گیاهان دارویی اگر چه از دیر باز برای آدمیان آشنا و در بسیاری از مواقع مرهم دردهای بشر بوده است. اما پیشرفتهای علمی و فناوری طی دو دهه اخیر اهمیت و نقش سازنده گیاهان دارویی در تامین نیازهای بشر به ویژه در حیطه دارو و درمان دو چندان ساخته است. همچنین با توجه به عوارض جانبی ناشی از استفاده داروهای شیمیایی بیشتر کشور های دنیا به داروهای گیاهی و گیاه درمانی روآورده اند. تا بدانجا که 80 درصد داروهایی عرضه شده در برخی کشورها منشا گیاهی و طبیعی دارد. کشور ایران دارای شرایط آب و هوایی متنوعی می باشد 11 اقلیم از 13 اقلیم جهانی، که این امر خود موجب تنوع رشد گیاهان مختلف منجمله گیاهان دارویی شده است. بهره برداری از این گیاهان هنوز آنطور که در کشورهای مترقی دنیا معمول است در کشور ما مورد توجه قرار نگرفته است. علت آن عدم شناخت مردم از خواص این گیاهان می تواند باشد امروزه در بسیاری از کشورهای دنیا منجمله شرق آسیا، اروپا گرایش شدیدی به جمع آوری و همچنین تولید گیاهان دارویی بوجود آمده است. استان سیستان و بلوچستان بدلیل برخورداری از تنوع اقلیمی، محل و رویشگاه طبیعی تعداد زیادی از گیاهان دارویی می باشد. از بین 295 گونه گیاه دارویی که در سطح استان جمع آوری شده 190 گونه از لحاظ نیاز اکولوژیک در کشور هند مشترک هستند که این نشان از دامنه سازگاری بالای این گونه های با ارزش با شرایط محیطی مختلف دارد که با کشت گونه های مستعد گیاهان دارویی در دو فصل زارعی (پائیز و بهار) اولا گامی در جهت تغییر در الگوی کاشت ثانیا افزایش در آمد کشاورزان منطقه و اشتغالزایی ثالثا گامی در حفظ و نگهداری ذخایر ژنتیکی گیاهی منطقه برداشه شود. براساس گزارشFAO ارزش صادرات گیاهان دارویی در سال 1995 در چین بالغ به 880 میلیون دلار بوده است. چای مکی گیاهی دو منظوره است که اجزای مختلف آن میوه، فیبر، چوب مورد استفاده قرار می گیرد به طور کلی در بسیاری از کشورها، کاسبرگ این گیاه به خاطر خواص دارویی و همچنین در صنایع غذایی استفاده می شود و الیاف و چوب آن در تولید خمیر کاغذ مورد استفاده قرار می گیرد. این گیاه در ایران می تواند بعنوان یک محصول جدید مطرح باشد. در زراعت هر گیاه دارویی، استفاده از حداکثر ظرفیت محیط و تعیین مناسب ترین شرایط رشد، در راستای افزایش عملکرد و حداکثر رسانیدن بهره وری، امری مهم و مد نظر مدیریت زراعی می باشد. تاریخچه چای مکی بیش از 300 گونه از این گیاه در سراسر جهان در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر یافت می شود. موطن اصلی این گیاه غرب آفریقا است و امروزه در سطح وسیعی در غرب آفریقا، آسیا، استرالیا از هند تا مالزی، اتریش، آمریکای مرکزی و بسیاری از کشور‍ های گرمسیر کشت می شود. دانه ها توسط برده های آفریقایی به دنیای جدید آورده شده است. این گیاه در نواحی تولید کننده به نام روسل در ساوانا نیجریه از بیشترین محبوبیت و پذیرش برخوردار است و در این منطقه به صورت گیاه زراعی کشت می شود( Ibrahim,1998) ((Morton,1987. خوراکی بودن کاسبرگها در جاوا در سال 1687 ثبت شده است. روسل در برزیل در قرن 17 و در جامائیکا در سال 1707 و در گواتمالا در سال 1840 کشت می شده است( (Morton,1987. در سال 1909 حدود 6/1 هکتار در کوئیزلند کشت می شده است. در ایسلند شخصی به نام مایو و گیاه شناسان دیگر تخمین زدند که در ایسلند و هاوایی سطح زیر کشت روسل 81 هکتارمی باشد. چای مکی بومی ایران نمی باشد و کشت این گیاه در ایران تنها در سیستان و بلوچستان گزارش شده است (خورسندی ، سید هادی 1380). سطح کشت چای مکی در استان سیستان و بلوچستان 80 هکتار می باشد که در زابل در سال 1379 در پژوهشکده کشاورزی زابل کشت شده است. پراکنش این گیاه در استان سیستان و بلوچستان مطابق نقشه زیر ذکر شده است (صندوقداران، 1379). خصوصیات گیاه شناسی چای مکی با نام علمی ( Hibiscus Sabdariffa) از خانواده مالواسه (Malvaceae)، گیاهی یکساله، شاخه دار، ارتفاعی حدود 429- 64 سانتی متر، رنگ آن سبز تیره متمایل به قرمز (Duke,1983). دارای پایه کروموزومی) 18=(x می باشد و بصورت تتراپلوئید )72=n4 (وجود دارد (James&Duke,1983). برگها متناوب، رگبرگها پنجه ای و برگها دارای 7- 3 لوب و حاشیه برگها دندانه ای، بدون کرک، دمبرگ بلند یا کوتاه دارند(James&Duke,1983). گلها بزرگ و دمگل کوتاه، رنگ آن قرمز متمایل به زرد با مرکز تیره، هرمافرودیت می باشد. میوه ها 5/2 سانتی متر طول دارند و بوسیله کاسبرگهای گوشتی مانند که محتوی 34- 22 دانه در هر کپسول می باشد احاطه شده اند، دانه ها به رنگ قهوه ای تیره و جوانه زنی بذر بصورت اپی ژیل ( برون زمینی ) می باشد. گیاهی خودگشن و این مقدار از 68 %– 2% متغیر و توسط حشرات هم گرده افشانی می شود. دارای یک ریشه راست و عمیق و قابل نفوذ می باشد (Duke,1983). نام محلی این گیاه علاوه بر روسل در نواحی انگلیسی زبان سورل، روزل، سورل قرمز، سورل جامائیکایی، سورل هندی، سورل گینه ای و در فرانسه اوسلد و در آفریقای شمالی و خاور نزدیک روسل کاکاد نامیده می شود. در ایران این گیاه و محصول کاسبرگ آن بنامهای چای مکی یا چای مکه، چای قرمز و چای ترش شناخته می شود . واریته ها واریته های متعددی شناخته شده اند که معروفترین آنها عبارتند : 1- واریته سابداریفا گیاهی یکساله، راست، درختچه ای، انبوه، ارتفاع ( 4/2 ) متر، ساقه ای قوی، صاف یا نسبتاً صاف، استوانه ای شکل و قرمز می باشد. برگها بزرگ، منفرد و متناوب با رگبرگهای پنجه ای قرمز رنگ ( 12 – 5/7 ) سانتی متر طول، سبز رنگ و با دمبرگ کوتاه یا بلند هستند . برگها در گیاهچه ها ی جوان و برگهای بالایی گیاهان پیر ساده و شبیه هم هستند. برگهای پایین تر 5 – 3 و یا حتی 7 لوب عمیق دارند. حاشیه برگها دندانه ای است. گلها به صورت منفرد در زاویه برگ ایجاد می شوند، ( 5/12 ) سانتی متر عرض داشته و به رنگ زرد یا نخودی می باشد. گلبرگها سفید با مرکز قرمز رنگ در پایه میله پرچم واقع شده اند و زمانیکه در انتهای روز، پژمرده می شوند رنگ آنها بنفش می گردد. دارای کاسبرگ خوراکی قرمز تا زرد کمرنگ، که این واریته الیاف کمتری دارد (Duke,1983).کاسبرگ به رنگ قرمز می باشد و از 5 کاسبرگ بزرگ با یک اپی کالیکس 12- 8 قسمتی، تشکیل یافته و پیرامون پایه می باشد که شروع به بزرگ شدن، گوشتی شدن، انحنا یافتن همراه با آبدار شدن و (7/5 – 2/3 ) سانتی متر طول داشته و کپسول های مخملی را کاملاً احاطه، که این کپسول ها 2- 5/1 سانتی متر طول دارند، کپسولها قبل از رسیدن سبز، 5 برچه ای بوده و در هر برچه 2 ردیف دانه وجود دارد که در هر ردیف 4- 3 دانه قهوه ای روشن کلیوی شکل، 5- 3 میلی متر طول و کاملاً کرک دار هستند. کپسولها در موقع خشک شدن قهوه ای و در این زمان دانه ها رسیده می باشند و با شکاف های اولیه کپسول باز می شود و دانه ها ریزش می کند(Morton,1987 ). ( 56و59). در آفریقا در خط استوا گیاهان وحشی این گونه در نقاطی که درجه حرارت بین 15 تا 30 درجه سانتی گراد باشد رشد می کند. چای ترش گیاهی خود گشن می باشد و به دلیل گرده افشانی توسط حشرات میزان کمی هم دگرکشنی در آن صورت می گیرد،که بین 68/0 -2/ درصد متغیر است. پایه کروموزومی چای ترش 18=X بوده و عمدتاً به صورت آلوپلی پلوئیدی (72=n 4) وجود دارد. در گیاه چای ترش صفت ساقه قرمز غالب بوده و رنگ سبز ساقه یک صفت مغلوب است (بوته های همو زیگوت دارای ساقه به رنگ سبز می باشد) و همچنین شکل لوبی در برگها نسبت به شکل غیر لوبی غالب می باشد یا بریدگیهای کم عمق برگ بیشتر انواع خوراکی نسبت به بریدگیهای عمیق حالت مغلوب را نشان می دهد (70و71). 2- واریته آلتیزیما گیاه یکساله، کم شاخه ، راست ، با ارتفاع ( 8/4 ) متر می باشد. بیشتر بخاطر الیاف کشت می شود و از کاسبرگ آن کمتر استفاده می شود ( Duck,1983). در هندوستان، هند شرقی، نیجریه و تا اندازه ای در بعضی از نقاط گرمسیر در آمریکا کشت می شود. ساقه های این واریته سبز و برگهای آن سبز، گاهی برگها رگبرگهای قرمز دارند. گلها به رنگ زرد و کاسبرگهایش قرمز یا سبز، غیر گوشتی، خاردار و مصرف غذایی ندارد ( Morton,1987 ) . 3- ریکو در سال 1912 نامگذاری شد. گیاهی با رشد نسبتاً کم، بوته ای، معمولاً برگها ساده که در مدت زمان طولانی بوجود می آیند و اغلب مواقع دارای 3 لوب می باشند. گلها دارای چشم ها ( نقاط ) قرمز تیره و دانه های گرده آن زرد طلایی است. کاسبرگ در زمان بلوغ دارای 5 سانتی متر طول و 2/3 سانتی متر عرض دارد. براکته ها ( برگک ها ) به صورت افقی هستند. بیشترین محصول هر گیاه کاسبرگ آن است برای آب میوه و شربت استفاده می شود و رنگ آن قرمز تیره است ( Morton,1987 ). 4- ویکتور گیاهی با ارتفاع 13/2 متر ، راست و تنومند است . گلها دارای چشم ها ( نقاط ) قرمز تیره و دانه های گرده قهوه ای طلایی می باشد. ویکتور در بعضی جاها زودتر نسبت به ریکو شکوفه می دهد. کاسبرگها نسبت به کاسبرگهای ریکو بلندتر هستند. براکته ها ( برگک ها ) بلند تر ، طولانی تر و دارای فرورفتگی به سمت بالا هستند . و عصاره آن در آب میوه، مربا و شربت مصرف می شود و کاملاً قرمز است ( Morton,1987 ). 5- آرچر این گیاه بعضی اوقات روسل سفید نامیده می شود . گیاهی بلند و قوی شبیه ویکتور ولی ساقه های آن سبز رنگ است . گلها زرد و دانه های گرده قهوه ای است. کاسبرگها سبز رنگ یا سبز متمایل به سفید و کوچکتر نسبت به دو واریته دیگر، اما محصول این گیاه خیلی بیشتر است. عصاره و آب میوه و دیگر محصولات تقریباً بدون رنگ است . میوه های سبز روسل رشد داده می شود در سرتاسر سنگال ، مخصوصاً در ناحیه کاپ ورت مثل یک سبزی بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد (Morton,1987 ) . 6- سایر واریته ها: واریته های خوراکی چای مکی، مصری ( V.Masri )، سودانی(V.Sudani ) ، (Sabhi 17 dark color ) ، (Sabahia 17 light color ). تعدادی از واریته های فیبری چای مکی عبارتند از Hs24 , Hs7910 , Hs4288 , Amv1 , Amv2 , Asop3

حنــا برگهای خشک شدۀ گیاه Lawsonia inermis L. از خانوادۀ حنا (Lythraceae) است (1)، که حداقل واجد 3/0 درصد لاوسون (Lawsone) می‌باشد. لاوسون دارای فرمول C10H6O3با وزن مولکولی 15/174 می‌باشد. نامهای گیاه (2): لاتین: Lawsonia inermis L. Syn: Lawsonia spinosa L, Lawsonia alba lam. فارسی: حنا عربی: الحنا، القطب، ارقان انگلیسی: Egyption privet, Cumphier, Hanna آلمانی: Aegyptisches Faerberkraut, Henna strauch فرانسه: Hinne, Henne ریخت شناسی: گیاهی به صورت درختچه یا درختی با برگهای سبز متمایل به خاکستری، بیضوی و گلهائی به صورت خوشه گرزن بزرگ، به رنگ سفید یا زرد بسیار خوشبو، با میوه‌های خشک و شکوفا که حاوی دانه‌هائی خیلی کوچک است (3و5). اندام داروئی: برگهای گیاه، بخش داروئی آن را تشکیل می‌دهد (3و5). زمان جمع‌آوری: برداشت برگ حنا از سال دوم و سوم و کشت آن سالی دو بار صورت می‌گیرد. در اوایل تیرماه به نام حنای گرما و در اواخر آبان‌ماه به نام حنای قوس معروف است (4و2). محل رویش: در مناطق جنوبی ایران، استان‌های کرمان، هرمزگان و بلوچستان کاشته می‌شود (6). انتشار عمومی این گیاه در مناطق حاره آفریقا و آسیاست. در شمال آفریقا از جمله مصر و همچنین در هندوستان و سیلان کشت می‌شود (1). مواد متشکله: برگهای حنا حاوی ماده‌ای رنگی به نام لاوسون یا 1 ـ هیدروکسی نفتوکینون (4) (3/1 ـ 22/0 درصد)، گلیکوزیدهای فنلی متعدد کومارین (Coumarin)، گزانتون (Xanthone)، کینوئید (Quinoids)، گلیکوزید بتاسیتوسترول و فلاونوئیدهائی نظیر لوتئولین (Luteolin) و مشتق 7 ـ 5 ـ گلوکوزیدی آن، چربی، رزین و تانن می‌باشد (1). سایر مواد حاصل از برگها عبارتند از اسید گالیک، 1و4 ـ نفتوکینون، لاکسانتون 1و2، آکاستین گلیکوزیدی و مقدار کمی آلکالوئید (7). حنا علاوه بر موارد مذکور دارای مانیتول و موسیلاژ است. وجود موسیلاژ باعث می‌گردد که برگ حنا به سهولت با آب به صورت خمیر درآید (2). حنا دارای 2/1% اسانس می‌باشد. موارد استعمال: حنا به صورت موضعی در درمان بیماریهای قارچی پوستی بویژه در قارچ‌های عامل کچلی و تخفیف دردهای روماتیسمی بکار می‌رود. همچنین بعنوان رنگ کننده بویژه رنگ کردن پوست و مو کاربرد دارد (8و9). حنا از رنگ‌های طبیعی بی‌زیان است. قابض است و جوشاندۀ برگ آن برای درمان بیماریهای پوستی، گاهی اوقات تسکین سردرد و دهانشویه به کار می‌رود. عصارۀ برگهای گیاه بعنوان ضد گرفتگی عضلانی دستگاه گوارشی به کار می‌رود (5و7). در بعضی نواحی، گرد برگ حنا، برگ هلو و برگ تانن‌دار گیاهان مختلف را مخلوط کرده و برای رفع اگزما و جلوگیری از تعریق دست و پا بدان می‌مالند. عوارض جانبی: پودر حنا می‌تواند موجب تحریک پوست و درماتیت تماسی شود. برگهای حنا در موش مادۀ ناباروری ایجاد نموده است. بعنوان رنگ‌کنندۀ ابروها و مژه‌ها دقت شود، زیرا خطر آسیب رساندن به چشم وجود دارد (7). برگها دارای خاصیت مخدر است و مقادیر بالای آن باعث سردرد و مسمومیت می‌شود (10). موارد استعمال در پزشکی گذشته: در طب گذشته حنا به صورت موضعی در درمان دردهای مفاصل، جوش و زخم بکار می‌رفته است و بعنوان عامل رنگ‌کنندۀ پوست و مو مصرف شده است (2). آثار فارماکولوژیکی: به علت وجود تانن، اثرات قابض نشان می‌دهد (1). به طور کلی عمدۀ آثار رنگ‌کنندگی و درمانی حنا را ناشی از وجود مادۀ لاوسون می‌دانند (1و7)، اما این ماده به تنهائی عمل نمی‌کند و به خصوص خاصیت رنگ‌کنندگی آن به سایر مواد نیز بستگی دارد (2). لاوسون سمیت بسیار کمی دارد و موجب کند شدن زودگذر ضربان قلب با افزایش دامنۀ انقباض آن می‌گردد. اثر ضد اسهالی آن را به علت کاهش تونوس و حرکات دودی شکل روده می‌دانند. اثرات ضد التهاب، ضد درد و ضد تب با مصرف 500 میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن لاوسون (مادۀ مؤثر حنا) گزارش شده است (10). اثر ضد باکتری و ضد قارچی حنا را نیز به لاوسون نسبت می‌دهند (2). حنا دارای اثر ضد باکتری خصوصاً در باکتریهای گرم مثبت می‌باشد؛ همچنین دارای اثر ضد قارچی در قارچ‌های مولد کچلی تریکوفایتون، اسپوروتریکوم و کریپتوکو****************** است. لاوسون با غلظت 2 تا 50 میکروگرم در میلی‌لیتر بر روی گونه‌های بروسلا و نایسریا کاتارهالیس مؤثر بوده، همچنین دارای اثر ضد توموری بر روی سارکوما ـ 180 در موش می‌باشد (12). مهار فعالیت مایکوباکتریوم توبرکولوز بوسیلۀ 006/0 میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن گزارش شده است (11). عصارۀ گیاه به صورت برون‌تنی و درون‌تنی در موش‌ها اثر ضد درد نشان داده است. LD50عصارۀ الکلی حنا در موش mg/kg 665 گزارش شده است (13). مــراجع: 1. Trease GE, Evans WC.Pharmacognosy,14 th ed. London:saunders company Ltd, 1996:248-98. 2. زرگری ع. گیاهان داروئی. تهران: انتشارات دانشگاه، 1375 (ج 2): 353.

گل محمدی گل محمدی گل محمدي يا گل گلاب با نام علمي Rosa damascena درختچه‌اي است خزندار (Decideous) و شايد بندرت در بين آنها هميشه سبز (Evergreen) يافت شود. گل محمدي درختچه‌اي داراي شاخه‌هاي گل دهنده تيغ دار، استوانه‌اي شكل، بدون شيار و داراي برگهاي مركب شانه‌اي كه داراي 5-3 برگچه متقابل دندانه‌دار مي‌باشد. رگبرگهاي پشت برگ مشخص و بهم رفته، برگچه چرمي و بيضي شكل، نوك تيز به طول 5-3 سانتي متر، و روي برگها صاف و سبز و پشت آنها سبز كمرنگ و دمگبرگهايش خزي و نمدي است و با كركهاي غده‌اي پوشيده شده و تا انتهاي جام گل كشيده شده است. گلها به شكل صورتي خوشرنگ با 32 گلبرگ صورتي مشابه و يكدست كه در اوائل صبح شروع به ظاهر شدن مي‌نمايند. كاسبرگها به تعداد 5 عدد كه حداقل سه تاي آنها داراي زوائد بزرگي در لبه‌ها هستند. پرچم‌ها زرد رنگ به تعداد 100 عدد در تركيب گل وجود دارند. ميوه آن پس از ريزش گلبرگها گوشتي گرد و يا تخم مرغي به طول 5/1 سانتي متر كه در داخل برجستگي كوزه‌اي شكل زير گلبرگها قرار دارند. زمان باز شدن گلها در اوائل ارديبهشت تا اوائل تيرماه مي‌باشد. و در هر منطقه مدت زمان باز شدن گلها 30-20 روز طول مي‌كشد. دوام گل حداكثر يك روز بوده و بعد از آن رنگ صورتي خوشرنگ گلبرگها به سفيد مي‌گرايد و با اندك نسيمي گلبرگها پرپر شده و مي‌ريزند. لذا توصيه مي‌شود كه گلها در اوائل صبح و حتي قبل از طلوع آفتاب برداشت شوند تا از پر پر شدن آنها جلوگيري شود و همچنين درصد مواد مؤثره آن حفظ شود. 1.jpg گل محمدي از اواخر قرن شانزدهم از آسياي صغير و به احتمال زياد از دمشق به اروپا برده شده است. اين درختچه توليد گهاي بسيار معطر مي‌نمايد كه خاصيت دارويي دارد. گل محمدي در بيشتر مناطق و استانهاي كشور به خصوص آذربايجان، اصفهان، مركزي، كرمان، فارس، چهارمحال و بختياري، همدان، سمنان،‌ گنبد و گرگان و يزد سابقه كشت دارد و از آن گل خشك، گلاب و اسانس تهيه مي‌شود كه مصارف خوراكي، دارويي و عطرسازي دارند. بر اساس آخرين اطلاعات حدود 2500 هكتار به كشت گل محمدي اختصاص دارد و حدود 1350 تن گل تر و 190 تن گل خشك، 1350 تن گلاب و حدود 200 كيلوگرم اسانس از آن استحصال مي‌شود. اسانس گل محمدي، بي رنگ، زرد و يا سبز رنگ است و در 20 درجه سانتيگراد حالت روان دارد و در 12 درجه سانتيگراد منجمد ميگردد و كريستال ميشود. اين گياه بسيار مقاوم بوده و اكثر شرايط آب و هوائي را به خوبي تحمل مي كند ولي اصولاً مناطق باز و آفتابگير با شبهاي نبستاً خنك را ترجيح مي دهد. نسبت به كم آبي مقاوم بوده و بسته به منطقه كشت شده بين 7 تا 15 روز يكبار در زمان گلدهي و 20 تا 30 روز يكبار در ديگر دوره هاي رشد آبياري مي شود. در كاشان آبياري 5 تا 10 مرتبه با دوره آبياري 12 تا 50 روز مرسوم مي باشد. خاكهاي حاصلخيز شني- رسي داراي بافت نسبتاً خشك كه هوا را به خوبي از خود عبور دهد و داراي مقاديري مواد آلي پوسيده باشد و PH حدود 5/6 بهترين محيط رشد براي گل محمدي مي باشد. تکثير گل محمدي تکثير اين گياه از طريق پاجوش، قلمه و تقسيم بوته مي‌باشد. عمليات تکثير در مرحله خواب و استراحت گياه صورت مي‌گيرد. عمده‌ترين روش تکثير از طريق پاجوشهاي ريشه‌دار صورت مي‌گيرد بدين ترتيب که پاجوشهاي ريشه‌دار را از پايه مادري جدا کرده و پس از آماده‌سازي زمين آنرا در زمين اصلي به فاصله 4*3 متر کشت مي‌نماييم و بعد از کشت بايد بلافاصله آبياري شود. عمليات کشت در دو فصل صورت مي‌گيرد. يک مرحله اواخر پاييز بعد از خزان کردن پايه‌هاي مادري و يک مرحله هم در بهار قبل از بيدار شدن پايه مادري. کشت پاييزه بر کشت بهاره برتري دارد. زيرا امکان استفاده از نزولات جوي را بيشتر و استقرار بهتر نهالها را باعث شده و خطر گرماي بهار را در عدم استقرار نهالها کاهش مي‌دهد. عمليات هرس بيشتر براي حذف شاخه هاي ضعيف و كنترل بيماري ها و آفات انجام مي شود و در اكثر مناطق عمل هرس فرم دهي ديده مي شود. معمولاً 5 تا 6 سال بعد از كاشت درختچه هاي گل محمدي را كف بر مي كنند تا عمل جوان سازي گياه انجام شود. گل محمدي از سال دوم شروع به گل دهي مي كند و بيشترين محصول را در سالهاي 3 و 4 دارد ولي از سال ششم گل ها ريز شده و مقدار محصول نيز كم مي شود. زمان برداشت از اول ارديبهشت شروع شده و در بعضي مناطق گاهي تا آخر خرداد نيز ادامه مي يابد ولي معمولاً طول دورة برداشت 20 تا 30 روز است. ميانگين مقدار محصول يك درختچة گل محمدي 2 تا 5/2 كيلوگرم است. گل محمدي از راه پاجوش ، قلمه زدن ، خوابانيدن و پيوندزدن و از طريق بذر ( براي مصارف خاص ) تكثير مي شود كه در كاشان اكثراً به روش پاجوش است. مهمترين آفات گل محمدي شته ها ( خصوصاً شتة گل سرخ ) كنه ها، شپشك ، كرم ساقه خوار و مهمترين بيماري آن سفيدك مي باشد. در كاشان سموم مصرفي براي كنترل آفات بيشتر گوزاتيون، مالاتيون و ديازينون و براي بيماري سفيدك سموم سولفوره مي باشد. استخراج مواد معطر گل از تقطیر گل‌های تازه گل محمدی با روش‌های مختلف ، مواد معطر آن استخراج می‌شود این روش‌ها در کشورهای مختلف تولید کننده مانند ایران بلغارستان ، ترکیه ، آرژانتین ، اسپانیا ، پرتغال ، سوئیس کاملا باهم تفاوت دارند. در ایران مناطقی مانند قمصر و توابع دیگر کاشان سابقه دیرینه در امر تولید گلاب و اسانس از گل محمدی دارند. روشهای استخراج اسانس گل سرخ محمدی استخراج اسانس گل سرخ از سه روش امکان‌پذیر است: استخراج از طریق تقطیر با آب شامل تعلیق گل‌ها در آب و جوشاندن آن‌ها و سپس خنک‌کردن بخارات و جمع آوری آنها می‌باشد. در این روش مقدار مشخصی از گل سرخ محمدی را براساس گنجایش مخازن با مقداری آب که حدود 3 تا 4 برابر وزن گل می‌باشد تقطیر می‌‌کنند. کاربرد دما در عمل تقطیر باید خیلی آهسته و ملایم باشد. بعبارتی افزایش ناگهانی دما ، بعضی از اجزای معطر سبک‌تر را با هوای باقی‌مانده در دستگاه تقطیر خارج خواهد کرد. براساس گزارشاتی که ارایه گردیده است تا زمانی که در دستگاه تقطیر یک لیتر گلاب از هر کیلو گل سرخ محمدی جمع ‌آوری گردد عمل تقطیر ، گلاب و اسانس اول می‌باشد. بار اسانس که از تقطیر اول بدست می‌آید کم است زیرا مقدار زیادی از اسانس گل سرخ محمدی در گلاب محلول بوده و برای جدا کردن این اسانس ، محلول گلاب حاصله باید تقطیر شود. لازم به ذکر است که در ایران و هندوستان از روش تقطیر با آب برای تهیه اسانس گل سرخ محمدی استفاده می‌گردد. البته در برخی مناطق ایران ایران روش تقطیر با بخار و آب با هم بکار گرفته می‌شود. در دو روش ذکر شده بدلیل وجود ترکیبات ناپایدار که در دمای بالا ، آسیب دیده یا بطور کلی از بین می‌روند، بازده عمل چندان مطلوب نمی‌باشد. بنابراین روش دیگری نیز برای جداسازی ترکیبات معطر از گل بکار می‌رود که استخراج با حلال نامیده می‌شود. در این روش میزان فنیل الکل که ماه موثر اسانس می‌باشد 10 برابر بیش از محصول حاصل از تقطیر با بخار است. تولید گلاب از گل محمدی گلاب به حاصل تقطیر گل‌های سرخ محمدی و از خانواده Rosaceae تازه چیده شده و مخلوط آن با آب تحت روشهای مختلف با شرایط خاص که اسانس اضافی آن از محلول آبکی جدا شده است، اطلاق می‌گردد. گلاب در ایران به دو روش سنتی و صنعتی تولید می‌گردد. تولید سنتی گلاب تولید گلاب به روش سنتی از قدیم‌الایام در ایران مرسوم بوده است. گلاب اولین بار توسط ابوعلی‌سینا استخراج و گوهر گل سرخ یا جوهر گل سرخ نام گرفته است. در تولید سنتی گلاب مقادیر مشخصی از گل محمدی و آب را که به ازای هر کیلوگرم گل یک لیتر می‌باشد در یک دیگ مسی محصول می‌ریزند و سپس درپوش روی دیگر را قرار داده و با تعبیه نمودن واشر لاستیکی مابین دیگ و درپوش دیگ که باعث جلوگیری از نشست بخارات می‌باشد، محکم می‌بندند. روی در دیگ سوراخی وجود دارد که به لوله‌های استیل یا آلومینیومی متصل و سر دیگر لوله به ظرف مسی که پاچ می‌نامند منتهی می‌شود و بخارات حاصل از تقطیر پس از عبور از این لوله در پاچ مسی که در داخل آن آب و یا آب سرد قرار دارد به تدریج سرد شده و گلاب حاصل می‌شود مدت زمان گلاب‌گیری در روش سنتی معمولا 5 تا 7 ساعت می‌باشد و از یک کیلوگرم گل محمدی 1.5 کیلوگرم گلاب بدست می‌آید که 500 گرم اولیه بسیار خوشبو و غلیظ‌تر است. تولید صنعتی گلاب در تولید گلاب بروش صنعتی از ماشین آلات پیشرفته که قطعات آن از استیل زنگ‌نزن می‌باشد، استفاده می‌شود. ابتدا گل محمدی و آب در دیگ‌های استیل قرار گرفته و با حرارت‌دادن غیر مستقیم که معمولا بخار آب می‌باشد، از لابلای مخلوط گل و آب عبور داده می‌شود. مراحل تقطیر انجام و بخارات حاصله در مبردها که دارای لوله آب با جریان آب سرد می‌باشند، خنک و به مایع تبدیل می‌گردند و سپس به مخازن استیل گلاب منتقل می‌شوند. از این مرحله عملیات پاستوریزاسیون و صاف نمودن گلاب شروع می‌گردد و پس از گرم نمودن گلاب تا 80 درجه سلسیوس ، از *****های مخصوص کاغذی یا پلاستیکی بسیار ریز عبور داده شده و سپس در منبع پرکردن بطری‌ها قرار می‌گیرد. گلاب همچنان که داغ می‌باشد به داخل بطری‌های شیشه‌ای یا پلی‌اتیلن که قبلا با آب داغ شسته شده و میکروب‌زدایی گردیده هدایت و پس از دربندی با درب آلومینیومی یا پلاستیکی غیر قابل نفوذ ، بر روی بطری‌ها برچسب‌گذاری می‌شود و در داخل کارتن قرار می‌گیرند. در روش صنعتی با توجه به رعایت موازین مختلف در حین تولید و بسته‌بندی، گلاب حاصله از نظر ویژگی‌های فیزیک و شیمیایی و میکروبی مطابق استاندارد خواهد بود. عطر گل محمدی بصورت لایه زرد رنگ و چرب مانند ، سبک ، ، غیر محلول و نیمه جامد با توده کریستالی در حین تقطیر بر روی سطح گلاب قرار می‌گیرد. ویژگی فیزیکی و شیمیایی گلاب گلاب باید از آب کاملا بهداشتی تولید گردد. گلاب باید کاملا زلال ، بیرنگ ، بدون سرد و رسوب و فاقد ذرات خارجی باشد. دارای بوی مطبوع گل سرخ ، مزه مایل به تلخی ، فاقد بوی پختگی و ترشیدگی و دارای طعمی مطبوع و مختصری مایل به تلخی باشد. میزان اسانس گلاب حداقل 12 میلی گرم در 100 سانتی‌متر مکعب باشد. عدم استفاده از اسانس‌های تقلبی و سنتزی در تولید گلاب. مطابق بودن گلاب با فاکتورهای PH ، وزن مخصوص ، عدد اسیدی ، عدد استر ، عدد اکسیداسیون و الکل اتیلیک طبق استاندارد ملی ایران. از بطری‌های شیشه‌ای شفاف نو ، استریل شده و بدون حباب هوا و یا ظروف پلاستیکی پلی اتیلن که جهت مصرف مواد غذایی مناسب باشد استفاده شود. از درب غیرنفوذ آلومینیومی و یکبار مصرف استفاده شود. دارای برچسب مناسب حاوی درج اطلاعات شامل: نام کالا ، میزان اسانس ، تاریخ تولید و انقضا ، حجم بطری ، سری ساخت ، نام و نشانی تولید کننده باشد. از کارتن‌های مناسب و مقاوم جهت بسته‌بندی استفاده شود و نوع بسته‌بندی و شکیل باشد. مصارف گلاب گلاب با طبیعت گرم در صنایع غذایی و در تهیه شربت‌ها ، خوشبو نمودن شیرینی‌جات و در صنایع دارویی و آرایشی در خوشبو نمودن تعدادی از داروها و پمادها بکار می‌رود. در طب سنتی از گلاب جهت دفع دل‌درد شدید و از مخلوط گلاب و نبات برای تقویت اعصاب معده و رفع درد معده ، خونریزی و از مخلوط گلاب و سرکه جهت شتسوی دهان استفاده می‌شود. بوییدن و مالیدن گلاب به بدن باعث معطر شدن و ایجاد نشاط و تقویت اعصاب ، قلب ، حواس و رفع سردرد می‌گردد. www.pisestoon.com

نام علمی : Ocimum Basilicum گیاهی است علفی ، یکساله، معطر، دارای ساقه منشعب از قاعده و به ارتفاع 15 تا 45 سانتی متر ریشه ریحان مستقیم و مخروطی شکل است. طول ریشه بین 10 تا 16 سانتی متر می باشد. ریشه انشعابات فراوانی دارد. برگهائی متقابل، بیضوی نوک تیز با کناره های دندانه دار و گلهائی معطر به رنگ های سفید، گلی و گاهی بنفش و مجتمع به صورت دسته های 4 تا 6 تائی در طول قسمت انتهایی ساقه دارد. اولین گلها در اواخر بهار (خرداد) ظاهر می شوند و گل دهی تا اواخر شهریور ادامه می یابد. دانه سیاه رنگ یا قهوه ای تیره است وزن هزار دانه 2/1 تا 8/1 گرم است. نیاز اکولوژیکی ریحان در طول رویش به هوای گرم تابش نور کافی نیاز دارد. درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بذر 18 تا 20 درجه سانتی گراد است. این گیاه به سرما بسیار حساس است. در طول رویش به آب کافی نیاز دارد. خاک مناسب برای کاشت ریحان خاکهای با بافت متوسط یا خاکهای لوم شنی یا مقادیر فراوان ترکیبات موهوسی است. نیاز ریحان به پتاس بسیار زیاد است پتاس نقش عمده ای در افزایش عملکرد پیکر رویشی و همچنین افزایش عملکرد اسانس دارد. 1.jpg آماده سازی خاک پس از برداشت محصول کود حیوانی پوسیده به خاک اضافه می شود همچنین پس از انجام شخم عمیق و قبل از کشت 30 تا 40 کیلوگرم در هکتار ازت، 55 تا 70 کیلوگرم در هکتار اکسید فسفر و 60 تا 80 کیلوگرم در هکتار اکسید پتاس باید به خاک اضافه کرد. اواخر زمستان بستر خاک را برای کشت ریحان باید آماده نمود. فصل بهار هنگام آماده سازی زمین 30 تا 40 کیلوگرم در هکتار ازت و همچنین پس از اولین برداشت 40 تا 50 کیلوگرم در هکتار ازت به خاک می توان اضافه نمود. تاریخ و فواصل کاشت ریحان را باید با گیاهانی به تناوب کشت کرد که نه تنها زمین را از مواد و عناصر غذایی تهی نکنند بلکه مانع از گسترش علفهای هرز ریشه ای (چند ساله) نیز بشوند گیاهان وجینی برای تناوب کشت، با ریحان مناسب هستند. نیمه اول اردیبهشت زمان مناسبی برای کشت مستقیم بذر در زمین اصلی است. در کشت مستقیم فاصله ردیفهای کاشت بین 40 تا 50 سانتی متر مناسب است. عمق بذر ریحان موقع کاشت باید بین 5/0 تا 1 سانتی متر باشد. بذر مورد نیاز برای هر هکتار زمین سه تا چهار کیلوگرم است. در کشت غیر مستقیم نیمه دوم اسفند زمان مناسبی برای کاشت بذر در خزانه زیر پلاستیک است. بذرها در ردیفهایی به فاصله 15 تا 20 سانتی متر در خزانه زیر پلاستیک کشت می‌شوند عمق بذر ریحان در خزانه باید بین 5/0 تا 1 سانتی متر باشد. بذر مورد نیاز برای هر هکتار زمین یک کیلوگرم است. نشاء ها در ردیفهایی به فاصله 40 تا 50 سانتی متر در زمین اصلی کشت می شوند فاصله دو بوته در هر متر طولی 30 سانتی متر مناسب است. کاشت کاشت و تکثیر ریحان توسط بذر و به روش مستقیم و غیر مستقیم صورت می گیرد. کاشت مستقیم : کشت ریحان در زمان مناسب به صورت ردیفی در زمین اصلی انجام می گیرد. پس از کشت آبیاری مناسبی ضرورت دارد. کاشت غیر مستقیم : از این روش معمولاً در سطوح کم کشت استفاده می شود.ابتدا بذرها را در زمان مناسب در خزانه زیر پلاستیک کشت می کنند. مقدار بذر برای هر متر مربع زمین بین 10 تا 20 گرم است. برای هکتار زمین به 350 تا 450 مترمربع پوشش زیر پلاستیک نیاز است. پس از آبیاری منظم و وجین علفهای هرز سطح خزانه هنگامی که ارتفاع گیاهان به 6 تا 10 سانتی متر رسید. (پس از 5 تا 6 هفته) نشاء ها را در ردیفهایی به فاصله 40 تا 50 سانتی متر در زمین اصلی کشت می کنند فاصله دو بوته در هر متر طولی 30 سانتی متر مناسب است.برای هر هکتار زمین به 140 تا 200 هزار نشاء نیاز میباشد. داشت آبیاری منظم و به موقع گیاهان در زمین اصلی یا در خزانه و همچنین وجود مواد و عناصر غذایی نقش عمده ای عملکرد ریحان دارد. مبارزه مکانیکی با علفهای هرز توسط کولتیواتور ضرورت دارد. در کشت مستقیم پس از اینکه گیاهان دو تا سه برگی شدند آنها را باید تنک کرد بطوریکه در هر متر طولی شش تا هفت بوته بماند.برای مبارزه با انگل سس یبا سوزاندن علفهای هرز و یاگیاهان آلوده به سس با حدود زیادی می توان آنرا کنترل نمود. برداشت برحسب شرایط آب و هوائی دو و یا حتی سه بار می توان به برداشت پیکر رویشی ریحان اقدام نمود. اولین برداشت را می توان اوایل تیر انجام داد. دومین برداشت اوایل شهریور و سومین آخرین برداشت را می توان قبل از فصل سرما (اواخر مهر) انجام داد. هنگام اولین و دومین برداشت گیاهان را باید از فاصله شش تا هشت سانتی متری از سطح زمین برداشت کرد. اگر گیاهان از سطح زمین برداشت شوند امکان رویش مجدداً را از دست خواهند داد. اگر هدف از کشت استفاده از ریحان بعنوان ادویه باشد پس از خشک کردن آنها را به قطعات کوچک 5/3 تا 5 میلی متری تبدیل و بسته بندی می کنند. عملکرد پیکر رویشی خشک 2/1 تا 2 تن در هکتار و مقدار عملکرد اسانس 8 تا 10 کیلوگرم در هکتار می باشد. اگر هدف از کشت ریحان جمع آوری بذر باشد محصول را یکبار هنگامی که بذرها رسیده باشند،برداشت می کنند. در این مرحله کیفیت و کمیت مواد موثره پیکر رویشی بسیار نامناسب است عملکرد بذر ریحان 600 تا 800 کیلو گرم درهکتار است. دامنه انتشار در نواحی مختلف ایران کاشته می شود. به حالت نیمه وحشی در نقاط زیر می روید: آذربایجان ، تبریز، کرمان ، میناب، خراسان ، خواف اطراف تهران : منابع: انجمن پرشين دالان

گشنیز Coriander نام علمی : Coriandrum sativum گیاهی علفی، بی برگ، به ارتفاع 30 تا 60 سانتی متر و دارای ساقه راست شفاف و کم و بیش شیاردار است. برگهای آن بر دو نوع متمایز یکی در قاعده و منقسم به قطعاتی با لوبهای کم عمق و دندانه دار و دیگری در طول ساقه و دارای پهنکی منقسم به رشته های باریک و نخی شکل است گلهائی کوچک، ریز، به رنگ سفید یا صورتی و مجتمع به صورت چتر مرکب دارد. چتر اصلی آن فاقد انولوکر ولی چترهای فرعی آن دارای زائده هائی در پایه خود است. مادگی آن شامل تخمدانی در خانه و میوه اش دو فندقه ای است. قست مورد استفاده گشنیز، میوه آن است که به غلط مانند سایر گیاهان این تیره دانه خوانده می شود. میوه گشنیز مرکب از دو مریکارپ و دارای ظاهری تقریباً کروی است. رنگ آن مایل به زرد، سطح آن عاری از تار و بوی آن در حالت تازه نامطبوع و شبیه بوی ساس است.ولی تدریجاً این بو از بین می رود و مطبوع می گردد. شکل ظاهری میوه ، رنگ و مواد متشکله آن بر حسب محل پرورش گیاه و نژادهای آن با یکدیگر فرق دارد. 2.jpg نیاز اکولوژیکی گشنیز گیاهی است نور پسند و در طول رویش به مقدار زیادی نور نیازمند است.. بذور و پس از رویش قادرند تا سرمای 8- تا 10- درجه سانتیگراد راتحمل کنند. گیاهان در مراحل اولیه رشد یعنی در مرحله 4 تا 6 برگی درجه حرارتهای بسیار پائین (16- تا 18- درجه سانتی گراد) را بدون هیچ آسیبی تحمل می کنند. با این حال درجه حرارت مطلوب از بدو سبز شدن تا کامل شدن میوه 18 تا 20 درجه سانتی گراد می باشد. اگر چه بذور در 4 تا 6 درجه سانتی گراد جوانه می زنند ولی دمای مطلوب برای جوانه زنی آنها 12 تا 15 درجه سانتی گراد است.گیاهان در طول رویش نیاز به چند مرحله آبیاری دارند که مهمترین آنها عبارتند از 35 تا 45 روز ، 60 تا 70 روز، 80 تا 90 روز و بالاخره 100 تا 110 روز پس از رویش بذور.خاکهای مناسب برای کاشت این گیاه خاکهای با بافت لومی می باشد.PH خاک برای کشنیزبین 9/4 تا 2/8 مناسب می باشد. آماده سازی خاک برای کشت گشنیز به صورت یک محصول بهاره، فصل پائیز هنگام آماده ساختن زمین، افزودن 60 تا 70 کیلوگرم ازت، 80 تا 100 کیلوگرم اکسید فسفر و 40 تا 50 کیلوگرم اکسید پتاس به خاکهایی که در آنها گشنیز کشت می شود،ضروری است. پس از افزودن کودهای شیمیایی مورد نیاز گیاه با انجام شخم مناسب آنها را به عمق 25 تا 30 سانتی متری خاک فرو می برند. شخم در فصل بهار مناسب نیست زیرا از رطوبت خاک به نحو چشمگیری کاسته می شود و رویش بذر را کاهش میدهد. در فصل بهار بستر خاک را برای کشت گیاه آماده می نمایند. افزودن 10 تا 15 کیلوگرم در هکتار ازت و 15 تا 20 کیلوگرم در هکتار فسفر در فصل بهار هنگام کشت بذور نقش عمده ای در افزایش عملکرد خواهد داشت. هنگام کاشت،خاک باید مرطوب و زمین صاف و فاقد هر گونه پستی و بلندی باشد. برای کشت گشنیز به صورت یک محصول پائیزه زمین را در اولین فرصت بعد از برداشت محصول قبل تا اول پائیز شخم متوسطی می زنند. پس از تسطیح کود پاشی نموده و زمین را برای کاشت گیاه آماده می کنند. تاریخ و فواصل کاشت زمان کاشت گشنیز متفاوت است و بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه دارد. گشنیز معمولاً به صورت بهاره و پائیزه کشت می شود.در کشت بهاره زمان مناسب کاشت اوایل بهار (فروردین) و هنگامی که درجه حرارت خاک (تا عمق 5 تا6 سانتی متر) به 7 تا 8 درجه سانتی گراد برسد. عده ای معتقدند برای افزایش عملکرد میوه، پائیز (مهر – آبان) مناسبترین زمان برای کاشت گیاه می باشد. آنها همچنین اظهار می دارند چنانچه هدف از کشت استحصال پیکر رویشی گیاه باشد کشت بهاره مناسب تر است.بذور در ردیف هایی به فاصله 25 تا 30 سانتی متر کشت میشوند. در فواصل کمتر (12 تا 15 سانتی متر) گیاهان روی یکدیگر سایه می اندازند و نه تنها شرایط را برای ابتلاء گیاهان به بیماریهای قارچی آماده می کنند بلکه سبب کاهش عملکرد میوه نیز میشوند.مقدار بذر 16 تا 20 کیلوگرم در هکتار مناسب است. عمق بذر گشنیز در موقع کاشت 4 تا 5 سانتی متر باید باشد. در هر متر طول ردیف 50 تا 70 بوته مطلوب می باشد. کاشت برای افزایش قوه رویشی پیشنهاد می شود بذور به مدت 12 تا 24 ساعت در دمای آزمایشگاه در آب خیسانده شود. برای کاشت گشنیز از دو روش دست پاش و ردیف کار استفاده می شود در روش دست پاش پس از مخلوط کردن بذور با خاک نرم(برای اینکه بذور با خاک پوشانده شوند) آنها را در زمین مورد نظر می پاشند. در ردیف کاری با استفاده از ردیف کار غلات بذر را در ردیفهای مورد نظر کشت می کنند. پس از کاشت بذور زمین آبیاری مناسبی می شود تا شرایط برای جوانه زنی آماده گردد. داشت در زمینهایی که گشنیز کشت می شود مبارزه با علف های هرز ضروری است در سطح وسیع کشت از علف کشهای شیمیایی مانند مرکازین و آفالون استفاده میشود. قبل از کاشت می توان 4 تا 5 کیلوگرم در هکتار از هر کدام مصرف نمود. گیاهان در طول رویش ممکن است از آفات و عوامل بیماریزای قارچی یا باکتریایی آسیب ببینند، از این رو مراقبت از گیاهان در طول رویش ضروری است. ا ز مهمترین بیماریهای قارچی گشنیز قارچ لکه برگی (Ramularia coriandri) سفیدک پودری (powdery mildew) گونه های مختلف جنس فوزاریوم (fusarium coriamdri F. axysporum) قارچ ایجاد زنگ (puccinia petroselini) گال ساقه (stem gall) می باشد. آفات معمولاً در مرحله گل دهی به گیاهان حمله کرده و خسارت وارد می کنند. با تناوب کشت صحیح می توان از ابتلای گیاهان به بیماریهای قارچی به شکل بارزی جلوگیری نمود از دی متوآت (Dimethoate)، فسفامیدون (phosphamidon) و اندوسولفان (Endosulphan) می توان به عنوان آفت کشهای مناسب نام برد. از آنجائیکه حشرات و بخصوص زنبور عسل به گرده افشانی کمک می‌کنند باید در شب که تراکم جمعیت زنبورهای عسل کمتر است از این آفت کشها استفاده نمود. برداشت گیاهان 115 تا 125 روز پس از کاشت به میوه می نشینند : برداشت محصول در یک یا دو مرحله و توسط ماشین برداشت صورت می گیرد. برداشت در یک مرحله : این روش زمانی انجام می گیرد که میوه رسیده و رطوبت آن کمتر از 30 درصد باشد. برداشت در یک مرحله مناسب نیست زیرا سبب کاهش محصول به مقدار 20 تا 25 درصد می گردد. برداشت در دو مرحله : برداشت محصول طی دو مرحله مناسب تر است و هنگامی آغاز میشود که 30 تا 40 درصد میوه ها رسیده باشند. در این مرحله ساقه ها سبز هستند. ابتدا ساقه های حامل چتر را به طول 20 تا 25 سانتی متر می برند ( در این مرحله رطوبت میوه ها به 40 تا 50 درصد می رسد). سپس اندامهای بریده شده را روی زمین قرار می دهند و 4 تا 5 روز بعد آنها را جمع آوری و بوجاری می نمایند.اگر رطوبت دانه ها بیش از 12 درصد باشند باید آنها را پس از تمیز کردن خشک نمود. درجه حرارت مناسب برای خشک کردن میوه ها 40 درجه سانتی گراد میباشد.عملکرد میوه 8/0 تا 1 تن در هکتار است که از آن 10 تا 15 کیلوگرم اسانس استخراج می شود. دامنه انتشار دامنه انتشار اغلب نواحی کشور بخصوص : آذربایجان : تبریز ، کرمانشاه ، اطراف آبادان بلوچستان : سرباز،جنوب غربی ایران ،بوشهر و برازجان کرمان، مرکزایران،قزوین،یزد:دره افشار اطراف در شیرکوه

شلغم Turnip نام علمی : Brassica rapa شلغم احتمالاً گیاه بومی غرب آسیا می باشد گیاهی است دو ساله ولی به عنوان سبزی یکساله در برنامه سبزیکاری قرار داده می شود. دارای برگهای کشیده بوده، که برگها پوشیده از کرکهای ریزی می باشد. ساقه گل دهنده آن از ریشه خارج شده، طول آن به 60 تا 80 سانتی متر می رسد. گل آن به صورت خوشه ای است و به رنگ زرد نمایان می گردد. میوه آن به صورت غلاف بوده و حاوی 15 تا 20 عدد بذر است. بذر شلغم کوچک ، سیاه مایل به قرمز است و در مدت دو الی سه روز جوانه می زند. ریشه آن متورم می گردد. قسمتهایی از آن تا عمق 60 تا 90 سانتی متر در خاک فرو می رود رنگ قسمت گوشت ریشه سفید زرد و یا ممکن است قرمز باشد. شغلم از گیاهان روز کوتاه است. براساس رنگ گوشت ارقام شغلم به دو دسته تقسیم می شوند. دسته اول دارای گوشت سفید و دسته دیگر دارای گوشت زرد می باشند. معمولاً ارقام دارای گوشت سفید به علت کیفیت ریشه و استفاده غذایی از برگ آنها بیشتر کاشته می شوند. مهمترین ارقام شلغم دارای گوشت سفید عبارتند از : Snowball , Purple top White Globe , White Flat Dutch , TokyoCross و White Milan می باشند. از ارقام دارای گوشت زرد می توان از Yellow Aberdeen و Just Right و Golden Ball را نام برد. نیاز اکولوژیکی شلغم از گیاهان روز کوتاه و محصول فصل سرد می باشد. در نواحی سرد باید بذر آنرا در بهار موقعی کاشت که قبل از فرار رسیدن فصل گرما محصول ریشه آن قابل برداشت باشد و در نواحی گرم بذر را در پائیز یا زمستان می کارند. بهترین نتیجه کاشت این گیاه در زمینهای سبک و عمیق بدست می آید. PH مناسب برای این گیاه بین 6 تا 5/7 است. کاشت بوته شلغم حساس به گرمای می باشد و در فصل تابستان نمی تواند نمو کافی بکند لذا در اول بهار و اگر ممکن شود در نیمه دوم اسفند ماه فقط ارقام زود رس را باید کاشت و در اواخر تابستان بعضی از اواسط شهریور ارقام دیرس و زمستانه را می کارند. بذر شلغم را مانند کلیه سبزیهائیکه ریشه آنها مورد استفاده قرار می گیرد. در محل اصلی می کارند و بهترین روش کاشت بذر، روش خطی است. تفاوت عملکرد در روش خطی و دست پاش بسیار زیاد است. عملکرد در هکتار کاشت به روش خطی در حدود 60 تن ریشه و در روش دست پاش در حدود 30 تن بوده است. روش کاشت هر چه باشد باید پس از سپردن بذر به خاک زمین را کمی سفت کرد. اگر سطح کاشت کوچک باشد مانند کاشت خانگی و کاشت در نزدیکی محل مصرف عمل سفت کردن خاک با پا انجام می گیرد. ولی در زراعتهای بزرگ مکانیزه باید از غلطکهای خیلی سبک استفاده کرد. در زراعتهای بزرگ اگر بذر شلغم با ماشین بذر پاش کاشته شود معمولاً در عقب این دستگاه غلطک سبکی برای پوشاندن بذر و فشار دادن خاک روی آن موجود است. فاصله خطوط کاشت در زراعت شلغم بین 30 تا40 سانتر متر می باشد. فاصله بوته ها از یکدیگر در روی خط پس از تنک کردن در حدود 5 تا 15 سانتی متر نسبت به نوع مصرف محصول و نوع شلغم کاشته شده باید باشد.مقدار بذر در هکتار از 2 تا 3 کیلو بنابه روش کاشت و فاصله بین خطوط تفاوت می کنند. تاریخ و فواصل کاشت فاصله خطوط کاشت در زراعت شلغم بین 30 تا 40سانتی متر می باشد. فاصله بوته ها از یکدیگر در روی خط پس از تنک کردن در حدود 5 تا 15 سانتی متر نسبت به نوع مصرف محصول و نوع شلغم کاشته شده باید باشد. داشت پس از آنکه بذر سبز شد و دارای 4 تا 5 برک گردیده، بایدمحصول را تنک کرد و این عمل در چند مرتبه انجام می گیرد و محصول هر دفعه تنک کردنرا به عنوان شلغم تازه مورد استفاده قرار می دهند. سله شکنی و وجین کردن ازمراقبتهای لازم در کاشت شلغم است. مبارزه با آفات باید در دستور کار باشد بیماریهاو آفات شلغم همان بیماریها و آفاتی هستند که به انواع کلم حمله می کنند ازبیماریهای مهم کلم که شلغم را‌آلوده می کند می توان از پوسیدگی سیاه و بیماری Root Club نام برد. عامل بیماری اخیر نوعی قارچ بنام plasmodiophora brassica است کهباعث تورم و از هم پاشیدگی ریشه، توقف رشد و سبز کم رنگ شدن برگهای شلغم می شود. ازآفات مهم دیگر این گیاه می توان از شته ، کرم ریشه کلم، ساس قرمز کلم ، انواع مگسکلم که برگها را می خورند نام برد. برای مبارزه با آنها از انواع سموم حشره کشاستفاده می شود. برداشت محصول شلغم نیز مانند ریشه چغندر جمع آوری و برداشت میشود و تا زمانیکه ریشه جوان و کوچک است بطور دسته با برگ به بازار فرستاده میشود. ولی قسمت عمده محصول در پائیز بدست آمده و برداشت می شود در اینصورت برگهای آنراقطعکرده و ریشه آنرا مانند چغندر سالادی در ظروف مخصوص حمل سبزیهای ریشه ای به بازارمی فرستند اگر مقدار کاشت کم باشد مخصوصاً در منازل می توان ریشه شلغم را بدون کند ناز زمین در مزرعه یا باغچه برای فصل زمستان نگهداری کرد برای این منظور برگها راقطع کرده و ریشه را با مقداری خاک می پوشانند. از برگهای جوان شلغم نیز می توانمانند برگ کلم در تغذیه آنان استفاده کرد.

ماهونیا Oregon grape از خانواده Berberidaceae ، جنس Mahonia می باشد. ویژگیهای فیزیکی: درختچه همیشه سبز تا 2 متر رشد می کند. ماهونیا برگها را درتمام طول سال حفظ می کند. گلدهی از اسفند تا اردیبهشت، و رسیدگی بذر در ماههای مرداد و شهریورصورت می گیرد. گلها دوجنسی وگرده افشانی بوسیله حشرات صورت می گیرد. گیاه خود گرده افشان می باشد. ماهونیا در خاکهای شنی، لومی، رسی و حتی خیلی رسی رشد می کند. این گیاه در خاکهای اسیدی، خنثی و قلیایی رشد می کند. این گیاه در محیط کاملا آفتابی، نیمه آفتابی وبدون سایه رشد می کند . کاربرد غذایی: میوه ماهونیا را بصورت خام یا پخته مصرف می کنند. میوه ترش مزه است ولی قتی آنرا به آش یا نان سوخاری اضافه می کنند، مزه اش خوب می شود. میوه ریز و بذرهای زیادی دارد. میوه را خشک کرده وبعدا مصرف می نمایند. گلها بصورت خام مصرف می شود. کاربرد دارویی: - ماهونیا در قبایل بومی آمریکای شمالی بعنوان اشتها آور و تقویت کننده قواء جنسی بکار می رود. - همچنین در درمان التهاب معده، ضعف گوارشی، تحریک کلیه وکیسه صفرا بکار می رود. - ریشه و پوست ریشه مقوی، تقویت کننده خون، مسهل صفرا، ادرارآور، ضدیبوست و ملین می باشد. - ریشه را در اوایل بهار یا پاییزبرداشت کرده، خشک کرده و بعدا بکارمی روند. - این گیاه با خانواده شیرین بیان نباید استفاده شود چون اثرات همدیگر را خنثی می کند. این گیاه خاصیتهای ضدتوموری دارد. کاربرد دیگر : از پوست داخلی ساقه و ریشه رنگ زرد می گیرند. از میوه رنگهای سبز تیره، بنفش وآبی تیره می گیرند. از برگ رنگ سبز می گیرند. جزئیات کاشت: ماهونیا گیاهی است که در هر خاکی به آسانی رشد می کند. این گیاه دوست ندارد در معرض بادهای قوی قرار بگیرد. این گیاه دمای20درجه زیر صفر را براحتی تحمل می کند. گیاهی است که در برابر هرس مقاومت می کند. تکثیر: بذر را تا موقعیکه برسد درون شاسی سرد نگهداری کنید. آن در بهار جوانه می زند. بذرسبز را از گیاه بچینید و بعد سریعا آنرا بکارید، درعرض 6 هفته جوانه می زند. بذرپاشی بذرهای انبار شده دراواخرزمستان یا بهار صورت می گیرد. این بذرها را به مدت3 هفته استرافیکاسیون سرمایی بدهید تا جوانه زنی آن اصلاح یابد. اگر استرافیکاسیون در دمای10 درجه صورت بگیرید در مدت 3 تا 6 ماه جوانه می زند. جوانه ها را در گلدانهای مجزا کاشته و تا وقتیکه به قدر کافی بزرگ شود از آنها مراقبت کنید و برای اولین زمستان درون شاسی سرد بگذارید. گیاه را در اواخر بهار یا اوایل تابستان به زمین اصلی انتقال دهید. تقسیم پاجوشها در بهار صورت می گیرد. در حالیکه می توان آنها را مستقیما در زمین اصلی کاشت ولی آنها را درگلدان و در شاسی بگذارید تا گیاه به خوبی رشد بکند. قلمه های برگ رادر پاییز می گیرند.

به فارسى به شقاقل ((زردك ریگى )) و همچنین ((زردك ریش بزى )) مى گویند. ریشه شقاقل پر گره بوده و موقعى كه آنرا از خاك در مى آورند، جدار آن چسبنده و پر رنگ است ، و عنوان زردك ریگى شقاقل به علت همین موضوع است ،شقاقل سیخك ندارد و مغز و ریشه آن یكنواخت بوده ، سفید رنگ و به كلفتى انگشت و دراز بوده و طعمى شیرین دارد، ساقه هاى شقاقل هم با زردك فرق دارد، و داراى گره زیاد بوده ، و بر روى هر گره برگى مى روید و چون این برگها مانند ریش بز از هم فاصله دارند آن را در فارسى و فرنگى ((ریش بزى )) لقب داده اند - میوه بوته آن آبدار و سیاه رنگ و به اندازه یك نخود است . ریشه آن سنگین و دیر هضم است ، ولى وقتى كه با شكر و عسل به صورت مربا در بیاید، هضم آن آسان شده و به راحتى خورده مى شود. در بین حیوانات ، خرس به خوردن شقاقل علاقه زیاد دارد و از این جهت به آن ((خرس گیاه )) هم مى گویند. از آنجایى كه ایرانیان قدیم در گیاه شناسى - پزشكى - دارویى و بالاخره غذاشناسى پیش قدم بوده اند، براى كلیه اصطلاحات علمى واژه اى مخصوص داشته اند و این زبان برخلاف تصور بعضى ها بسیار وسیع و دامنه دار است ، متاءسفانه در اثر یك سلسله پیش آمدهاى ناگوار این اصطلاحات علمى فراموش شده ، و جاى خود را به لغات خارجى داده است ، یكى از این اصطلاحات علمى همین هویج است ، اگر از شما بپرسند كه شلغم یا چغندر و كلم میوه اند یا سبزى ، جوابى ندارید، ولى اگر به لغت نامه هاى قدیم مثل برهان قاطع مراجعه نمایید با كمال تعجب مشاهده خواهید نمود كه نوشته است هویجى است كه آنرا در آش مى ریزند و از این رو باید در نظر داشته باشید كه در زبان فارسى به كلیه ریشهاى خوراكى مثل انواع زردك - شلغم - چغندر - سیب زمینى - شیرین بیان - كلم سنگ و غیره ، هویج مى گویند و نام همانطور كه در سطر اول گفتم ، زردك و گزر مى باشد كه اعراب آنرا معرب كرده جزر نام گذارى كرده اند. در بین سبزیها و گیاههایى كه داراى منافع زیاد مى باشند و به عنوان یك ماده خوراكى در آشپزى بكار مى روند، مصرف شقاقل و گزر زیادتر است . ما را هم خام مى خورند و هم پخته ، و چون فصل معینى نداشته ، معادل مصرف نان خریدار دارند و با اینكه شیرین هستند، هیچگاه فاسد نشده - ترش و تند و تلخ و گس نمى شوند . با شقاقل مربا و كمپوت هم مى توانید تهیه كنید و پوره آنرا هم به كودكان خود بخورانید، گزر از قدیم در بیابان هاى ایران بطور خودرو به عمل مى آمد، و اكنون هم در اطراف ارومیه ((دربند)) تبریز - مرند - چالوس - دره هریرود - بلوچستان - مكران و لرستان دیده مى شود، و با این وصف عنوان هویج فرنگى به او دادن دور از انصاف و حقیقت است ! شقاقل انواع و اقسام زیاد دارد. نمونه هاى كوتاه - بلند - باریك - با سیخك - بدون سیخك . با رنگ هاى گوناگون از سرخ آتشین گرفته تا زرد طلایى و بنفش ظاهر مى شوند. انواع آنها وقتى وحشى بوده ، و در بیابان و سرزمین هاى سخت و شخم نشده به عمل مى آیند، سفت و سخت بوده ، و سیخك میان آنها از چوب سخت تر است و به همین جهت براى انسان قابل مصرف نبوده و به درد علوفه مى خورند. ولى همینكه از صحرا به بستان آمدند، و شقاقل را در زمینهاى شخم شده پرورش دادند، نرم و شیرین شده ، و سیخك آنها نیز از حالت چوبى خارج شده، قابل مصرف شدند. شقاقل دوست جگر - زیادكننده نور چشم بوده شهوت را زیاد مى كند و بر تعداد نطفه مى افزاید و آنرا براى تربیت جنین آماده مى سازد. كسانى كه مى خواهند خون كهنه از بدنشان رخت بربسته ، مبتلایان به مرض قند، چربى خون ، صفراوى مزاجها، و آنهایى كه نمى خواهند در رشدشان اختلالى پیدا شود و همچنین زنان باردارى كه آرزوى فرزند سالم و قوى زیبا دارند، مادرانى كه مى خواهند شیرشان زیاد شود، بدون شك غذایى بهتر از خانواده زردك پیدا نخواهند كرد. شقاقل ادرار را زیاد مى كند ، با چربى خون كه دشمن سرسخت جوانى است ، مى جنگد و رنگ چهره را باز مى كنیم ، و براى مبتلایان به اسهال ، غذاى خوبى است . قند آن نه تنها براى بیماران مبتلا به مرض قند ضرر ندارد، بلكه به علت داشتن انسولین گیاهى ، درمان این مرض است، شقاقل قوه كشش عضلات را زیاد مى كند، و براى بیماران كلیوى و مبتلایان به بادیامان (نفریت ) دارویى بهتر از شقاقل وجود ندارد. شقاقل در تنظیم عادت ماهانه بانوان نقش بسیار موثرى دارد. ضمنا برای تسكین درد سوختگى و آفتاب زدگى بسیار مؤ ثر است . تبهاى عفونى معدى و روده اى ، دل دردهاى كهنه ، دل درد اطفال و پیچش شكم كودكان ، با خوردن آن تسكین پیدا مى كند. مخلوط آب ریشه شقاقل با شیر براى نرم كردن سینه بسیار نیكوست ، و خلط را از بین مى برد. به كسانى كه صدایشان گرفته است ، و مبتلایان به تنگ نفس و اختلالات ریوى توصیه كنید كه حتما به سراغ شقاقل و گرز بروند. به كودكانى كه داراى معده اى كار بهتر است یك وعده سوپ و یك وعده سوپ و یك وعده شیر مادر بدهید - آب مخلوط با كمى عسل و آب لیمو یك نوشابه مفرح و گوارا است . در تركیب شقاقل هشتاد و هفت درصد آب زنده كه به آسانى جذب یاخته هاى بدن مى شود و وجود دارد. بین یك تا دو گرم درصد مواد سفیده اى و یك ماده فسفردار یعنى آنچه در زرده تخم مرغ است دارد و همین ماده است كه غذاى ((غدد)) شده و آنها را تقویت مى نماید، و نیز به علت همین اكسیر گرانبهاست كه نیروى جنسى و جسمى و روحى را افزایش ‍ مى دهد. شقاقل داراى جوهرى است كه در كبد تبدیل به ویتامین ((آ)) مى شود، و با كمك این ماده مى تواند مقاومت مخاط و پوست را در برابر امراض جلدى زیاد كند، و از بثورات جلدى و اگزما و جوش غرور جلوگیرى نماید. ویتامین ((آ)) عامل رشد است ، كمى این ویتامین سبب مى شود كه دهانه زخمها دیر بسته شود. شما براى رفع این نیازها مى توانید از شقاقل استفاده كنید. مشروط بر اینكه ، كبدى سالم داشته باشید، و در غیر اینصورت در اثر زیاده روى در خوردن شقاقل دچار زردى و یرقان خواهید شد. زردك ها به علت داشتن ویتامین هاى ((آ)) و ((د)) اثر نیكویى در ساختمان غدد داشته و مصالح خوبى براى نوسازى یاخته ها هستند، به اطفالى كه مى خواهند دندان در بیاورند، تا مى توانید از سوپ ریشه شقاقل بخورانید. یكى دیگر از مواهب طبیعى كه در نهادشقاقل به ودیعت گذاشته شده است ، میزان آهن است كه در زردك است ، چند برابر گزر مى باشد. علاوه بر آهن داراى املاح سدیم - منیزیم - و كلسیم هست . براى استفاده از آب شقاقل، براى اینكه به طبع شما گوارا و مطبوع باشد و بوى علف ندهد، به شما توصیه مى‏شود كه همیشه آب شقاقل را گرفته ، چند قطره آب لیمو به آن اضافه كرده و مدتى در یخچال یا جاى خنك بگذارید تا عوامل زنده اى كه همراه با ریشه آن هستند میزان قند و صمغ آنرا بالا برده ، نوشابه اى خوش بو و خوش طعم به شما تحویل دهند. علاوه بر ریشه بذرشقاقل نیز در طب قدیم مقامى والا داشته و آنرا در كتب پزشكى به نام ((دوقو)) ذكر كرده اند و فرنگى ها به آن ((دوكو)) مى گویند. این بذر خواص شقاقل را چندین برابرداشته و داراى چند نوع هورمون ، مخصوصا هورمون مردانه استروژن است كه داروسازان در بدر به دنبال آن مى گردند - این تخم مسقط جنین و بالاخره مانع باردارى است و براى جلوگیرى از ازدیاد نفوس مى تواند نقش مؤ ثرى داشته باشد. ضد غش ‍ و مدر است در طب قدیم جهت درمان سرفه - سینه در مزمن ، زیاد تجویز مى شد. خوردن آن ضد گاز و نفخ معده است - سنگ هاى كلیه و مثانه را خرد مى كند. زایمان را آسان مى نماید. سستى و درد مفاصل را درمان مى كند. براى سوزش معده و دل درد اطفال و استسقاء و شكم هاى طبلى داروى بسیار مفیدى است.

نام فارسي : ميخك در زيان يوناني( گل الهي ، گل خدايان ) نام علمي: Dianthus caryophyllus نام انگليسي : carantion خانواده: ‍Caryophyllaceae طول عمر شاخه بريده :بين 5 تا 15 روز، بيشترين سطح زير كشت و بهترين كيفيت ميخك ايران در محلات مي باشد. روش تکثير: قلمه از شاخه هاي جانبي گياه مادر – گياه 1 ساله و 2 ساله به طول 15-8 سانتيمتر در فصل زمستان . نوع خاک: تورب و مواد آلي و ماسه يا خاک شني و مود دامي با PH كمي قليايي شکل ظاهري برگ وگل: بوته با ساقه اي گره دار – برگهاي باريك و خميده به رنگ سبز يا خاکستري مايل به آبي بصورت متقابل از محل گره ها بيرون آمده اند – گلها به رنگ سفيد ، صورتي،قرمز ‌، بنفشو بسياري رنگها ي جديد ديگر . نيازهاي محيطي: دما: حداقل 15c ˚ ( در گلخانه تا 20 -12 c ˚ ) نور: كامل آبياري: در زمستان هر دو هفته و در تابستان 3-2 روز يك مرتبه - متوسط آفات و بيماريها: شته ها ، تريپس و كرم درخت و كنه هاي قرمز . تار عنكبوتي ممكن است تحت شرايط گلخانه براي ميخك مشکل ساز باشند. زنگ گياهي برگها و ساقههاي گل ميخك را تحت تاثير قرار مي دهند و پژمردگي فوزاريومي به آساني توسط شته ها انتقال مي يابد . سطح زير كشت : حدود 600000 متر مربع گلخانه و توليد حدود 70000000 شاخه گل

خواص دارويي گل ميخك درخت ميخك بومي جزاير اندوزي و اقيانوسيه است و به علت زيبايي خاصي كه دارد امروزه در بشتر نقاط دنيا به عنوان درخت زينتي پرورش داده مي شود. ميخك درختي است كوچك و مخروطي شكل كه برگهاي آنها هيچ وقت زرد نمي شود و در تمام طول سال سبز است. ـ اسانس ميخك داراي اوژنول، كاربوفلين، الكل، بنزيليك، بنزوات دموتيل، فورفوول و اتيلن مي باشد اوژونول كه ماده اصلي ميخك مي باشد، آرام كننده و ضد عفوني كننده از آن در دندان پزشكي براي آرام كردن درد دندان استفاده مي شود. ـ خواص طبيعي گل ميخك: خشك شده غنچه درخت از دو هزار سال بيش به عنوان ادويه به كار مي رفته است. از نظر طب قديم ايران ميخك خيلي گرم و خشك است و داراي خواص بسياري است.ـ براي رفع دندان درد و گوش درد يك قطره از اسانس ميخك و يا روغن آن را روي دندان بماليد و يا در گوش بچكانيد.ـ ميخك تقويت كننده مغز مي باشد و كساني كه حافظه ضعيف دارند بايد از دم كرده ميخك استفاده كنند.ـ ميخك از سرطان جلوگيري كرده و حتي درمان كننده سرطان مي باشد.ـ حالت تهوع و استفراغ را برطرف مي كند، بدين منظور مي توان 2 قطره از اسانس ميخك را در يك ليوان ريخت و نوشيد و يا از يك فنجان دم كرده ميخك استفاده كرد. ـ براي رفع سردرد مفيد است.ـ ضعف اعصاب را درمان مي كند.ـ در برطرف كردن فلج و لقوه مؤثر است.ـ براي رفع تنگي نفس مفيد است.ـ جويدن ميخك بوي بد دهان را برطرف مي كند ولي مواظب باشيد كه با زبان تماس نگيرد زيرا باعث سوزش زبان مي شود. ـ كساني كه مبتلا به بيماري وسواس هستند براي درمان آن بايد ميخك بخورند.ـ مقوي معده و جهاز هاضمه است .كبد و كليه را تقويت مي كند.ـ ***كه را برطرف مي كند. ـ كساني كه قطره قطره ادرار مي كنند براي درمان آن بايد چاي ميخك بنوشند.ـ براي درمان غذايي و تقويت رحم بايد از 4 گرم ميخك، هر روز به طور مرتب استفاده نمود.ـ ميخك اشتها آور است و بدن را تقويت مي كند.ـ ميخك ضد عفوني كننده بسيار خوبري است و مي توان از آن به عنوان كمپرس براي شستشوي زخم ها استفاده كرد.ـ براي آسان كردن زايمان خانم هاي حامله بايد در ماههاي آخر بارداري هر روز چاي ميخك استفاده كنند و حتي در اتاق هاي زايمان نوشيدن چاي ميخك، زايمان را تسهيل مي كند.ميخك تب بر و كرم كش است و داروي كرم كش داراي ميخك مي باشند.ـ براي گردش خون و قلب مفيد است.ـ اسهال و دل درد را درمان مي كند.ـ براي برطرف كردن دردهاي رماتيسمي 3 تا 4 قطره روغن ميخك را با 5 گرم روغن بادام مخلوط كرده و روي قسمت هاي دردناك بماليد. ـ براي درمان كمر درد، چاي ميخك و يا 2 قطر اسانس ميخك را با آب گرم و يا چاي مخلوط كرده و بنوشيد.ـ استفاده از ميخك گرفتگي عضله را از بين مي برد.ـ نوشيدن يك فنجان چاي ميخك بعد از غذا، گاز و درد معده را از بين مي برد. (براي تهيه چايي يا دم كردن ميخك مقدار 10 گرم ميخك را با يك ليتر آب جوش مخلوط كرده و به مدت 5 دقيقه دم كنيد.) مضرات ميخك:همانطور كه گفته شد ميخك بسيار گرم است، بنابراين براي گرم مزاجان مناسب نيست و ممكن است باعث ناراحتي كليه و روده ها شود. اين گونه افراد بايد ميخك را با صمغ عربي مخلوط كرده و بخورند.

تحت شرایط نوری پایین رطوبت تانسیومتری كمتر از 300 سانتیمتر باعث تولید رشدی نرم و طویل خواهد شد. در این شرایط كاهش میزان آبیاری تا حدی كه گیاهان تقریباً به حد پژمردگی برسند، بر میزان استحكام و قدرت ساقه ها خواهد افزود. زمانیكه گلها در حال تشكیل و نمو هستند آبیاری منظم جهت افزایش اندازه و رنگ گلها و همچنین افزایش طول عمر آنها بعد برداشت لازم و ضروری است. ـ تغذیه در تغذیه میخك مواردی كه باید مدنظر گرفته شوند عبارتند از: نوع كود مصرفی، مقدار آن، شرایط گلخانه از لحاظ مقدار نور، دما و مرحله رشد گیاه، مقدار كود مصرفی براساس میزان بهینه عنصر مورد نظر در خاك با رعایت مقدار هدر رفت آن محاسبه خواهد شد. مناسبترین مقدار ازت در خاك برای تولید میخك 40 ـ 25 پی پی ام است و در این میان كودهای نیتراته نسبت به انواع آمونیومی ترجیح داده می شود. مخصوصاً در شرایط كم نور و سرد زمستان استفاده از كودهای آمونیومی به خاطر ایجاد رشد نرم پیشنهاد نمی گردد. از تجمع ازت زیاد در خاك باید جلوگیری كرد چون باعث رشد ضعیف شاخه ها خواهد شد. مناسبترین میزان پتاسیم خاك نیز بین 25 تا 40 پی پی ام انتخاب می شود. پتاسیم پایین موجب كاهش رشد، عملكرد، طول ساقه و عمر بعدازبرداشت محصول خواهد شد. بافت مردگی انتهایی كاسبرگ نیز مربوط به كمبود پتاسیم در گیاه است. مقدار بهینه فسفر در خاك بین 5 تا 10 پی پی ام است و كمبود آن باعث كاهش رشد خواهد شد. فسفر معمولاً بصورت كودهای سوپر فسفات یا سوپر فسفات ترپل به خاك اضافه می شود. كمبود بر نیز می تواند موجب عارضه هایی در گل میخك گردد. از جمله اینها می توان به شكافتگی كاسبرگ و سقط جوانه گل اشاره كرد. كاهش میزان بر برگ از حد مناسب (كمتر از 20 تا 25 پی پی ام) موجب تولید میانگره های كوتاه، جوانه های گل چروكیده و كوچك خواهد شد. كمبود در گلخانه هایی كه در آنها از دی اكسیدكربن تزریقی استفاده می شود و یا گلخانه هایی كه نوسانات نوری در آنها زیاد است، بیشتر دیده می شود. علائم كمبود بر در برگها بصورت حاشیه های نكروز شده آشكار می شود. پاستوریزه كردن با بخار گرم به مدت طولانی، شرایط اسیدی (PH كمتر از 5/5) و همچنین زهكشی ضعیف از عوامل ایجاد كننده سمیت منگنز به شمار می روند. در این شرایط رشد و عملكرد محصول كم شده، برگها چروك خورده و سوختگی ارغوانی در نوك برگهای پایین پدیدار می شود. استفاده از بخار آب نیمه گرم، افزایش PH خاك و افزودن كلات آهن از میزان سمیت منگنز خواهد كاست. باید توجه كرد میزان نمكهای محلول در خاك از حد مناسب تجاوز نكند چون شوری و نمك بالا از عملكرد، وزن تازه گلها و كیفیت آنها خواهد كاست. مناسبترین EC خاك برای میخك به روش عصاره اشباع 5/2 میلی موس در سانتیمتر برآورد شده است. مقدار عناصر غذایی موجود در بافت برای تولید میخكهای با كیفیت برتر (Dianthus caryophyllus) عنصر غذایی مقدار ازت (درصد) 2/5 ـ 2/3 فسفر (درصد) 3/0 ـ 2/0 پتاسیم (درصد) 6 ـ 5/2 كلسیم (درصد) 2 ـ 1 منیزیم (درصد) 5/0 ـ 2/0 آهن (PPM) 300 ـ 100 روی (PPM) 75 ـ 25 مس (PPM) 30 ـ 10 بر (PPM) 100 ـ 30 شرایط محیطی پرورش ـ دما با اینكه بین ارقام مختلف میخك از لحاظ میزان حساسیت به دما و نور اختلاف وجود دارد، ولی اكثر ارقام در شرایط دمای خنك و طول روزهای بلند گل های مرغوبتری تولید می كنند. بهترین دمای پیشنهادی برای میخك ها جهت تولید گلهای مرغوب 0C 10 در شب و 0C 13 تا 0C 16 درجه سانتیگراد در روز است. با وجودیكه گل انگیزی در دماهای پایین (0C 5 ) تسریع می شود ولی نمو گل از سرعت كمتری برخوردار است، بعنوان مثال زمان لازم از موقع گل انگیزی تا ظهور جوانه گل 40 روز در 0C 10 و 17 روز در 0C 20 است. در 0C 10 رشد و نمو جوانه گل و رسیدن آن به مرحله شكوفایی در عرض 100 روز و در دمای 0C 20 در مدت 33 روز انجام می گیرد. باید توجه داشت افزایش دما به بیشتر از 0C 16 تاثیر معكوسی در كیفیت گلها دارد.و باعث كم شدن قطر گلها می شود. كاهش دما به زیر دمای مطلوب كیفیت گل ها را افزایش داده اما عملكرد كاهش یافته، رشد كند شده و عارضه شكافتگی كاسبرگ افزایش می یابد.دماهای بالای حد مطلوب بر عملكرد محصول افزوده ، دوره رشد و تولید را كم كرده و باعث تولید شاخه های ضعیف ، گل های كوچك شده و كیفیت ضعیف رنگ گل ها را موجب می گردد. ـ نور شدت و دوره نوری (فتوپریود) در گل انگیزی میخك موثر است. زمانیكه شدت نور بالاست گل انگیزی سریعتر انجام می گیرد و تعداد كمتری برگ بر روی ساقه ها تشكیل می شود. در شرایط شدت نور پایین وضعیت بر عكس میشود، گل انگیزی به تعویق افتاده و برتعداد برگ ها بر روی ساقه ها افزوده می شود. حداقل شدت نور برای حفظ و تدوام رشد در میخك 5 / 21 كیلو لوكس است. بین شدت نور و طول روز جهت گل آغازی اثر متقابل وجود دارد. در شدت نور كم 20 تا 30 روز بلند و در شدت نور بالا 7 تا 14 روز بلند برای تشكیل گل در میخك نیاز است. برای اینكه طول روز اثر لازم را در گل انگیزی داشته باشد باید یك حداقل برگ بین 6 تا 8 برگ بر روی ساقه ها وجود داشته باشد. در روزهای بلند از میزان شاخه زایی گیاهان كاسته میشود، به این خاطر لازم است گیاهان مادری برای تهیه قلمه در روزهای كوتاه پرورش یابند. تراكم كاشت در میزان شدت نور دریافتی موثر است. در مناطق با شدت نور كم می توان از نور مكمل استفاده كرد و یا تراكم گیاهان را پایین آورد. در غیر اینصورت از تعداد شاخه های گل دار كاسته شده، كیفیت وزن تر و خشك گل ها نیز پایین می آید. در حال حاضردر گلخانه های تجاری میخك بطور متناوب 21 روز، روزهای بلند و 21 روز ، روزهای عادی اعمال می شود. در صورتیكه بعد از دوره 21 روزه روزهای بلند ، روزهای عادی با كمتر از 12 ساعت اعمال شود، در این صورت رشدهای جدید برای تولید گل در دوره بعدی آغاز خواهد شد. دوره طولانی روزهای بلند سبب می شود اكثر جوانه های جانبی تولید گل بكنند و دیگر جوانه كافی برای دوره بعدی محصول باقی نماند. زمانیكه عمر مفید گیاهان به اتمام رسیده و قراراست گیاهان حذف شده و با گیاهان جدید جایگزین شوند، در اینصورت می توان با اعمال مدوام روزهای بلند به حداكثر گل در آخرین برداشت دست یافت. یك برنامه تولیدی پیشنهادی برای میخك های بریده به روش سر برداری منفرد كاشته شده در بیستم اردیبهشت مراحل كاشت زمان دما كاشت قلمه های ریشه دار 3 تا 4 هفته روز : 16 ـ 13 شب : 10 سربرداری بیستم خرداد روز : 16 ـ 13 شب ‌: 10 گل دهی شهریور تا مهر روز : 16 ـ 13 شب : 10 تناوب روزهای بلند و روزهای عادی مهر به بعد روز : 16 ـ 13 شب : 10 توضیح : 1ـ در طول روزهای كوتاه پاییز در حدود 21 تا 31 هفته طول می كشد تا بعد از برداشت گل، شاخه های جانبی تولید گل بكنند در صورتیكه در طول روزهای بلند این مدت كمتر و بین 15 تا 19 هفته می باشد. 2 ـ در این برنامه بعد از برداشت اول در شهریور یا مهر ماه ، روزهای عادی كوتاه خواهند بود و این به تولید سریع شاخه های جانبی كمك خواهد كرد. بعد از اینكه شاخه های جانبی 6 تا 8 برگه شدند، دوره روزهای بلند آغاز خواهد شد. و چرخه تولید همینطور ادامه پیدا خواهد كرد ، تا زمانیكه گیاهان بطور كامل حذف شوند و باگیاهان جدید جایگزین گردند. ـ برداشت بهترین زمان برداشت در طول شبانه روز اوایل صبح است، موقعی كه گل ها در تورم كامل هستند. برداشت گل ها بوسیله چاقو یا قیچی های تیز انجام می گیرد. بعد از برداشت ، گل ها درجه بندی شده و در محلول دوام بخش در دمای 1 تا 6 درجه سانتیگراد قرار داده می شوند. گل ها در مراحل مختلف قابل برداشت هستند. از زمان جوانه خیلی سفت تا موقعی كه گلبرگ ها روی كاسبرگ ها خم می شوند. برداشت جهت حمل به بازارهای دور بهتر است موقعی باشد كه گلبرگ باندازه 5/1ـ 5/0 سانتیمتر بالای كاسبرگ رشد كرده باشند و دارای رنگ مطلوب رقم باشد. ارقام اسپری میخك زمانی برداشت می شوند كه دو تا سه گل باز شده و بقیه جوانه ها رنگ گرفته اند.در ارقام استاندارد 2 تا 3 گره و در ارقام اسپری 3 تا 4 گره در زیر محل برش در زمان برداشت گل نگه داشته می شود، تا جوانه لازم برای دوره بعدی گلدهی وجود داشته باشد. ـ برداشت در مرحله جوانه سفت میخك هایی كه در مرحله جوانه سفت یا كمی باز شده برداشت می شوند در مقایسه با گل هایی كه در مرحله شكوفایی كامل برداشت می شوند از عمر انباری طولانی تری برخوردار هستند جوانه های سفت اتیلن كمتری تولید كرده و به بیماریهای قارچی مقاومتر هستند. گل های كاملاً باز در دمای پایین حداكثر تا 3 ـ 2 هفته انبار می شوند، در صورتیكه جوانه ها بمدت طولانی تر تا 6 الی 10 هفته قابل نگهداری هستند. ولی برای حصول نتایج مطمئن بهتر است نگهداری بصورت جوانه بطور متوسط بمدت 4 تا 5 هفته باشد . ثابت شده است كه میخك های برداشت شده در مرحله جوانه سفت و تیمار شده با تیو سولفات نقره (STS) و ساكارز بمدت 20 تا 24 هفته در دمای صفر تا یك درجه سانتیگراد ، بطور موفقیت آمیزی در انبار خشك قابل نگهداری هستند. برداشت و انبار داری در مرحله جوانه دارای مزایای دیگری نیز هست از جمله : افزایش عملكرد ، امكان حداكثر برداشت در آخرین مرحله برداشت محصول قبل از حذف كامل مزرعه به منظور كاشت گیاهان جدید و در نتیجه كاهش فاصله زمانی بین كاشت ها . علاوه بر اینها حمل ونقل جوانه ها راحتتر است . بسته بندی آنها فشرده تر و در نتیجه مقدار شاخه حمل شده در واحد سطح بیشتر و هزینه حمل پایین تر است . ـ تیمار بعد از برداشت براینكه گل های برداشت شده از تاثیر عوامل سوء محیطی مثل دمای بالا ، اتیلن ، رطوبت كم ، نبود مواد غذایی و عوامل آلوده كننده در امان باشند، لازم است در شرایط خاصی نگهداری شوند، ارقام مختلف میخك از لحاظ حساسیت به اتیلن محیطی و درونی با هم فرق می كنند. ارقامی كه از لحاظ تولید اتیلن فراز گرا هستند، سریعتر پیر شده و عمر ماندگاری كمتری دارند، در صورتیكه ارقام فاقد چنین خصوصیتی دیرتر پیر شده و عمرشان طولانی تر است. تحقیقات نشان داده است كه در انتخاب ارقام، بهتر است ارقامی كه از لحاظ تولید اتیلن نافرازگرا هستند ، انتخاب شوند چون عمر بعد از برداشت آنها حتی از ارقام غیر حساس به اتیلن بیشتر است . اتیلن باعث خمیدگی گلبرگ ها به طرف پایین و قهوه ای شدن آنها شده و از كیفیت و بازار پسندی گل ها بشدت می كاهد . برای كاهش اثرات زیان بخش اتیلن از تركیبات بازدارنده تولید اتیلن و یا از تركیبات بازدارنده عمل اتیلن استفاده می شود. تركیبات دارای نقره ، مثل تیوسولفات نقره و یا نیترات نقره از عمل اتیلن جلوگیری می كنند، بطوریكه در حال حاضر به میزان زیادی از این تركیبات در محلولهای دوام بخش گل استفاده می گردد. بدلیل اثرات سمی نیترات نقره ، تیو سولفات نقره بیشتر ترجیح داده می شود. گل های تیمار شده با (STS) دارای طول عمر حدود 30 روز هستند در صورتیكه گل های تیمار نشده تنها بمدت 6 تا 9 روز عمر كردند. افزودن ساكارز (10 % ) به محلول نگهدارنده حاوی (STS) عمر گل ها را بیشتر افزایش داده و بر كیفیت آنها نیز می افزاید . ساكارز بعنوان یك منبع غذایی استفاده شده و ساختمان و وظیفه غشاء سلولی را همچنان حفظ كرده و پتانسیل اسمزی را فراهم می كند. علاوه بر مواد بالا از قارچ كش ها و با كتری كش ها نیز در محلول دوام بخش گل ها استفاده می گردد. چون در صورت نبود این مواد، در كنار سایر شرایط مطلوب از قبیل وجود آب و ساكارز انواع باكتریها و قارچها در محیط رشد كرده و با تجمع در درون آوند های چوبی موجب بسته شدن آنها می گردند. به این خاطر استفاده از آب یون زدایی شده یا تقطیر شده برای جلوگیری از چنین مشكلاتی پیشنهاد می گردد. همچنین از تركیبات باز دارنده رشد میكروارگانیسم ها مثل 8-HQC ( 8- هیدروكسی كوینولین ) و شرایط اسیدی با 5/3 = PH در محلول های دوام بخش استفاده می گردد. گل هایی كه در مرحله جوانه برداشت شده اند برای شكوفایی كامل و بی عیب ونقص باید در محلول شكوفا كننده قرار داده شوند. در این شرایط نمو و باز شدن گل ها سریعتر از شرایط عادی انجام شده و حتی كیفیت گل های باز شده بهتر از كیفیت گل های تازه برداشت شده در آن مرحله است. محلول های شكوفا كننده دارای مقادیر بالای ساكارز (12-10 در صد ) هستند كه به باز شدن سریع جوانه ها و افزایش عمر گل های تولید شده كمك می كند. افزودن STS و تركیبات ضد قارچ و باكتری به حصول نتایج مطلوبتر كمك فراوان می كند. بهترین شرایط شكوفایی جوانه های گل در محلول های نگهدارنده دمای محیطی حدود 21 درجه سانتیگراد با شدت نور حداقل 8/10 كیلو لوكس می باشد. ـ انبارداری در مقایسه با سایر گل های بریده میخك هابمدت طولانی تری بدون كاهش در كیفیت قابل انبار كردن هستند. انبارداری خشك در دمای پایین یك روش معمول در نگهداری گل های میخك می باشد، هر چند كه از انبار های كم فشار نیز برای نگهداری استفاده می كنند. در طول انبارداری سرد و یا حمل ونقل دما باید بین صفر تا 5/1 درجه سانتیگراد حفظ شودو رطوبت نسبی انبار در حد 95-90 درصد تنظیم شود. در چنین شرایطی تولید اتیلن به حداقل رسیده و سرعت پیر شدن كاهش می یابد. جریان مناسبی از هوا نیز جهت تهویه و خروج گاز اتیلن تولید شده لازم است. برای بسته بندی از جعبه های كارتونی استفاده می گردد. بخش داخلی جعبه ها با لایه های پلی اتیلن و روزنامه پوشانده می شود. روزنامه ها در ته جعبه ها ، بین طبقات گل و روی جعبه ها قرار داده می شوند تا قطرات آب تشكیل شده را جذب نماید. گل ها نباید با لایه های پلی اتیلن تماس داشته باشند و به طور كامل پوشانده شوند. ته جعبه ها بهتر است برای جلوگیری از حركت گل ها در حین حمل ونقل ، دارای بر جستگیهای عرضی باشد. كارتونها قبل از بسته شدن تا دمای صفر درجه سانتیگراد پیش سرما دهی می شوند. جعبه ها باید به گونه ای چیده شوند كه بین آنها فضای كافی جهت جریان هوای سرد وجود داشته باشد. علاوه بر این وجود منافذ و سوراخ كافی در دیواره جعبه ها جهت اطمینان از حركت كافی و راحت هوا از درون بسته ها لازم و ضروری است. تعادل رطوبتی در داخل بسته ها از اهم موارد مورد توجه است ، كمبود رطوبت و تنش آبی باعث كاهش عمر انباری گل ها شده و بر عكس ، رطوبت بالا و تجمع آب بر روی شاخ و برگ و گل ها موجب شیوع بیماری قارچی كپك خاكستری (Botrytis) و سایر بیماری های بلایت گلبرگی می شود. یكی از روش های موثر در جلوگیری از گسترش این نوع بیماری ها ، جلوگیری از نوسانات دمایی و تشكیل قطرات آب در داخل بسته ها است. چون گلبرگ های آلوده نه تنها كیفیت پایینی خواهند داشت ، بلكه عاملی جهت تولید اتیلن خواهند بود. ـ درجه بندی بعد از دوره انبار سرد ، حمل طولانی و یا هر دو ، گل های درجه بندی شده دسته بندی می شوند و پس از بریدن ته ساقه ها در محلول دوام بخش گرم قرار داده می شوند تا آب از دست رفته ، جایگزین شود. انواع استاندارد در دسته های 25 تایی و انواع اسپری در دسته های هفت تا ده تایی با حدود 35 گل باز شده یا نیمه باز درجه بندی می شوند . میخك ها بر اساس صفات قابل اندازه گیری مثل طول ساقه ، استحكام ساقه و قطر گل درجه بندی می شوند. سایر صفات مثل وجود یا عدم وجود آفات ، بیماریها ، گل های بد شكل ، آسیب دیده، شكافتگی كاسبرگ ، ساقه های شكافته، گل های بد رنگ براساس قضاوت تعیین می گردند.

گل میخك گسترش وسیعی در سطح جهان دارد، و استفاده از آن به عهد باستان بر می گردد. یونانیان و رومیان قدیم آشنایی كافی با این گل داشتند و حلقه های بافته شده از گل میخك تاج سر قهرمانان ورزشی را تشكیل می داد. نام Dianthus توسط تئوفراستوس فیلسوف نام آشنای یونانی در 300 سال قبل از میلاد با تركیب دو كلمه Dios (به معنی خدا) و anthus ( به معنی گل) معرفی شده است. سپس لینه نام علمی Dianthus caryophyllus را برای این گل انتخاب كرد. دالمایس (Dalmais) گلكار فرانسوی اولین میخك با گل دهی ممتد را در سواحل مدیترانه ای ریویرا (Riviera) اصلاح و تولید كرد. شدت نور و سایر شرایط محیطی در این منطقه برای تولید میخك ایده آل است. در حال حاضر نیز كشت و تولید میخك در این مناطق ادامه دارد. در سال 1938 ویلیام سیم (William sim) یك رقم جدیدی را معرفی كرد كه بعد از مرگش به احترام وی به همین نام نامگذاری گردید. برخی از متخصصین میخك ویلیام سیم را بعنوان بهترین رقم معرفی شده تا به امروز می دانند. واریانتاها و اسپورتهای جدیدی از این رقم هر ساله در دنیا عرضه می شود. ارقام زیاد دیگری هر ساله در دنیا اصلاح می شوند. دامنه رنگ در گلهای میخك وسیع است. تنها گلهای آبی، سبز و سیاه در میخك بطور طبیعی دیده نشده است. محبوبترین رنگ گلها عبارتند از : قرمز، صورتی و سفید. ارقامی با گلهای دارای سایه های از رنگ قرمز و صورتی نیز وجود دارند. رنگهای دلخواه را می توان با رنگ كردن گلهای سفید رنگ ایجاد كرد. عطر خاص گل میخك و عمر گلدانی (Vase life) طولانی، از دیگر ویژگیهای متمایز این گل در مقایسه با سایر گلها می باشد. تا دهه 1980 تولید گل بیشتر به كشورهای مصرف كننده اصلی مثل ایالات متحده، ژاپن و آلمان محدود می شد، ولی بتدرج كشت و كار این گل در كشورهایی كه هزینه تولید در آن پایین تر بود شروع شد. بطوریكه در حال حاضر عمده ترین كشورهای تولیدكننده میخك عبارتند از: كلمبیا، فلسطین اشغالی، كنیا و اسپانیا. میخكهای تولیدی در این كشورها به سمت كشورها و مناطق شمالی تر حمل می شوند. بطوریكه قسمت اعظم میخكهای مورد نیاز بخش های شمالی آمریكا وارداتی هستند. منشاء میخك جنس Dianthus با حدود 300 گونه یكساله، دوساله و چندساله بومی نواحی مدیترانه ای، جنوب اروپا تا آسیای مركزی است. سه گونه از این جنس در گلكاری اهمیت زیادی دارد. گونه D.caryophyllus بعنوان میخك استاندارد در تولید گلهای شاخه ای استفاده می شود. گونه D.carthusianorum به ارتفاع حدود 60سانتیمتر بعنوان گیاه گلدانی استفاده می شود. گونه D.barbatus با گلهای ریز خوشه ای بعنوان گل شاخه ای و باغی مورد استفاده قرار می گیرد. برای تولید گلهای شاخه ای از گونه اول و سوم بیشتر استفاده می شود، و در حال حاضر بیشتر ارقام تجاری میخك مربوط به این دو گونه هستند. انتخاب رقم و ازدیاد در حال حاضر هزاران رقم میخك در سطح جهان اصلاح و عرضه شده اند، برخی از آنها به شرایط خاص محیطی سازگار هستند. تمام ارقام مورد استفاده جهت تولید گلهای بریدنی گلخانه ای به دو صورت استاندارد و یا اسپری پرورش داده می شوند. در ارقام استاندارد هدف تولید تك گلهای درشت می باشد در صورتیكه در ارقام اسپری گلهای خوشه ای مجتمع در كنار هم تولید می شوند. ارقام استاندارد بطور ژنتیكی قدرت تولید گلهای درشتر و بزرگتری دارند ولی ارقام اسپری بیشتر برای تولید گلهای خوشه ای و مجتمع مناسب هستند. از ارقام معروف گلخانه ای میخك سری سیم (Sim) را می توان نام برد مثل سویت ویلیام و ویلیام سیم. بسیاری از این ارقام هر ساله وارد شده و مورد كشت و كار قرار می گیرند ولی هنوز متاسفانه كسی اقدام به تولید انبوه ارقام عاری از ویروس در داخل كشور نكرده است، و این یكی از چالشهای بزرگ در گسترش و تولید این گل به شمار می رود. در ازدیاد میخك مهمترین موضوع انتخاب و نگهداری گیاهان مادری برای تهیه قلمه است. برای انجام اینكار انتخاب و مهیا كردن محیطی بهداشتی و كنترل شده جهت گرفتن قلمه های سالم و عاری از ویروس بسیار مهم است چون میخك یكی از گلهایی است كه میزبان بسیاری از ویروسها و قارچها است و آلودگی آن باعث كاهش شدید كیفیت و عملكرد می گردد. لذا برای اكثر تولیدكنندگان میخك های بریدنی صرف می كند كه قلمه های سالم و آماده را از تولید كنندگان معتبر تهیه بكنند. در صورت اقدام به نگهداری گیاهان مادری و ازدیاد، روش كار به ترتیب ذیل است: كاشت و استقرار گیاهان مادری محلی كه برای كاشت گیاهان مادری در نظر گرفته می شود باید تمیز، مراقبت شده و عاری از آفات و بیماریها بوده و بهتر است از گلخانه تولید میخك های بریدنی دور و یا جدا باشد. قلمه های سالم از تولید كنندگان شناخته شده خریداری شده و در محل مورد نظر كاشته می شوند. برای كاهش میزان تولید گل و همچنین افزایش شاخه دهی در گیاهان مادری شرایط روز كوتاهی اعمال می شود. در این شرایط تعداد شاخه ها برای گرفتن قلمه زیاد شده و ریشه دهی قلمه ها نیز در مقایسه با شرایط روز بلندی افزایش می یابد، هر چند كه در طول ریشه دهی قلمه ها در بستر روز بلندی ریشه زایی خوب را موجب می شود. برای اكثر ارقام میخك طول روز بحرانی 13 ساعت است یعنی روشنایی بالای 13 ساعت روز بلندی و كمتر از آن روز كوتاهی محسوب می شود. تهیه قلمه ها قلمه ها با 4 تا 5 گره از گیاهان مادری تهیه می شوند. برای جلوگیری از انتشار بیماریها، قلمه ها از گیاهان مادری بوسیله شكستن و جدا كردن گرفته می شوند و از چاقو یا قیچی استفاده نمی شود. در صورتیكه قرار است قلمه ها به مناطق دور حمل شوند، در این صورت بصورت ریشه دار یا بدون ریشه در داخل جعبه های با پوشش پلی اتیلن منفذدار قرار داده می شوند. قلمه ها را می توان بمدت چندین هفته در دمای صفر درجه سانتیگراد انبار كرد. محیط قلمه ها باید خشك باشد چون در صورت مرطوب بودن امكان شیوع آلودگی در آنها وجود دارد. توجه به تمیز و بهداشتی بودن محیط ریشه زایی قلمه ها خیلی مهم است چون تاثیر مستقیمی در تولید قلمه های قوی و سالم دارد. براساس میزان دمای بستر و رقم، ریشه زایی در عرض 2 تا 4 هفته انجام می گیرد. در دمای 15 درجه سانتیگراد بستر، ریشه زایی در 3 هفته و در دمای 20 درجه سانتیگراد در 2 هفته اتفاق می افتد. استفاده از هورمونهای ریشه زایی مثل NAA بصورت پودر كمك موثری در افزایش تعداد قلمه های ریشه دار شده می باشد. نور كامل و رطوبت محیطی بالا نقش مهمی در موفقیت و ریشه زایی سریع قلمه ها دارد. تهیه بستر و كاشت گیاهان بسترهای كشت در گلخانه بصورت بسترهای زمینی و یا بسترهای مرتفع انتخاب می شوند. بسترهای مرتفع نسبت به بسترهای زمینی ارجح تر هستند بدلیل اینكه كنترل آفات و بیماریها و زهكشی در آن راحتتر است. از طرف دیگر تركیب بستر كاشت باید طوری باشد تا تخلخل و زهكشی مناسب را فراهم بكند، برای اینكار میتوان اقدام به افزودن پیت اسفاگنوم كرد، هر چند در طول زمان پیت پوسیده و از میزان تخلخل بستر كاسته می شود. برای ایجاد خلل و خرج مطمئن تر استفاده از سنگریزه، شن درشت، پرلیت، خرده سفال و یا غیره ضروری است. در این شرایط تعداد دفعات آبیاری زیاد خواهد شد. قبل از كاشت گندزدایی بستر كاشت از وظایف مهم پرورش دهنده می باشد، گندزدایی بستر با استفاده از متیل بروماید یا كلروپكرین و یا با استفاده از بخار آب انجام پذیر است. ولی با توجه به اینكه میخك به سمیت ناشی از بروماید حساس است بهتر است در درجه اول از روشهای موثر دیگر استفاده كرد، در غیر این صورت بستر باید دارای تخلخل كافی جهت تخلیه و خروج سریع گاز بعد از زمان گندزدایی، داشته باشد. در صورت استفاده از بخار آب، بخار سرد (بخار هوادار) نسبت به بخار داغ ترجیح داده می شود تا میكروارگانیسم های مفید در بستر حفظ شده و از تجزیه تركیبات مفید و تولید نمكهای مضر جلوگیری بعمل آید. تاریخ كاشت قلمه ها در بستر كاشت بستگی به تقاضای بازار دارد و برنامه ریزی باید بصورتی باشد تا بیشترین تولید در زمان اوج تقاضای بازار باشد. برای تولید محصول در اواخر اسفند قلمه ها باید در تابستان كاشته شوند. ارقام استاندارد میخك تا دو سال پرورش می یابند ولی انواع اسپری یكساله كاشته شوند و بعد با گیاهان جدید جایگزین می شوند. در زمان كاشت قلمه ها باید دقت كرد عمق كاشت قلمه ها به اندازه عمق آنها در بستر ریشه زایی باشد حتی قلمه هایی كه كمی سطحی تر نیز كاشته می شوند سریعتر مستقر شده و به پوسیدگی ناشی از Rhizoctonia مقاومتر هستند. در این حال اگر 25 درصد قلمه ها بعد از اولین آبیاری بیافتند، معلوم می شود كه در عمق مناسب كاشته شده اند. فاصله و تراكم گیاهان بسته به رقم، میزان نور و زمان كاشت انتخاب می شود. در تولید یك ساله تراكم كاشت بالاست و فاصله كاشت 15*10 سانتیمتر انتخاب می شود. در صورتیكه در محصول دوساله فاصله كاشت 20*15 و یا 15*15 انتخاب می گردد. میخك دارای ساقه های نرم و شكننده ای است و اگر قیم استفاده نشود ساقه های براحتی خم شده و ممكن است زیر سنگینی گل بشكنند به این خاطر استفاده از قیمهای سیمی در گلخانه های میخك رایج است. اولین لایه شبكه سیمی در زمان كاشت قلمه ها در روی بستر قرار داده می شوند و بعنوان نشانگر برای كاشت قلمه ها استفاده می شود، سپس باندازه 10 سانتیمتر بالا آورده می شود. لایه های بعدی قیم شبكه ای با فاصله 10 سانتیمتر از لایه های پایینی قرار داده می شوند. د رمحصول یكساله بسته به اندازه بوته و سرعت رشد آن از حدود 4 لایه و در محصول دو ساله از 6 لایه شبكه استفاده می شود. حفظ و نگهداری ساقه ها در لابلای قیم شبكه ای نیازمند صرف كار است. ـ سربرداری و هرس میخك سربرداری و هرس میخك به منظور تنظیم و كنترل زمان گلدهی و افزایش كیفیت گلهای تولیدی انجام می شود. ارقام اسپری بدون سربرداری تولید شاخه های جانبی می كنند و كمتر سربرداری می شوند، در صورتیكه ارقام استاندارد براحتی تولید شاخه های جانبی نمی كنند و نیازمند سربرداری هستند. برای جلوگیری از انتقال بیماریها، عمل سربرداری با دست انجام می گیرد. چهار روش سربرداری در میخك های استاندارد وجود دارد: 1ـ سربرداری منفرد بعد از 3 تا 4 هفته از زمان كاشت قلمه ها، عمل سربرداری با قطع بخش انتهایی شاخه اصلی انجام می شود، كه در این حالت 4 تا 5 شاخه جانبی تولید خواهد شد. د رگیاهان حاشیه ردیفها كه از نور بیشتری برخوردار هستند تعداد چهار شاخه جانبی و در گیاهان داخل ردیفها سه شاخه جانبی نگهداری شده و بقیه هرس می شوند. نگهداری تعداد زیاد شاخه جانبی با اینكه بر عملكرد محصول می افزاید ولی از كیفیت گلهای تولیدی می كاهد. روش سربرداری منفرد گلدهی سریع را موجب می شود ولی در این حالت گیاهان همه در یك زمان به گل می نشینند. 2ـ سربرداری با قطع شاخه در این روش عمل سربرداری مثل روش قبلی انجام میشود تا شاخه های جانبی تولید شوند، بعد از حدود 7 ـ 5 هفته كه شاخه های جانبی به طول مناسب می رسند، اندازه شاخه های جانبی با هرس به نصف تقلیل می یابد. در این روش با اینكه عملكرد در برداشت اول كم می شود، ولی یكنواختی تولید در طول سال افزایش می یابد. 3ـ سربرداری دوگانه از این روش كمتر استفاده می شود چون عملكرد در یك زمان خیلی بالا می رود و همچنین مشكل تولید شاخه های ضعیف بعد از برداشت وجود خواهد داشت. برای انجام این نوع سربرداری حدود 5 هفته بعد از سربرداری اول كه اندازه شاخه های جانبی به 13ـ10 سانتیمتر می رسد، سربرداری دوم بر روی این شاخه ها بعمل می آید. 4ـ سربرداری منفرد همراه با سرزنی شبیه روش قبلی است و تنها فرق آن این است كه در سربرداری دوم تنها قسمت خیلی كمی از انتهای شاخه برداشت می شود. در مورد شاخه های بزرگتر این عمل بمدت دو ماه انجام می گیرد. این روش تولید محصول را در یك مزرعه بزرگ یكنواخت تر می كند. در صورتیكه در فصل تابستان حفظ دمای گلخانه در حد بهینه مشكل و یا اقتصادی نباشد، در این حالت تمام گیاهان در ارتفاع 25 تا 30 سانتیمتری سرزنی شده و یا به تدریج هرس می شوند، تا از تولید محصول ناخواسته در تابستان جلوگیری شود و گیاهان برای تولید بالا در دوره بعدی آماده شوند. ـ حذف جوانه ها تولید گلها در میخك با توجه به رقم و نوع هرس و تربیت می تواند به دو صورت اسپری و یا استاندارد انجام گیرد. در انواع استاندارد جوانه های جانبی تا گره ششم در زیر گل حذف می شوند تا گل انتهایی به اندازه كافی بزرگ و مرغوب گردد. عمل حذف جوانه ها زمانی آغاز می شد كه جوانه ها براحتی قابل حذف كردن باشند، هر چند این كار سنگینی در پرورش میخكهای استاندارد است، ولی انجام آن لازم و ضروری است. در انواع اسپری، جوانه انتهایی حذف می شود تا گلهای جانبی یكنواختر شوند. حذف جوانه انتهایی برای به گل نشستن جوانه های جانبی، در انواع استاندارد میخك نیز انجام پذیر است. حذف جوانه انتهایی با گل دار شدن همزمان جوانه های جانبی، باعث عملكرد بالا و تولید یكنواختتر خواهد شد ولی در عوض از كیفیت و اندازه گلها كاسته خواهد شد. ـ آبیاری آبیاری سطحی بیشتر از سایر روشهای آبیاری در گلخانه های میخك توسعه پیدا كرده است. هر چند كه از روشهای دیگر آبیاری مثل آبیاری قطره ای، بارانی و فارویی نیز به میزان زیادی استفاده می شود. مناسبترین رطوبت تانسیومتری در اطراف ریشه ها برای میخك بین 300 تا 500 سانتیمتر است.

بولاغ اوتی وخواص ان بولاغ اوتی به تیره شب‌بو تعلق دارد. گیاهی است علفی و پایا که از ساقه‌های خوابیده آن که عموما ضخیم و گوشت‌دار است، ریشه‌های کوچک و سفید رنگ به صورت شبکه‌ای خارج می‌شود که ارتباط آنها در نقاط مختلف زمین را باعث می‌گردد. برگهای آن متناوب و گوشت‌دار به رنگ سبز تیره و عاری از کرک است. در قسمت انتهایی ساقه آن گلهای سفید رنگی مجتمع به شکل خوشه ظاهر می‌شود که پس از آمیزش هر یک میوه‌ای به صورت خورجین و به طول 2 تا 2.5 سانتیمتر تبدیل می‌گردد. دانه‌اش قهوه‌ای رنگ مدور و واقع در دو ردیف در داخل میوه است، طول ساقه آن به تناسب شرایط محیط زندگی تفاوت می‌کنند. بطوری که در جریانهای آب کم عمق ساقه‌اش کوتاه ولی در جریانهای آب نسبتا عمیق که زلال نیز باشد از 2 متر هم تجاوز می‌کند. نمونه‌هایی از این گیاه در ارتفاعات زیاد می‌رویند. معمولا طعمی تلخ دارند و برعکس نمونه‌هایی که در اعماق زیاد آب رشد می‌کنند طعم تند خود را از دست می‌دهند. روش کاشت تکثیر گیاه از طریق کاشتن دانه یا قطعات ساقه ریشه‌دار انجام می‌گیرد. برای کاشت گیاه آن چیزی که اهمیت دارد ایجاد گودالهایی است که در آنها بطور مداوم آب در جریان باشد. آب جاری داخل گودالهای باید تازه زلال غیر اسیدی فاقد املاح آهکی و ترکیبات قابض باشد. زیرا املاح اخیر در صورت موجود بودن به صورت ریز در سطح اعضا گیاه باقی مانده مانع از رشد آن می‌شوند آبهای آهن‌دار برای پرورش گیاه بسیار مناسب می‌باشد. معمولا گودالهایی برای پرورش گیاه در نظر گرفته می‌شود که 50 متر طول و 3 متر عرض داشته باشند. در این گودالها باید 40 تا 50 لیتر آبی در ثانیه وارد گردد و جریان داشته باشد زیرا اگر آب محل پرورش حالت جاری داشته باشد طعم برگ و سرشاخه‌های گیاه ناپسند می‌گردد. جنس زمین گودالها باید رسی و سفت باشند تا آب را از خود به نواحی عمقی نفوذ ندهد ولی چون ریشه گیاه باید در خاک نفوذ کند از این لحاظ به ارتفاع 20 سانتیمتر خاک حاصلخیز و خاک برگ‌دار ، در کف گودالها می‌ریزند عمق این گودالها معمولا 50 تا 60 سانتیمتر انتخاب می‌گردد. آنچه در زراعت این گیاه اهمیت دارد این است که بطور دقیق باید ترتیب وارد و خارج شدن آب در گودالها داده شود و به علاوه طول گودالها نباید از 75 متر زیادتر باشد تا در زمستان با تغییرات آب و هوایی که پیش می‌آید تنظیم درجه حرارت آب محیط کشت با اشکال مواجه شود در بعضی نواحی گودالهای را به نحوی به یکدیگر مربوط می‌سازند که جریان آب از گودالی به گودال دیگر به سهولت امکان پذیر شود. کود از کودهای لازم برای زراعت گیاه کود حیوانی نیمه تجزیه شده همراه با خاکبرگ است. به علاوه برای آنکه رشد ریشه‌های گیاه تامین گردد باید علاوه بر کودهای شیمیایی به مقدار 3 تا 4 کیلوگرم سوپر فسفات ، یک کیلوگرم فسفات پتاسیم و 2 تا 3 کیلوگرم گچ به ازای هر 100 متر مربع زمین افزوده می‌شود. از معایت تکثیر از طریق کاشتن دانه آن است که محصول معمولا دیرتر بدست می‌آید به علاوه نوع محصول بدست آمده مرغوب نمی‌باشد و به همین علت است که اصولا در زراعت این گیاه از طریق مذکور کمتر استفاده می‌شود مگر در هنگامی که دسترسی به مزارع پرورش این گیاه در بین نباشد تا قطعات ساقه ریشه دار به منظور تکثیر از آن تهیه شود. در تکثیر از طریق کاشتن دانه معمولا دانه‌های رسیده را در اسفند تا فروردین و یا در تابستان در سطح گودالهای مذکور می‌پاشند و در این عمل رعایت نکات زیر ضروری است: چون علف چشمه دانه‌های بسیار ریز به رنگ زرد مایل به قرمز دارد بطوری که هر یک گرم دانه آن شامل 4000 عدد و هر لیتر دانه به وزن 580 گرم می‌باشد از این جهت باید دانه‌ها قبلا با ماسه مخلوط شود تا پاشیدن یکنواخت آن به مقادیر مورد نظر امکان‌پذیر باشد. قوه نامیه دانه گیاه 5 سال دوام دارد. پس از پاشیدن دانه‌ها در سطح محیط کشت نیز به فاصله 2 تا 5 روز به تناسب گرمای محیط کشت دانه جوانه می‌زند. معمولا در ماههای اسفند فروردین پس از آنکه آب را وارد گودال کردند و آنرا بعد از مدت کوتاهی خارج ساختند دانه‌ها را بطور یکنواخت می‌پاشند و پس از آنکه دانه‌ها جوانه زدند گیاهان جوان رشد نسبتا کافی پیدا نمودند به ملایمت آب را وارد گودال می‌سازند زیرا سرعت جریان آب باعث ریشه‌کن شدن گیاهان جوان خواهد شد. تکثیر از طریق کاشتن قطعات ریشه‌دار این روش در مرداد ماه انجام می‌گیرد. در این هنگام هر 2 یا 3 قطعه ریشه‌دار را باهم می‌کارند و در عمق نسبتا کم خاک آنها را وارد می‌سازند. ترتیب کاشتن آنها نیز به نحوی است که آنها را در امتداد خطوطی به فواصل 8 تا 10 سانتیمتر از یکدیگر در عمق کم خاک وارد می‌کنند و همواره رعایت می‌شود که فاصله قطعات از یکدیگر 8 تا 10 سانتیمتر باشد. به علاوه بعد از 15 روز موقعی که قطعات به خوبی ریشه دوانیده دارای اعضای هوائی شدند، آب را به آرامی وارد گودال می‌سازند بطوری که ارتفاع 3 تا 4 سانتیمتر سطح کشت را فرا گیرد. اگر در این مقطع آب زیادتر از ارتفاع مذکور باشد گیاه جوان در آب غوطه‌ور خواهد شد که برای نمو مناسب نیست. در این موقع باید توجه داشت که اگر کود قبلا به داخل گودال وارد نشده باشد آنرا در این موقع به محل کشت افزود بنحوی که کود بیشتر در فواصل قطعات رویش یافته جای بگیرد و با این عمل در مواردی که قدرت جریان آب زیاد است مانع ریشه کن شدن آنها شود. پس از نمو نسبتا کامل گیاهان جوان ، آب به مقدار کافی وارد گودال می‌نمایند بطوری که ارتفاع آن معادل 10 تا 20 سانتیمتر در سطح کشت باشد تا گیاه رشد بهتری پیدا کند. داشت از مراقبتهای لازم محیط کشت آنست که توجه گردد سطح گودال هیچ وقت خشک نشود و به علاوه علفهای هرز آبزی مانند veronica beccabungal و عدسک آبی از محیط کشت خارج گردند. خارج کردن عدسکهای آبی بدین طریق است که آب محیط کشت را از حد عادی زیادتر می‌نمایند بنحوی که گیاهان به حالت غوطه‌ور در داخل آن قرار گیرند سپس با یک شن کش عدسکهای آبی را از سطح آب خارج می‌سازند. مبارزه با آفات آفات مختلفی به زراعت گیاه حمله می‌کنند که بعضی از آنها باعث فساد برگ و ساقه‌ها و غوطه‌ور شدن آنه در داخل آب می‌گردند در این گونه موارد بهترین وسیله برای از بین بردن آنها این است که ساقه‌های آفت دیده را از کلیه قسمتهای مزرعه قطع نموده آنها را در خارج از مزرعه بسوزانند در مواقع یخبندانهای شدید باید گیاهان به حالت غوطه‌ور در آب درآیند. مراقبتهای لازم و کندن علفهای هرز معمولا هر 10 تا 15 روز باید انجام گیرد به علاوه درجه حرارت آب گودالها باید بطور مداوم تحت کنترل دقیق باشد و ضمنا دقت شود که گیاهان به مرحله گل دادن نرسند یعنی قبل از رسیدن به این مرحله چیده شوند زیرا در غیر اینصورت از ارزش آن کاسته می‌شود. برداشت برای مصارف درمانی معمولا گیاهان را با ریشه از زمین خارج می‌کنند و پس از قطع ریشه‌ها آنها را به حالت تازه عرصه نمود انجام این کار را نیز به اواخر اردیبهشت تا مهر ماه موکول می‌نمایند هر قدر آب محیط کشت تازه باشد محصول بدست آمده جهت مصرف به حالت خام مرغوب‌تر خواهد بود. معمولا موقعی اقدام به چیدن گیاه می‌گردد که طول آنها 16 تا 20 سانتیمتر شود. در این مقطع سر شاخه و برگ را از حد 10 سانتیمتر قطع می‌کنند. این گیاه برای مصارف تغذیه و درمانی کاربرد دارد. دامنه انتشار جریانهای آب غالب نواحی ایران راه کرج چالوس ، ارتفاعات سیاه بیشه ، عمارلو اطراف تهران ، ری ، گیلان ، آذربایجان ، شیراز ، نزدیک بوشهر ، سیستان