fuzuli

سلام سايين ( محترم) استاد تورك ديلي دونيانين لاپ راحات و ساده ديللريندن بيري دير. آنجاق ، ايشي چَتن ائده ن ، عرب الفباسي ايله تورك ديليني اؤيره تمك دير. اذن وئر سَز سؤزلريمي فارسجا يازيم . مزيت ها و برتري هاي زبان تركي بر ديگر زبان ها: 1- در زبان تركي برخلاف برخي از زبان ها ، حرف تعريف (ال تعريف در عربي و .... ) وجود ندارد. 2- در زبان تركي ، مقوله جنس ( مذكر، مؤنث ، خنثي) وجود ندارد. در زبان آلماني و روسي ،سه جنس - و در عربي و فرانسه - دو جنس وجود دارند كه مثلا وقتي در عربي واژه ي " رَجُل " (مرد) مذكر است ، افعال و ضماير اشاره و ديگر ضماير و صفات ، بايد مذكر آورده شوند. 3- در زبان تركي افعال بي قاعده وجود ندارد (تنها فعل بودن- دي/ دير / ايدي / ايمش- بي قاعده است). در حالي كه در بيشتر زبان ها ، يادگيري افعال بي قاعده بر دشواري كار مي افزايد. 4- در زبان تركي تنها نُه (9) مصوت (واكه) وجود دارد. همه واكه ها نيز مصوت كوتاه هستند. 5- در زبان تركي جايگاه تكيه در واژ ه ها و افعال مشخص است. 6- در زبان تركي قانون هماهنگي واكه اي وجود دارد كه سبب گوشنواز بودن كلمات مي شود و توالي هر واكه در داخل كلمه مشخص است. مثلا واكه هاي پيشزباني (اينجه ) هميشه با واكه هايپيشزباني ، و واكه هاي پسزباني (قالين) با واكه هاي پسزباني مي آيند. 7- براي صرف افعال و ضماير و كلمات از پسوند استفاده مي شود. اين موضوع سبب مي شود كه ريشه كلمات و اسماء و افعال به راحتي قابل شناخت باشد. تنها موضوعي كه يادگيري زبان شيرين تركي را سخت مي كند ، استفاده از الفباي عربي در نوشتن واژگان تركي است.

گورستان عصر آهن دو (1500 ق.م) در پشت گؤي مسجد (بالاتر از ميدان ساعت قاباغي ) نشان از سابقه 3500 ساله تبريز دارد. البته بنظر چند محقق از جمله David rohl ، تبريز محل بهشت حضرت آدم بوده است. (بر اساس مندرجات تورات كه بهشت شرق رودهاي دجله و فرات جاي داشته است و بر اساس توصيف ديدار گيلگمش از محل بهشت سومريان كه از كوه " مَشو " ميشوو داغي مرند عبور كرده است و وارد بهشت سومري شده است). در نوشته هاي آشوري و اورارتويي نيز از تبريز و اسكو (در سده هشتم قبل از ميلاد) يادشده است. البته زمان قيام بابك خرمدين تبريز اهميت دوره هاي پيشين را نداشته است (احتمالا به علت تخريب در اثر زلزله)

اگر مردم آذربايجان فارسي زبان بودند و يا به يكي از لهجه هاي فارسي سخن مي گفتند ، پس چرا در مدت 550 سال، پس از اسلام، هيچ شاعر پارسي گوي قوي درآذربايجان وجود ندارد؟!!!!!!!!!!!!!! قطران تبريزي، زبان شاعران فارسي گو را نمي داند و از ناصر خسرو آواره شده سوال مي كند و لغت مي پرسد. اسدي توسي چون مي بيند كه آذربايجاني ها فارسي نمي دانند لغتنامه فرس اسدي را تاليف مي كند. شروان شاهان نظامي گنجوي را مجبور مي كنند كه به فارسي شعر بگويد و شاعران خراساني از كاربرد نادرست و جمله هاي غلط نظامي شكايت دارند. آنچه زبان آذري فارسي ناميده مي شود ، حاصل حضور سربازان ديلمي و مهاجرت برخي از كردها به آذربايجان است. (حتي كردها به گنجه نيز رفته بودند). واژه ماد هيچ ربطي به آريايي ها ندارد. هنگامي كه سومريان از ايران كوچيدند (به كتاب سومئر ديلي تاليف اينجانب مراجعه شود) در گل نوشته هاي خود سرزمين مادريشان را " مادا " خطاب مي كردند كه اين نام همان ماد يا آذربايجان بزرگ آنروز مطابقت دارد. هنگامي كه تازه واردان آريايي به سرزمين ماننا (آذربايجان) وارد شدند ، نام " ماد" را از آن ها شنيدند و قوم ساكن آريايي خود را " ماد " ناميدند.

دانلود كتاب واژه هاي تركي در زبان روسي (روسجادا ايشله نن توركجه سؤزلر) به زبان تركي 408 كيلو بايت در زبان روسي بيش از 2000 واژه ي تركي كاربرد دارد.

دانلود كتاب پيشينه كهن گياه درماني درمان تركان 609 كيلو بايت، 20 صفحه

دانلود مقاله ي پيشينه كهن گاه شماري در ميان تركان

دانلود كتاب سومئر ديلي (پيغمبرلر ديلي) 1844 كيلو بايت ، 150 صفحه ، متن تركي آذربايجاني من راجع به محتواي كتاب چيزي نمي نويسم. اميدوارم بعد از خواندن نظر بدهيد و آنرا نقد و بررسي فرماييد.

باياتي ها رايج ترين شعرهاي مردمي به زبان تركي هستند كه در وزن هجايي سروده شده اند. باياتي زلال ترين و صميمانه ترين احساسات يك انسان است كه در قالب دوبيتي سروده مي شود. دوبيتي ها در مورد وفاداري به معشوق ، فداشدن در راه محبوب ، دلدادگي ، وصف جمال يار ، توصيف زيبايي هاي طبيعي ، بي مهري روزگار ، پيري و جدايي و .... سروده شده اند باياتيلار جلد اول 660 كيلو بايت باياتيلار جلد دوم 662 كيلو بايت

1) حشرات قوُرد قوُش: حشرات موذی بؤجک: حشره آری: زنبور بال آریسی: زنبور عسل میلچَک:مگس (چیبین برگرفته از ترکی سومری) میغمیغا: پشه ( هونو / آغجا قاناد) پیسپیسلی / پیسپیسدا: سوسک سیاه موزالان: خرمگس چَگیرتگه :مَلَخ کَپَنَک: شاپرک ، پروانه جوجو: ساس قاریشقا:مورچه مئیرام قوُردوُ : خرخاکی سولوُجان : کرم خاکی تور آتان /هؤرومجک: عنکبوت بؤوه : رتیل 2) حیوانات اهلی آت: اسب دایچا:کره اسب ایت: سگ کؤپَک: سگ نر ائششَک:اُلاغ اینَک:گاو اؤکوز: ورزا، گاو نر کئچی / گئچی: بُز چَپیش: بُزغاله تَکه: بزنر ائرکَج / اَرکَج :بُز نر تویوُق:مُرغ بیزوو : گوساله کووه ر: بز یکساله دایلاق: بچه شتر قیریق / کوروخ: کره الاغ تازه به دنیا آمده قانجیق / دیشی: ماده ائرکَک / اَرکَک: نر 3) حیوانات وحشی قابان: گراز دونوز: خوک جئیران: آهو مارال: مرال چاققال: شغال تولکو: روباه قوُرد / جاناوار : گُرگ (در ترکی باستان: بؤری) آیی:خرس کیرپی:خارپشت سیچان: موش آخساق سیچانی: موش صحرایی قاپلان / قافلان: پلنگ دووشان:خرگوش آسلان / آرسلان / اسلان : شیر 4) پرندگان قوُش: پرنده اؤرده ک: اُردک ، مرغابی قوُتان: پلیکان سئرچه: گنجشک قارغا:کلاغ بایقوُش: جغد قَره قوُش / قارتال : عقاب قوزغون: لاشخور لاچین: شاهین گؤیَرچین: کبوتر قیل قویروق : مرغابی تیز دُم کَکلیک / کَهلیک : کبک گئجه قوُشوُ: شب پره ، خفاش (یاراسا ، یاپالاق) قارانقوش: چلچله ، پرستو 5) خزندگان ایلان:مار اوخ ایلانی: تیر مار کَرتَنکه له: مارمولک توسباغا: لاک پشت 6) آبزیان بالیق: ماهی ناققا: نهنگ قوندوز: سگ آبی اونورغالیلار: مهره داران اونورغاسیزلار: بی مهره گان

[TABLE=class: cms_table] [TR] [TD=width: 214]سومئرجه[/TD] [TD=width: 214] توركجه [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] a / e[/TD] [TD=width: 214] آرخ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ab / ub[/TD] [TD=width: 214] ابه (چوخور) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ab-ba / abba[/TD] [TD=width: 214] آپا (بؤيوك ، ياشلي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ad[/TD] [TD=width: 214] اؤتمك (بلبل لر اؤتور: اوخويور) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ada / ad[/TD] [TD=width: 214] آتا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] agar / ugar[/TD] [TD=width: 214] اكين [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] agarin[/TD] [TD=width: 214] قارين [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] a-lá[/TD] [TD=width: 214] آل آروادي [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] a-la(-la) /ul[/TD] [TD=width: 214] هالاي چكمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] al…di / dug / e [/TD] [TD=width: 214] آلقاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ama[/TD] [TD=width: 214] آنا، مامان [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ama-ad [/TD] [TD=width: 214] آنا-آتا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] anše[/TD] [TD=width: 214] ائششَك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ara / ar / rà[/TD] [TD=width: 214] آري ، آرينما [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] arad / urdu /ir[/TD] [TD=width: 214] آر واد (نؤكر) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] asa / as / az[/TD] [TD=width: 214] آزي (آيي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] aš[/TD] [TD=width: 214] ايسته مك (ايس+ته+مَك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] aš[/TD] [TD=width: 214] آز (بير) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] á-še[/TD] [TD=width: 214] اَشي [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] aškud[/TD] [TD=width: 214] ايشگيل [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] Aya[/TD] [TD=width: 214] آي (تانريسي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] azag[/TD] [TD=width: 214] ياساق(قدغن) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ba[/TD] [TD=width: 214] پاي ؛ بؤلمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ba[/TD] [TD=width: 214] بئرمك(وئرمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bá[/TD] [TD=width: 214] باغير (قارا جيگر) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bal[/TD] [TD=width: 214] بالتا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bán / ba-an[/TD] [TD=width: 214] بايدا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bànda[/TD] [TD=width: 214] بالا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bar[/TD] [TD=width: 214] بربر (بايير آدامي ، اؤزگه) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bar[/TD] [TD=width: 214] بارماق ،وارماق (كئچمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bar[/TD] [TD=width: 214] بايير(چؤل ،بيابان) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bar[/TD] [TD=width: 214] بَري (بري گل؛ بري باخ( [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bar[/TD] [TD=width: 214] پارلاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] barag[/TD] [TD=width: 214] بارق (ائو-بارق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bi / bé[/TD] [TD=width: 214] بوُ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bìl[/TD] [TD=width: 214] پيل / پيلله مك (دال-بوداق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] biz[/TD] [TD=width: 214] بوزلاماق؛ آغزيني بوزوب آغلاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bul / bu[/TD] [TD=width: 214] پوله مك / پوفله مك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] bùr / bùru(-d)[/TD] [TD=width: 214] بوُرماق/ بورغو(ده لمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] búr[/TD] [TD=width: 214] بورومك (ياييلماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] búru / bur [/TD] [TD=width: 214] بوُراخماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] da / da(g)[/TD] [TD=width: 214] ياخين (د:ي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dag[/TD] [TD=width: 214] تاخماق (آرتيرماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dāg[/TD] [TD=width: 214] داغ-داش [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] daĝal[/TD] [TD=width: 214] داغيلماق(ياييلماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] daggan / dakkan[/TD] [TD=width: 214] دوكان (اوتاق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dal / dul[/TD] [TD=width: 214] دالدالانماق(گيزلنمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dal / dul [/TD] [TD=width: 214] دولاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dar[/TD] [TD=width: 214] يارماق (د:ي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dar / dara [/TD] [TD=width: 214] تار (قارانليق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dé[/TD] [TD=width: 214] دؤكمك (تؤكمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] de(g) / dri[/TD] [TD=width: 214] ده رمك(مئيوه ده رمك،توپلاماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] di[/TD] [TD=width: 214] تَزمك(قاچماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] Diĝir / Dingir[/TD] [TD=width: 214] تانري (الله) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dili[/TD] [TD=width: 214] دوُل (يالقيز) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] du[/TD] [TD=width: 214] دولماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] du[/TD] [TD=width: 214] دؤيوش (ساواشماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] du[/TD] [TD=width: 214] توتوشماق(دؤيوشمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dù[/TD] [TD=width: 214] ديكمك(ائو تيكمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] du[/TD] [TD=width: 214] ده ليك (دئشيك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dù[/TD] [TD=width: 214] ديكمك (آغاج اكمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dub[/TD] [TD=width: 214] توپلاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dub[/TD] [TD=width: 214] تاپو (قباله) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dub[/TD] [TD=width: 214] ده بَرتمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] du (b) / du-ub[/TD] [TD=width: 214] ديز [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] du (g)[/TD] [TD=width: 214] دئمك (دينمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dugud[/TD] [TD=width: 214] يوغون (آغير) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dumu[/TD] [TD=width: 214] دؤل (اوشاق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dun[/TD] [TD=width: 214] دوگون (دويونله مك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] dúr[/TD] [TD=width: 214] دوُرماق (بير يئرده قالماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] duru / dur(-ru) / dur[/TD] [TD=width: 214] دوُر (دوُروُ سوُ) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] é[/TD] [TD=width: 214] ائو [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] eme[/TD] [TD=width: 214] هيم (ديل) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] e-ne (older a-ne)[/TD] [TD=width: 214] او ، اول (ضمير ، عوض ليك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] -ene[/TD] [TD=width: 214] جمع باغلاما شكيلچي (اوغول+ان=اوغلان) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] erim / érin / éren[/TD] [TD=width: 214] ار (كيشي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] eš[/TD] [TD=width: 214] اوش(اوچ) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] éše / éš [/TD] [TD=width: 214] اريش (ايپ،طناب) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ga[/TD] [TD=width: 214] كه له كئي (سود / سوت) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gaba[/TD] [TD=width: 214] قابيرقا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gal[/TD] [TD=width: 214] قالين(بؤيوك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gal-bé[/TD] [TD=width: 214] قَلبي (بؤيوك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gam[/TD] [TD=width: 214] قانيرماق/قاييرماق(اگمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gamar[/TD] [TD=width: 214] قامارماق (چئوره له مك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gàna / gàn[/TD] [TD=width: 214] قانا (اكين يئرلري) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ganam / gana[/TD] [TD=width: 214] قويون [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] garaš[/TD] [TD=width: 214] كولَش (سامان) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gašan[/TD] [TD=width: 214] قادين ،خاتون [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ga-ríg[/TD] [TD=width: 214] داراق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ge[/TD] [TD=width: 214] قيز [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] géme / ĝéme[/TD] [TD=width: 214] کنیز، گونو ، قوما [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gi[/TD] [TD=width: 214] قارغي / قَميش قاميش) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gi[/TD] [TD=width: 214] کيچيك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gíg / ĝíg / gi / ge / ĝi / ĝe [/TD] [TD=width: 214] گئجه [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gín / giñ[/TD] [TD=width: 214] گوموش [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gu[/TD] [TD=width: 214] قَنَف (ايپ) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gù[/TD] [TD=width: 214] قيي ، كوي (هاي-كوي)غوغا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gub[/TD] [TD=width: 214] قوپماق (قالخماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gú – è[/TD] [TD=width: 214] گئيمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gud[/TD] [TD=width: 214] گوده(قيسا) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gud[/TD] [TD=width: 214] قيماق (قيما-قيما دوغراماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gu-du[/TD] [TD=width: 214] گؤ... (بوزوك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gú-da-lá[/TD] [TD=width: 214] قوُجاقلاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gúg[/TD] [TD=width: 214] كوكه [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gú – gid[/TD] [TD=width: 214] گودمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gúl[/TD] [TD=width: 214] گولمك (سئوينج) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gu-li/ku-li[/TD] [TD=width: 214] قوُل (يولداش) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gùn / gùnu[/TD] [TD=width: 214] قونور (خاللي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gur[/TD] [TD=width: 214] قورقوشون [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gur[/TD] [TD=width: 214] گور (گور شو ؛ گور سَس) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gur[/TD] [TD=width: 214] اوراخ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gúr[/TD] [TD=width: 214] قيريلماق (اؤلمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] gurgur[/TD] [TD=width: 214] غُرغُر (قور-قور ائله مك:دونقولدانماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] guru / gur / kur[/TD] [TD=width: 214] قيرماق (سينديرماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] guz[/TD] [TD=width: 214] قَزيللي(پاراق،توكلو) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĝala / ĝál/ ĝá[/TD] [TD=width: 214] قالماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĝin / ĝen[/TD] [TD=width: 214] گؤنده رمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĝíri / ĝír[/TD] [TD=width: 214] گوردا (خنجر) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĝissu / ĝizzu[/TD] [TD=width: 214] كؤلگه ، قوُزئي [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĝiš /ĝeš / ngis[/TD] [TD=width: 214] آغاش(آغاج) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĝiš / ĝeš / uš[/TD] [TD=width: 214] كيشي [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĥáš / ĥaš[/TD] [TD=width: 214] قاسيق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] hé-àm / hé-a[/TD] [TD=width: 214] هه / هه يه / هيم [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] hé-àm du [/TD] [TD=width: 214] هه دئمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ĥu[/TD] [TD=width: 214] قوُش [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ì / ìa[/TD] [TD=width: 214] ياغ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] íb / eb[/TD] [TD=width: 214] اؤبكه/ اؤفكه (آجيق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] igar / egar[/TD] [TD=width: 214] كرپيچ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] i-ĝar[/TD] [TD=width: 214] ايلقار [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] igi[/TD] [TD=width: 214] گؤز [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] íla/ íli / íl[/TD] [TD=width: 214] ايلَتمك(چاتديرماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] íla / íli / íl / ul[/TD] [TD=width: 214] اولدوز (ايشيقلانديرن) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] in-ga[/TD] [TD=width: 214] گئنه / يئنه [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] izzi / izi[/TD] [TD=width: 214] ايسسي / ايستي (اود) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ká[/TD] [TD=width: 214] قاپي [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kad[/TD] [TD=width: 214] قاتلاماق (بوكمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kak / gag[/TD] [TD=width: 214] كؤك(سازين ميخلاري) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kalu[/TD] [TD=width: 214] قاموُ /هامي [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kar[/TD] [TD=width: 214] قارمالاماق ،غارت [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kaš / kas[/TD] [TD=width: 214] قاشماق/قاچماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kàš[/TD] [TD=width: 214] ايشه مك (قاشانماق:آت-ائششك ايشه مك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kima[/TD] [TD=width: 214] كيمي (اوخشايان) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kiši[/TD] [TD=width: 214] قاريشقا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kud[/TD] [TD=width: 214] قوُدا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kù-dím [/TD] [TD=width: 214] قويومجو (قيزيلچي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kug / kù [/TD] [TD=width: 214] گؤك (مقدس ؛ گؤك تورك ) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kul[/TD] [TD=width: 214] قول (قولپ) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kur / ku [/TD] [TD=width: 214] گيرمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kur[/TD] [TD=width: 214] گور(اؤلولَر دونياسي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kur[/TD] [TD=width: 214] كيران - داش [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kúr[/TD] [TD=width: 214] قير-ياغي (دوشمن) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kurum / kuru / kur [/TD] [TD=width: 214] قوروماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kù-sig[/TD] [TD=width: 214] قيزيل [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] kuš[/TD] [TD=width: 214] گؤن [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lá(l) / (lal)[/TD] [TD=width: 214] لواش (يايماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lahar[/TD] [TD=width: 214] داوار [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lal[/TD] [TD=width: 214] بال (عسل) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lil[/TD] [TD=width: 214] يئل [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lil[/TD] [TD=width: 214] يئل (يئل توخونما:جن وورما) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lu / la[/TD] [TD=width: 214] -ما / -مه (اوخوماماق/ يئمه مك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] luĝa / lúĝ / lu [/TD] [TD=width: 214] لوغازائله مك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] luh[/TD] [TD=width: 214] يايخاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] luĥummu / lu-ĥu-um[/TD] [TD=width: 214] لؤهمه (قره مه) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] lul[/TD] [TD=width: 214] يالان [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] me / mì[/TD] [TD=width: 214] منيم [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] men[/TD] [TD=width: 214] من (عوض ليك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] mu[/TD] [TD=width: 214] پوتا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] mut[/TD] [TD=width: 214] موُتلولوق (سئوينج) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] nin[/TD] [TD=width: 214] ننه [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] nud / nú[/TD] [TD=width: 214] ياتماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] pa[/TD] [TD=width: 214] بوُداق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] paĥ[/TD] [TD=width: 214] پاچا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] pala[/TD] [TD=width: 214] پالتار؛پالتو [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] pap / pab / pa[/TD] [TD=width: 214] بابا [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] pil[/TD] [TD=width: 214] بَله مك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] pú[/TD] [TD=width: 214] بولاق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] qabu[/TD] [TD=width: 214] گپ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] qir / kir[/TD] [TD=width: 214] کوره ( اجاق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] qur / ur[/TD] [TD=width: 214] قيرخماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sa[/TD] [TD=width: 214] ساپ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sa[/TD] [TD=width: 214] ساز (قوپوز) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sa[/TD] [TD=width: 214] ساتماق (آلماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sa[/TD] [TD=width: 214] سادلاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sag /šag / sig / sa /ša[/TD] [TD=width: 214] ساغ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] saĝ / sa [/TD] [TD=width: 214] سووغات [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sal[/TD] [TD=width: 214] سالماق (سفره / فرش سالماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] seru[/TD] [TD=width: 214] سيرت (بئل) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] si/ su[/TD] [TD=width: 214] سو-سئل آخماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] si[/TD] [TD=width: 214] سوسمك (بوينوزلاشما) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] si(g) / sig[/TD] [TD=width: 214] سيغماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sig / si (-ga)[/TD] [TD=width: 214] سئره ك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] siki / síg / sík[/TD] [TD=width: 214] ساققال،توك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] silim – du[/TD] [TD=width: 214] سلام دئمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sir / sur / zara / zar[/TD] [TD=width: 214] سريمك (اگيرمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] su[/TD] [TD=width: 214] سوي(تانيش) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sub / su-ub[/TD] [TD=width: 214] سومورماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sug[/TD] [TD=width: 214] سولاق (باتلاق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sug[/TD] [TD=width: 214] سولو يئر [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sug / sù / su [/TD] [TD=width: 214] سويونماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] suĥ[/TD] [TD=width: 214] شوخوملاماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] sum / šúm[/TD] [TD=width: 214] سوُنماق (وئرمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] súmun / sún[/TD] [TD=width: 214] سيغير (چؤل اؤكوزو) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šab[/TD] [TD=width: 214] ساپ،ساپاق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šag[/TD] [TD=width: 214] شاققاناقي چيخارماق، كسمك؛ آدام اؤلدورمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šár[/TD] [TD=width: 214] سردار [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šér / šír [/TD] [TD=width: 214] شير(پاريلتي؛ اوزونون شيري گئتمك:بزه گي گئتمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šeš[/TD] [TD=width: 214] سيزلاماق،سيزيلداماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šìr/ šur[/TD] [TD=width: 214] جيرلاماق(شعر اوخوماق)، شعر [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šita / šit[/TD] [TD=width: 214] چيته مك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šukur[/TD] [TD=width: 214] سوخور (نيزه) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] šur / sur[/TD] [TD=width: 214] شيريلداماق(ياغماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tab[/TD] [TD=width: 214] تب [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] taka/ taga/ tak/ tag/ tà[/TD] [TD=width: 214] ده گمك ،دؤيمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tán[/TD] [TD=width: 214] دان (دان اولدوز:ايشقلانمااولدوزو) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tar[/TD] [TD=width: 214] يارماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] te-ĝe (-d) / te / de / ti [/TD] [TD=width: 214][/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ten / te-en [/TD] [TD=width: 214] دون(شاختا، سويوق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] téš[/TD] [TD=width: 214] ديشي (جنسي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tir[/TD] [TD=width: 214] تورپاق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tir[/TD] [TD=width: 214] ديرريك (آغاجليق،مئشه) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tu /dú / tud[/TD] [TD=width: 214] دوغماق [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] túg / tu [/TD] [TD=width: 214] اتَك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tur / tu[/TD] [TD=width: 214] توروغ (آريغ-توروغ:اؤلومجول) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] tuš[/TD] [TD=width: 214] دوشمك (اوبا دوشمك)؛دوشرگه(ائو) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] u[/TD] [TD=width: 214] اؤوه ش قويون [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] u[/TD] [TD=width: 214] اون (10) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ù[/TD] [TD=width: 214] اوت (بيتگي) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ù[/TD] [TD=width: 214] اويوماق(يوخلاماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ub[/TD] [TD=width: 214] ائب، ائو [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ub[/TD] [TD=width: 214] ابه ( چالا،چوُخور) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ud[/TD] [TD=width: 214] اؤد(زمان) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ud[/TD] [TD=width: 214] اؤد( گون ؛ باخين فرهنگ سنگلاخا) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] udun[/TD] [TD=width: 214] اودون (اوجاق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ù-ku[/TD] [TD=width: 214] اويقو،يوُخو [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ul[/TD] [TD=width: 214] ايلغاماق(تله سمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ur[/TD] [TD=width: 214] اوره ك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ur[/TD] [TD=width: 214] اورماق(بيچمك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ur[/TD] [TD=width: 214] اورلاماق(اوُلاماق) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ur[/TD] [TD=width: 214] هورمك (ايت) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ur[/TD] [TD=width: 214] اورپمك ، اوركمك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ur-bar-ra[/TD] [TD=width: 214] بؤري(قورد،جه نه وار)bar-ra [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] ús / úz / uš[/TD] [TD=width: 214] اوج / اوژ [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] za za[/TD] [TD=width: 214] سَن سَسله مك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zag[/TD] [TD=width: 214] ساغ يان [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zibin[/TD] [TD=width: 214] چيبين(ميلچك) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zi – ir[/TD] [TD=width: 214] زور (چَتين) [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zi(-ir) / zé(-er) / sír / súr[/TD] [TD=width: 214] زوگمك/ زويمك؛ زويولده مك [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zu / sú[/TD] [TD=width: 214] اوس/ هوش [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zú / su[/TD] [TD=width: 214] شوشه [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 214] zú – gu / zú -ku[/TD] [TD=width: 214] سوخماق (آري سوخماق:آري چالماق) [/TD] [/TR] [/TABLE]

دانلود كتاب نصاب الصبيان (آموزش منظوم تركي) آموزش منظوم بيش از هزار واژه تركي به فارسي چون بياموزي زبان ديگري جزمادري برگشائي روي خود دروازه هاي ديگري گويمت از واژگان ناب تركي،گوش كن فاعلاتن،فاعلاتن،فاعلاتن،فاعلن سيب آلماواَريك زردآلو،قاوُون خربزه هئيوابِه،انگوراوزوم ،دال شاخه،دادلي بامزه ايستي گرماوسوْيوُق سرما،ايليق بااعتدال آست پائين،اوستب الا،اؤن جلووپشت دال ديززانو، ديش دندان،ريش ساققال ، ديل زبان بازوقوْل،گردن بوْيوُن،كيپريك مژه، پاشنه دابان قاش ابرو،چشم گؤز، بوُروُن دَماغ وگوش قوُلاق دست اَل،انگشت بارماق،لب دوْداق و پاآياق

آچیق صائتلر: واکه های باز آدلیق حالتی: حالت فاعلی ( دستور زبان) آرخا سیرا صائتلر: واکه های پسین آغیز بوشلوغو : حفره ی دهان آغیز صامتلری: همخوان های دهانی آلینما سؤزلر : واژه های دخیل ، واژه های قرضی اوُزون صامتلر: واکه های بلند اوُیوشما: همگونی اوُدلاق صامتی: همخوان چاکنایی ، حلقی اؤن سیرا صائتلر: واکه های پیشین اؤن شیکیلچی: پیشوند اینجه صائتلر: واکه های پیشین ، واکه های پیشزبانی باشلانغیج مرحله سی : مرحله ی آمادگی ، مرحله ی گرایش باش جمله : جمله ی پایه (هسته) بوُداق جمله : جمله ی پیرو ( وابسته) باغلاییجی : حرف ربط بوُرون بوشلوغو : حفره ی بینی ، خیشوم بوُرون صامتلری: همخوان های خیشومی ، غنه ای بوغاز: حلق بیتیشدیریجی صامت: صامت میانجی پارتلایان صامتلر: همخوان های انفجاری تأثیرلیک حالی: حالت مفعول رایی ، مفعول صریح ، مفعول بیواسطه تاماملیق: متمم تام ایره لی اویوشما: همگونی پیشرو (پیشگرای) کامل تام گئری اویوشما : همگونی پسرو (پسگرای) کامل تیتره ک صامت: همخوان لرزشی چالارلیق : واجگونه چیخیشلیق حالی : مفعول ازی داماق: کام دهان دوداقلانما: گردشدگی (لبها) دوداقلانان صائتلر: واکه های گرد دوداقلانمایان صائتلر: واکه های گسترده دوداق - دیش صامتلری: هخوانهای لبی- دندانی دیل آرخاسی صائتلری: واکه های پسزبانی ، پسین دیل اورتاسی صائتی: واکه ی میانی دیل اؤنو: (هخوان ) تیغه ای ، پیشزبانی دیل اؤنو صائتلری: واکه های پسزبانی دیلچه ک : ملاز ، زبان کوچک دیلچیلیک: زبانشناسی سَرت داماق: سختکام سَس آرتیمی: افزایش ، اضافه سَس دوشومو : حذف سَس تئللری: تارهای آوا ، تارهای صوتی سؤز ده گیشدیریجی (ده ییشدیریجی) شکیلچی: پسوند صرفی سؤز دوزه لدیجی شکیلچی: پسوند اشتقاقی سونلوق مرحله : مرحله ی انجام ، مرحله ی رهش شکیلچی: وند (پسوند، میانوند ، پیشوند) صائت: واکه ، مصوت صائتلر ایله صامتلر آهنگی: همگونی همخوان با واکه صائتلرین آهنگی: هماهنگی واکه ای صامت: همخوان ، مصمت صامت بیرلشمه لری: خوشه های همخوانی علاوه: (در دستور زبان) بدل عمله گلمه اوصولو: نحوه ی تولید (فراگویی) علمه گلمه یئری: جایگاه تولید ، مخرج ، واجگاه فاصله مرحله سی: مرحله ی درنگ ، مرحله ی گیرش فرق لشمه:ناهمگونی فرق لَندیریجی علامتلر: مشخصه های تمایز دهنده فعلی باغلاما: (تقریبا معادل) وجه وصفی فعلین تعریف له نمه ین فورماسی: گروه فعلی ناخود ایستا فوق الخطی واحدلر: واحدهای زبرزنجیری فونئتیک حادثه لر: فرآیندهای آوایی قاپالی هجا: هجای بسته قاپالی صائتلر: واکه های بسته قالین صائتلر: واکه های پسین ، پسزبانی قوشا دوداق صامتلری: همخوان های دو لبی قوشما: حرف اضافه قوووشوق صامتلر: همخوان های مرکب، همخوان های انسدادی- سایشی قیسا صائتلر: واکه های کوتاه کار: (همخوان) بیواک کارلاشما: واکرفتگی کؤک: ریشه (واژه و فعل) کویلو صامتلر: همخوان های گرفته ، همخوان های بریده کیپله شَن صامتلر: همخوان های انسدادی ، بستواج ها کیپله شن - پارتلایان صامتلر: همخوان های انسدادی- انفجاری کیپله شن - نوولو صامتلر: همخوان های انسدادی- سایشی مانعه : گرفتگی نَفس بوروسو: نای نفسلی صامتلر: همخوان های دمیده نوولو صامتلر: همخوان های سایشی ، سایواج ها ووُرغو: تکیه وورغولو هجا: هجای تکیه دار ، هجای تکیه بر هاوا آخینی: جریان هوا یاریم آچیق صائتلر: واکه های نیم باز یاریم قاپالی صائتلر: واکه های نیم بسته یاریمچیق ایره لی اوُیوُشما: همگونی پیشرو ناقص یاریمچیق گئری اویوشما: همگونی پسرو ناقص یاریمچیق مانعه: گرفتگی ناقص یازی اشاره لری: علائم خطی، نشانه های نوشتاری (حروف الفباء) یئرلیک حالی: حالت (مفعول) مکانی یوُموشاق داماق: نرمکام یوُواق صامتلری: همخوان های لثوی- کامی یؤنلوک حالی: مفعول برایی ، مفعول بواسطه یییه لیک: حالت اضافه ، حالت ملکی

بیز، آذربایجان تورکجه سینده " کی" (که) باغلاییجی سینی آز ایشلتمه لی ییک. "کی " باغلاییجی سی نین حذف یوللاری: 1) او کیشی کی گؤردون ، قارشیم دیر. گؤردوگون (گؤردویون) کیشی ، قارداشیم دیر. 2) او کتاب کی گؤی جلدی وار ، صمد وورغون شعرلری دیر. گؤی جلدی اولان کتاب ، صمد وورغونون شعرلری دیر. 3) او قیز کی گلدی ، فوق لیسانس دیر. گلن قیز ، فوق لیسانس دیر.

آذربايجان ديلينده مصدر علامتي (نشانه مصدر در زبان تركي) آذربایجان دیلینده مصدر علامتی " - ماق / -مَک " دیر. اؤرنَک لر (مثاللار): یازماق ، اوخوماق ،باخماق ، دادماق ، آختارماق ، ایشیلداماق ،پارلاماق گؤرمک ، دئمک ، سئومک ، گولمک ، اوزمک ، گؤزله مک بیر کلمه نین ایلک (اوّل) هجاسیندا " آ - او - اوُ- ای (a-o-u-ı) ایشله نیر سه ، اونون مصدر علامتی " ماق" دیر. (بو دؤرد سَسلی حرفه " قالین صائتلر " دئییلیر.) بیر کلمه نین ایلک هجاسیندا " ا-ئ -اؤ - او- ای" (ə-e-ö-ü-i) ایشله نیر سه ، اونون مصدر علامتی " مک " دیر. (بوُ بئش سَسلی حرفه " اینجه صائتلر " دئییلیر.)

1) بیر سؤزون ایلک هجاسی اینجه صائتلر (ə-e-ö-ü-i) ایله باشلانیرسا، قالان هجالاریندا دا اینجه صائتلردن ایشلتمه لی ییک. بو سؤزه یاپیشان علاوه و پسوندلر ده اینجه صائتلردن اولمالی دیر. اؤرنَک لر: گَلین (ایلک هجا " گَ+ ایکینجی هجا " لین ") + لَر (عروس ها) + ی + نین +کی گلین لرین گئییم لری آغ دیر، اونلارین گلین لری نینکی قیرمیزی دیر. گؤردگوز کیمی ، بوتون هجالاردا اینجه صائتلر ایشلَنمیشدی. ال + لَر = اللر (دست ها) ال+ ینده + کی= الینده کی گؤز + له + مک =گؤزله مک گول+ مک=گولمک 2) بیر سؤزون ایلک (اوّل) هجاسی " قالین صائتلر" ایله باشلانیرسا ، قالان هجالاری دا قالین صائتلردن اولمالی دیر. آتا+لار+ ی+مِی+ز+ین = آتالاریمیزین قیز+لار+ ین = قیزلارین بو ایکی قانونا ، صائتلرین آهنگی قانونو (قانون هماهنگی واکه ای) دئییلیر. بو قانون آذربایجان تورکجه سی نین خوش آهنگ لیگینه سبب اولور. بو قانون یالنیز دونیادا تورک دیللری آراسیندا وار دیر.

آذربایجان دیلینده ایشله نن سَسلی لَری (صائتلَری) ، دوداقلارین وضعیت ینه گؤره ده آییرماق اولار. 1) دوداقلانان صائتلَر (rounded voüels): بیر سیرا سسلری تلفظ ائده نده ، دوداقلار یومرو لاشیر (دایره شکیل ینده اولور). مثلا: u-o-ü-ö(اوُزون ، اوزوم ، اؤزگه ،اؤلوم ، اوخوماق سؤزلرینده کی کیمی) . بو دؤرد سَسلی یه " دوقلانان صائتلر" (واکه های گِرد) دئییلیر. 2) دوداقلانمایان صائتلر(unrounded vowels): بیر سیرا سسلی لری تلفظ ائده رکَن ، دادقلار یومرو لاشیر، بو صائتلره ایسه " دوداقلانمایان صائتلر"(واکه های گسترده) دئییلر. مثلا: i-Ə-e-a-ı (ایران ، ده نیز،سئوگی ،آتا) آذربایجان دیلینده ، بیر سؤزون ایلک (اوّل) هجاسی ، دوداقلانان صائتلر ایله باشلانسا ، قلان هجالاری دا دوداقلانان صائتلردن اولور. مثال: گؤز+وم+ون = گؤزومون (گؤزومون ایشیقی) آنجاق بو قانون گئنیش دئییلدیر. مثال: گؤز+ لَر = گؤزلَر

آذربایجان دیلینده دوققوز (9) صائت (سَسلی) وار دیر. 1) اینجه صائتلر (front vowels) " واکه های پیشزبانی/ پیشین"(دیل اؤنو صائتلری) :ا-ئ -اؤ - او- ای" (ə-e-ö-ü-i) 2) قالین صائتلر (back vowels) " واکه های پسزبانی / پسین"(دیل آرخاسی صائتلری): آ - او - اوُ- ای (a-o-u-ı)

آذربايجان ديلينده ايشله نن صائتلر (حروف صدار تركي) آذربایجان دیلینده دوققوز (9) صائت (سَسلی) وار دیر. فارس دیلینده ایسه یالنیز آلتی (6) سسلی حرف وار دیر. هر نه قَدَر سَسلی حرفلرین سایی سی چوخ اولورسا ، او قَدَر ده چوخ یئنی سؤز - کلمه دوزه لتمک اولار. آذربایجان دیلینده ایشله نَن سَسلی لَر (صائت لر) فارس و عرب دیلینده ایشله نَن صائتلردن چوخ قیسا دیر. (فارس دیلنده کی صائتلر ، اوُزون تلفظ اولور.) باخین : آذربایجانجا فارسجا سامان (کاه) سامان (سر و سامان) دانا (گوساله) دانا (دانشمند) بوُد (ران) بوُد(فعل ماضی از مصدر بودن) گؤردوگوز کیمی ، آذربایجان دیلینده سَسلی لَر ، قیسا تلفظ اولور. ائله اونا گؤره ده بیز فارس دیلینده دانیشاندا ، لهجه میز اولور. هابئله ، آذربایجان دیلینده ، بیر سیرا صامتلرین (سَس سیز لرین) ده علمه گلمه یئری (مخرج، واجگاهی) فارس دیلی ایله فرقلی دیر.

همخوان ها (صامت ها) در زبان ترکی هیچ کلمه ای با صامت (همخوان ) های " ر ، ژ ، غ " آغاز نمی شود. در سنگ نوشته های اورخون - یئنی سئی در سده ی 8 میلادی ( 1200 سال پیش) از صامت های " ج ، خ ، ژ ، ف، ق ، ه ، و " استفاده نشده است. توضیح در مورد کاربرد همخوان های ترکی: همخوان های دو لبی (قوشا دودق صامتلری):م ، پ ، ب. 1) ب : همخوان " ب" می تواند پیش از همه ی واکه ( مصوت ) های نُه گانه ی ترکی بکار رود . نمونه: بال (عسل) ، بوُغدا (گندم) ، بیچاق bıçaq (در محاوره : پیچاخ)(چاقود ، کارد) ، بوشboş (خالی، تهی) ، بؤرک börk : کلاه ، بَزه ک bəzək (آرایش) ، بیلمَک (دانستن) ، بوکمَک bükmək (خم کردن ، تا کردن). همخوان " ب" در وسط کلمه نیز کار برد دارد. قابار (تاول) ، یوُبانماق (تاخیر کردن) و ... همخوان " ب " در پایان اسم ها کاربرد بسیار اندکی دارد . قاب (ظرف) ، دیب (تَه ، قعر ) همخوان " ب" در پایان فعل برای ساخت " وجه وصفی " بکار میرود. مثل " یازیب ، دئییب ، گؤرب ، اوتوروب و... ) سَنی گؤروب سئویندی (با دیدن تو خوشحال شد.) در سنگنوشته های اورخون یئنی-سئی همخوان "و " به " ب " نیز تغییر می یافته است (consonant shift) . [TABLE=class: cms_table_cms_table_grid] [TR] [TD]ترکی باستان[/TD] [TD]ترکی نوین[/TD] [/TR] [TR] [TD]بئر (در ترکی باستان نشان مصدری " مَک / ماق" بکار نمی رفت.)[/TD] [TD]وئر (وئرمک): دادن[/TD] [/TR] [TR] [TD]ته به təbə[/TD] [TD]دَوه dəvə (شتر)[/TD] [/TR] [TR] [TD]آب[/TD] [TD]آو (شکار)[/TD] [/TR] [TR] [TD]ساب[/TD] [TD]ساو (پیام ، خبر) ریشه ی نام کوه سَبَلان[/TD] [/TR] [/TABLE] 2) همخوان " پ " : این صامت می تواند پیش از هشت واکه (حف صدار دار) قرار گیرد. نمونه: bozmaqپوزماق : زدودن ، باطل کردن پورسوق porsuq : راسو ، دله ؛ پوُسماق (میسماق) : کمین کردن ؛ پیچیلتی pıçıltı (نجوا) ، پؤرتمَک pörtmək: سرخ شدن از تب یا خشم؛ پیتی (دیزی) ، پاپاق (کلاه پوستی) ، پَلتَک (الکن ، زبانگرفته). همخوان " پ " در میان واژه ها نیز کاربرد دارد . ایپَک ipək (ابریشم) ، توپلاماق toplamaq (گرد آوردن ، جمع کردن). همخوان " پ " در پایان واژه ها بسیار کمیاب است. ساپ (نخ) ، ایپ ip (طناب) این همخوان تنها در ریشه ی واژه ها یافت می شود و در پسوندهای ترکی کاربرد ندارد. خوشه های همخوانی : پپ : توپپوُز toppuz (گیاه شکر تیغال ، عمود آهنی) پد: تاپداماق (کوبیدن با چوپ و لگد) پر : توپراق topraq(خاک) گوپسه مک güpsəmək(کوبیدن با ضربه چکش و ...) البته برای راحتی بحث از ارایه خوشه های هخوانی خود داری خواهم کرد. در ترکی باستان (اورخون-یئنی سئی ) هیچ کلمه ای با " پ " آغاز نمی شد. 3) همخوان " م " : این همخوان با همه واکه های ترکی بکار می رود. مارال (آهو) ، موتال motal: خیک پنیر ؛ موُنجوق ، میریق miriq : لب شکری ؛ مورگو mürgü (چُرت) ؛ مؤچوک möçük (استخوان دنبالچه) ، مَمه ، میلچَک milçək : مگس همخوان " م " در میان و پایان واژه کاربرد فراوان دارد. آخشام (شَب) ، دوُمان (مِه) ، آلیم - ساتیم (خرید و فروش) .... همخوان های لبی - دندانی (دوداق - دیش صامتلری) 1) همخوان " ف" این همخوان بشتر با واکه ی " ای " (که در زبان فارسی وجود ندارد) بکار می رود. فیرلانماق fırlanmaq (چرخیدن) ، فیرتینا fırtına : توفان همخوان " ف" در میان واژه کاربرد کمی دارد (تنها در چند واژه) : اوُلداماق ufuldamaq : نالیدن از سوزش زخم ؛ پوفله مک (پوله مک)püfləmək : فوت کردن بادکنک یا آتش و ... می توان گفت که همخوان " ف " در پایان واژه های ترکی کاربرد ندارد. (تنها در یک یا دو کلمه ) کیف / کوف küf ( کَپَک نان و ...) می توان گفت که حرف " ف " در ترکی آذربایجانی کاربرد اندکی دارد. در ترکی جغتایی حرف " پ " به " ف " تغییر می یافت . توپراق(ترکی آذربایجانی) : توفراق (ترکرکی جُغَتایی) 2) همخوان "و " : این همخوان (v) در آغازه واژه تنها پیش از پنج واکه قرار می گیرد. ووُرماق vurmaq : زدن ؛ وئرمکvermək : دادن ؛ والای (نامیزان بودن حرکت چرخ های اتومبیل ) ؛ ویزیلتی vızıltı : وز- وز (نام آوا) ؛ وه له میر vələmir (در گیاه شناسی : جو دو سر ، یولاف) ؛ وه ز vəz (غده) ؛ و ه ل vəl (خرمنکوب چوبی در روستا) همخوان " و" در میان واژه نیز بکار می رود. داوار (گوسفند) (واژه در ترکی باستان به معنای مال و ثروت نیز بوده است. کلمه تاواریش روسی به معنای " رفیق " از این کلمه ی ترکی گرفته شده است. ) ؛ دوُواق (روبند عروس ) همخوان " و " در پایان واژه ها کاربرد اندکی دارد. آلوو ( شعله آتش). همخوان های پیشزبانی - لثوی ( دیل اؤنو - دیش آرخاسی صامتلری alveolar consonants): ل ، ن ، ت ، د ، س ، ز . 1)همخوان " ل" : این همخوان در آغاز واژه پیش از هشت واکه می تواند ، قرار گیرد و پیش از واکه او u در آغاز واقع نمی شود. لیل (آب گِل آلود) ؛ لاپ (پیشوند صفت عالی لاپ یاخشی= بسیار خوب) ؛ لیغ lığ (گِل و لای ، آبرفت) ؛ لؤپوک löpük (سنگ صاف) ؛ لومه lümə (کوتاه ، لومه قوُیروُق : دُم کوتاه) ؛ لئچه ک leçək ( روسری) ، لَلَک (پَر) ، یئلَک (پَر). در ترکی باستان هیچ کلمه ای با " ل " آغاز نمی شد. این همخوان در میان واژه کار برد بیشتری دارد. اولدوز ulduz :ستاره ؛ یولماق yolmaq (از ریشه کندن) و ... این همخوان در پایان واژه کاربرد اندکی دارد. گؤزه ل gözəl (زیبا) 2) همخوان " ن " : این همخوان بسیار کم در آغاز واژه ها دیده می شود و پیش از هفت واکه می تواند واقع شود. نه nə(چی ؟ / چه ؟) ، ناققا (نهنگ ، وال دریایی) ، نئچه neçə (چند) ، ناخیر naxır (گله گاو) ؛ نؤکر nökər (نوکر واژهای مغولی) ، نوختا noxta(افسار) ، نیسگل (حسرت ، ناکام ماندن) ، نییه niyə (چرا؟) ؛ نیققیلداماق (نِق زدن). همخوان " ن" در میان واژه کاربرد بیشتری دارد. آنلاماق (فهمیدن) ؛ یئنی (نوین) و ... همخوان " ن " در پایان کلمه نیز کاربرد فراوان دارد. قیرغین / قیرقین qırqın (کُشتار) ، سَن (تو، ضمیر دوم شخض مفرد مخاطب). واژه ها بسیار اندک است. آلوو alov (شعله آتش) ، شیو / شوو şiv / şüv (ترکه چوب)

پاييز يئرينه " گوز " دئييليردي. گوزلوك بوغدا: گندم پاييزه

اينترنت ده رضاخانين آتا تورك ايله گؤروشمه شيندن بير نئچه ثانيه ليك بير فيلم گؤردوم. بو فيلمده رضاخان آخيجي (سليس) و دوزگون توركجه دانيشيردي. چوخ چاشديم ( تعجبلنديم ) . آنجاق سونرالار بيلديم ، رضاخانين آتاسي باكي لي ايميش.

[h=1][/h] طبيعت در منظومه ي حيدربابا، زنده و پويا، بينا و شنوا، همدم و همفكر شاعر است. كوه حيدربابا سرفراز و استوار همچون يك پير جهان ديده و دانا پيوسته در كنار شهريار ايستاده و به درد دل او گوش مي دهد. شاعر رنجور و درد كشيده كه از زندگي يكنواخت شهرنشيني به تنگ آمده است، محرمـي را بـراي شنيدن درد دل خـويش مـي جويد و چه گوشي شنواتر از گوش حيدربابا؟ حيـدربـابـا ايلـديريمـلار شاخاندا(1)سئللر، سولار شاققيـلـدايب آخانداقيـزلار اونا صـف باغلاييـب، باخانداسـلام اولسـون شـوكتيـزه، ائليـزهمنيـم ده بير آديم گلسيـن ديليزه(2) حيدربابا، به گـاه چكاچاك رعـد و برق كامواج سيل غرّد و كوبد به صخره فرق صف بسته دختران،به تماشا شوند غرق از من درود بر شـرف و دودمـانـتـان باشـد كه نام من گـذرد بر زبـانـتـان طبيعت آذربايجان در آغاز بهار بسيار زيبا و دلرباست. آذرخش هاي آتشين ابرها، سرانجام - با بارش دانه هاي تند باران- سرد و فسرده مي شوند و چشم هر بيننده اي را براي دمي كوتاه خيره مي كنند.دانه هاي ريز و درشت باران به هم مي پيوندند و سيلاب خروشاني را به راه مي اندازند كه هر آسيا سنگي را از جاي مي كند و مي غلتاند. دختـران روستايي دست در دست هم و با تن پوش هاي رنگارنگ از دور به تماشاي رود خروشان مي ايستند. بـارش بـاران هاي بهـاري سبـب رويش گل ها و بوته زارها در دامنه ي حيدربابا مي شود. خرگوش هاي جست و چالاكي كه گاه پشت اين بوته زارها پنهان شده اند، گوش هاي بزرگ خود را مي جنبانند و زود هم ناپديد مي شوند.شاعر كه از به ياد آوردن زيبايي هاي حيدربابا بي خود و سرمست شده است، با اندكي شرم و آزرم به دعاگويي براي حيدربابا مي پردازد. حيدربـابـا، گـون داليـوي داغلاسين اوزون گولسون، بولاقلارون آغلاسين اوشاقلارين بير دسته گول باغلاسين يئل گلنـده، وئر گتيـرسيـن بويانابلكه منيـم ياتميـش بختيـم اويانا پشتت به پشـت‌گرمي خورشيد گرم بادچشمان چشمه‌‌‌هاي تو گريان، رخ تو شادنوباوگان،بـه دستـه گلـم،گـو كنند يادبسپار بر نسيـم، كـه آهنگ مـا كند شايد كه بخـت خفتـه ما ديده واكند وي روزهاي سراسر خوش و پرآب و پر شكوفه اي را براي حيدربابا آرزو مي كند و از حيدربابا مي خواهد كه مبادا از مرگ شاعر، دلگير و افسرده شود. حـيـدربـابـا، سنـيــن اوزون آغ اولسوندﺅرت بير يانين بولاق اولسون، باغ اولسون بيزدن، سورا سينن بـاشيـن سـاغ اولسون دونيا قضوو- قدر، اﺅلوم- ايتيم ديردونيا بويو اوغولسوز دور- يتيم دير حيـدربـابـا، اميد كه باشي سفيد روپرامنت پر از گل ريحـان و باغ و جواز بعد مـا ، سـلامتـي توسـت آرزودنياست كه مرگ و مير، قضا و قدر همه خيلي يتيم و خيل دگـر بـي پسر همه شاعر به سبب شهرنشيني، ديرگاهي از حال و روز حيدربابا بي خبر مانده است و بنابر اين مي گويد :حيـدربـابـا، يـولوم سنـدن كج اولدوعـﺆمروم كئچدي، گلنمه‌ديم گئج اولدوهئچ بيلمـه‌ديم گـﺆزه‌للرين نئجه اولدوبيلمزيديـم دﺅنگـه‌لـر وار، دﺅنـوم وارايتگين ليك وار، آيريليق وار، اﺅلوم وار حيدربـابـا، ز كوي تو راهم كـج اوفتـاد آوخ، شتاب عمر، به وصلـت امـان نـدادمن بي خبر ز طالـع آن گلـرخـان شـادغافل شدم ز پيـچ و خم راه زنـدگـي ز آوارگي و مرگ و جدايـي و راندگـي زيبايـي هاي طبيعت روستا همچون يك رؤياي شيرين ناگهان باز به سراغ شاعر مي آيند و او را با خود به گذشته هاي دور مي برند.شنگيل آوا يوردو "عـاشـق آلماسي"گاهدان گئديب، اوردا قوناق قالماسي داش آتماسي، آلمـا- هئيوا سالماسي قاليب شيريـن يـوخوكيمـي ياديمدااثـر قويوب روحـومـدا، هـر زاديمدا يادي ز "سيب عاشق" شنگـل آواي ما رفتـن بـه ميهمـاني يـاران بـا صفـاسنگي پرانده، سيب فكندن زشاخه‌ها چون خواب خوش به يادم و لوح روانم استآثــار آن هنـوز بـه ذرات جـانـم است تالاب ديدني "قورو گـﺆل" نيز با آن غازهايش تابلوي زنده و چشم نوازي را مي سازد كه هوش را از سر شاعر شيدا ربوده است. زوزه ي بادي كه در گردنه هاي پرپيچ و خم كوهستان مي پيچد، همچون ناله ي پرسوز و گداز سه تار در گوش شاعر هنوز طنين انداز است. و ديگر بار پس از گذشت سال ها، منظره ي دروني كشتزارها در جلوي ديدگاه شاعر همچون يك فيلم سينمايي خودنمايي مي كند.حيدربـابـا، "قـورو-گـﺆلون" قازلاري گديك لريـن سـازاق چالان سازلاري كت- كـﺆوشه نين پاييزلاري، يازلاري بير سينما پـرده‌سـي‌ديـر گـﺆزومده تك اوتوروب، سئير ائده ره م اﺅزومده حيدربابا،"قوري‌گول" و آن طرفه غازهاش كولاك تنـد گردنه و آن سوت سازهاشپـايـيـز روستـا و بـهـاران و رازهاش گويي به سينما تك و تنهـا نشسته‌ام در خويشتن به سير و تماشا نشسته‌ام كشاورزان پس از برداشت محصول با آسوده دلي و جيب پر به زيارت كربلاي معلي و امام رضا (ع) و ديگر امامزادگان مي روند و آواي خوش "مشهده گئده ن صلوات" در روستا طنين انداز مي شود.اما، دريغا كه غرب زدگي و خودباختگي در برابر غرب چشم برخي از مردم را كور كرده و اينان با نام فريبنده ي تمدن از رفتن به زيارت خودداري مي كنند.حيـدربـابـا، قره چمـن جــاداسـي چووشـلارين گلر سسي، صــداسـي كـربلايـه گئـده‌نلـريـن قــاداسـي دوشسون بو آج يولسوزلارين گـﺅزونهتمـدونـون اويــدوق يـالان سـﺅزونه از جـاده ي "قراچمـن" آن تـربت والاچاووش ها زنند به صـوت حزين صلادرد و بـــلا و آفـــت زوّار كـربـلاافتد به چشم مردم گمـراه و آزمنـد ما را عجـب بـه نـام تمدن فريفتند شاعر، دل خوشي از دست اين گروه خود باخته و فريب خورده ندارد. فناوري نوين مردم را از بهشت روستا به سراب شهرها كشانده و آنان را برده ي ماشين كرده است. پول پرستي جاي اخلاق و ... انسان دوستي را گرفته است.بهشت‌ميز جهنم اولماقداديـر ذيحجه‌ميز محرم اولماقداديـر بنابر اين ياد آن روزگاران يكدلي و يكرنگي گرامي باد! روزگاري كه با پيچيدن نواي دلنشين "شيخ الاسلام" درختان تناور نيز سر بندگي در برابر پروردگار فرو مي آوردند.خـزان يئلـي يـارپـاقـلاري تـﺅكنـده بولوت داغدان ائنيـب، كنده چـﺅكنـده "شيخ الاسـلام" گـﺅزه ل سيسن چكنده نيسگيللي ســﺅز اوره كلره ديه‌ردي آغاجلاردا آلـلاهـا بـاشـي ايـه‌ردي باد خـزان رود چـو بـه تـاراج بـوستان ابر افكنـد به گـرده‌ي ده، بـار بس گران آنگه نواي"شيخ الاسلام" بپيچد به گوش جان حزن صداش مـرهـم دلهاست در پگـاه سر خم كند به حرمت حق هر گل و گياه روستاي حيدربابا انگار گوشه اي از بهشت است كه شاعر دمادم از توصيف مناظر دلپذيرش سير نمي شود.حيدربابا،داغين، داشيـن، سـره‌سـي كهليك اوخور، داليسيندا فـره‌سـي قوزولاريـن آغـي، بـوزو، قـره‌سـي بيـر گئـده‌يـديم داغ – دره لر اوزونواوخـويايديم "چـوپـان، قايتار قوزونو"حيدربابا، به ياد در و دشت و كوه و جو آواي كبك و دور و برش جوجه‌هاي او و آن بره‌هاي زرد و سپيد و سياه مودر كـوه و دره سير خـرامانم آرزوست تصنيف نغز بره و چـوپـانـم آرزوست حيـدربابا، "سـولو يئـرين" دوزونـده بولاق قاينار چـاي- چمنين گـﺅزوندهبولاق اوتـي اوزه‌ر سـويـون اوزونـدهگـﺅزه‌ل قوشلار اوردان گليـب، كئچرلرخلوه‌تله‌ييـب، بـولاقـدان سـو ايچرلر حيدربابا، سـولي يئر و هموار دشت آن جوشند چشمه‌ها همه از چشم بوستان بر رويشان"بولاغ‌اوتي" رقصد شناكنان آنجا پـرندگـان مهاجـر چـو پـر كشندخلوت كنند و جرعه اي از آب سر كشند دامنه ي سرسبز حيدربابا، سرشار از زندگي است. انبوه دروگرها با داس هاي تيز خود انگار سر گندم زارها و سبزه زارها را شانه مي زنند. مردمي كه از يافتن چند بلدرچين در لابه لاي كشتزارها شاد مي شوند. كشاورزاني كه با چهره ي آفتاب سوخته و عرق سوز، پس از نوشيدن جرعه اي دوغ و خوردن كاسه اي ماست سر به بالين سبز طبيعت نهاده و با دست نوازش گر نسيم دقايقي كوتاه خواب سبكي مي كنند.بيچين اوستو، سونبول بيچـن اوراقـلار ائلـه بيـل كـي، زولفــو دارار داراقـلارشيكارچيلار بيلـديـرچيني سوراغـلاربيچيـن‌چـي‌لـر آيـرانلاريـن ايچرلـربير هوشلانيب،سوندان دوروب بيچرلـر آن داس ها كه سنبل زريـن درو كننـد انگـار زلف مـاهرخـان شانـه مي‌زننـد صيـادهـا، بــراي كـرك دام مي‌تننـدگـاهـي دروگـران قدح دوغ سر كشندچرتي زننـد و تـازه نفس داس بركشند شامگاهان حيدربـابـا هـم زيبـا و چشـم نـواز اسـت. مـاه روشـن از پشت ابر تيره سر برآورده و با چشمك زدن به عشوه گري و طنازي – با ستارگان- مي پردازد.حيــدربــابــا، كنـديـن گونو بـاتاندااوشاقـلارون شـاميــن يئييـب،يـاتانداآي بولوتدان چيخيب، قاش- گـﺆز آتاندابيـزدن ده بيـر سـن اونـلارا قصـه‌دي قصـه‌ميـزه چـوخلـو غـم و غصـه‌دي كوچد زصحن دهكده چون بـزم آفتـاب چشمك‌زنان عيان شود از ابـر ماهتـاب از بعد شام و شبچره آيد چو وقت خواب با بچه هـا بگـو دمـي از قصـه‌هـايمان زان قصـه‌هاي پر ز غـم و غصـه‌هايمان در شب هاي سرد زمستان، بچه ها با قصه هاي شيرين مادر بزرگ به خواب مي روند.قــاري‌ننـه گئجــه نـاغيـل دئينده كولك قالخيـب، قاب – باجاني دﺅينده قورد گئچي نين شنگلي سيـن يئينده من قاييديـب، بيـرده اوشـاق اولايديم بير گول آچيب، اوندان سورا سولايديم پيران و قصه گويي شب هاي تار و سرد كولاك تند، با در و پيكـر كنـد نبـردگرگ و شكار شنگل بز اي دريغ و دردخود را به عهد كودكي‌ام بردن آرزوست بار دگـر شكفتن و پـژمـردن آرزوست ميوه ها و خوراكي هاي دوران كودكي نيز دلچسب و گواراست.حيـدربابا، بــولاقـلاريـن يـارپيـزي بوستـانلارين گـولبه سري، قـارپيزي چرچي لـريـن آغ نبـاتـي، ساققيزي اينـدي‌ده‌وار دامـاغيـمدا داد وئـره‌رايتگيـن گئده‌ن گونلريمدن ياد ائـده‌رآن چشمه ها و پونه سبز و جوانه هاش جاليزها و گل به سر و هنـدوانـه‌هاش نقل و نبات چرچي و آن شاهدانه هاش شيرينـي‌اش هنـوز به زير زبان ماست دردي ز عمر گمشده، در جام جان ماست گـاهـي هـم بـا ديـدن آلـوچـه هـاي سبـز و ملـس بـاغ هـا، آب از لـب و لـوچـه ي همگـان روان مـي شـود.حيدربـابـا، "ميرزه ممدين" بـاغچاسيبـاغچـلارين تورشا- شيريـن آلچاسي آن باغ ميرزا ممـد و بـار درخـت هايش وان تازه گوجه ملس و سفت و سخت هايش در شب‌هـاي بهـاري گرگ‌هاي گرسنه و تيزبين دل به دريا زده و براي خوردن بره‌ها به سوي روستا مي شتابند. سگ هاي روستا نيز با پارس كردن و زوزه كشيدن، آنها را دور مي كنند.ياز گئجه‌سي چـايـدا سولار شاريلدارداش– قه‌يه‌لر سئلده آشيب، خاريلدارقـارانليقـدا قوردون گــﺆزو پاريلدارايتلر، گـﺆردون، قوردو، سئچيب اولاشدي قورد دا گؤردون، قالخيب گديكدن آشدي فصل بهـار، سيل خروشـد زكـام شب غلتنده سنگ و صخره بغـرد تمام شب چشمان گرگ برق زنـد در ظـلام شب سگ تـا ز گرگ بوي برد، زوزه سـر كنـد وانـگـاه گرگ در رود و رفــع شـركنـد در دمدمه هاي بهـار، بچه هاي روستـا با شادي به برف بازي و پرتاب گلوله برفي مي پردازند.يـاز قـابـاغـي گـون گـونئيي دﺅينده كند اوشاغي قار گولله سين سئوه نـده كوره‌كچـي‌لر داغـدا كـوره ك زوينده منيـم روحـوم ائلـه بيليـن اوردا ديـر كهليـك كيمي باتيب قاليب قاردا ديـر چون كوه ز آفتاب بهـاري گرفت جـان از هر طرف گلولـه بـرفي شـود پـران پا رو به زير پا، ز سر كـوه سُـرخـوران گويي هنـوز روح من آنجـا به التجاست چون كبـك اوفتـاده در انبوه برفهاست شاعر كه دلداده و فريفته ي زيبايي هاي طبيعت است، ناگهان به ياد خويشان و كسان خود در دامنه ي حيدربابا مي افتد و از او مي پرسد :حيدربابا، مـلا ابـراهيـم وار يـا يـوخ؟مكتب آچار، اوخـور اوشاقـلار،يا يوخ؟خرمن اوستو مكتبي باغـلار يـا يوخ؟منـدن آخـونـدا يئتيـره‌رسـن سـلام ادبلـي بيــر ســلام مـــالا كـــلام استاد ما به قيد حيات است يا كه نيست؟مكتب هنوز پر بركات است يا كه نيست؟وقت درو قرين ثبات است يا كـه نيست؟از مــن بــدان معلــم والا سـلام بــاد عـرض ادب، تحيـت مـــالا كـلام بــاد خاموشي حيدربابا در برابر پرسش شهريار، اندوه جانكاه و جانگدازي را در دل شاعر پديد مي آورد و او ناله كنان و گريان مي سرايد :حيـدربـابـا، دونيـا – يالان دونيـادي سليمانـدان نـوحدان قالان دونيـادي اوغـول دوغان درده سالان دونيـادي هر كيمسه‌يـه هـر نـه وئـريب آليبدي افلاطونـدان بيــر قــورو آد قـاليبدي حيدربابا چه پوچ و دروغ است اين جهان ايـن مرده ريگ نوح و سليمان و ديگران فرزنـد زاده، مي‌دهـدش درد بـي‌كـران بر هـر كه هر چه داده ازو واستانده استجز شهرتي تهي، زفلاطون چه مانده استحيدربـابـا يـار – يولداشـلار، دﺅندولربير – بير مني چـﺆلده قويوب، چؤندولر چشمه لريـم – چيـراغلاريـم سؤندولريـامان يئرده گون دﺅندو آخشام اولـدو دونيـا منــه خــراب‌ي شــام اولـدواز جور و بي‌وفـايـي يـاران فغـان و آه فرياد از ايـن گــروه رفيقـان نيمه راه مردند شمـع‌هاي مـن اندر شـب سياه خورشيد شـد نهـان و افق تيره فام شد دنيـا مـرا خـرابـه‌ي جـانكـاه شام شد او از هم ولايتي هاي خود مي خواهد كه هميشه يار و ياور هم باشند و دامنه ي زيباي حيدربابا را رها نكنند.حيدربابا، گـﺆيلر بـوتـون دومـاندي گونلريميز – بير- بيريندن يـاماندي بير - بيريـزدن آيـريلمايين آماندي يـاخشيـليغــي اليـميـزدن آليبـلاريـاخشي بيـزي يامان گـونه ساليبـلار حيدربابا، فضا همه جا تيره‌تر شده‌ست هـر روزمان ز روز گذشته بتر شده‌ست هان!درميان تفرقه بس پرخطر شده‌ستدردا، كه خيـر و عـاطفت از ما ستانده‌اندمـا را عجـب بـه روز سياهـي نشانده‌اند شـاعر از حيـدر بـابـا مـي خواهد كـه در ايـن روزگـار نيـز همچون گذشته مردان و زنان دلاور و نيكـوكـار بسيـاري را در پهنـه ي پـر مهـر خود بپروراند تا گلوي نامردان و گرگ صفتان را فشرده و خفه كنند.حيـدربـابـا، مـرد اوغولـلار دوغ‌گينه نـامـردلريـن بـورونـلاريـن اوغ‌گينه گديك لرده قـوردلاري توت بـوغ‌گينه قوي قوزولار آيين شـاييـن اوتـلاسين قويـونلارين قويـروقلاريـن قـاتلاسين حيـدربابا، بـزاي دليران راد و پــاك خيز و بمال پـوزه نـامردان بـه خـاك گرگ درنده را به كمين‌گاه كن هـلاك تا بـره‌هايت ايمن و آزاد و پـوي – پـويبالند و سـوي دشت و دمن‌هـا نهند روي در پـايـان منظومه، شـاعر شادي و شيرين كامي بي پاياني را براي حيدربابا آرزو مي كند و مي سرايد :حيدربابا سنين گـﺆيلون شـاد اولسـون دونيـا واركن آغزيـن دولو داد اولسـونسندن گئچن تانيش اولسون ياد اولسـون دئينـه منيـم شاعـر اوغلـوم شهـريـاربيـر عـﺆمور دور غم اوستونـه غم قـالار حيدربابا، دلت ز غم آزاد بــاد و شــادعيشت ز سازگاري دوران به كـام بــاداغيار و يار را چو بـه كويت گذر فتــاد گـو : شهـريار مـن گلـه از يـار مي‌كندعمري‌سـت غـم به روي غم انبار مي‌كند پاورقي 1- غرش تندرهاي بهاري بر فراز حيدربابا، با فريادهاي در گلو مانده ي شاعر دلباخته همانندي بسيار دارد. سيلاب خروشان بهاري نيز نشان از چشم پرآب شاعر دل افگار است.2- شاعر با آنكه در شهر، خواهان و آشنايان فراواني دارد، اما همچنان نگران فراموش شدنش در روستاست و مي گويد : 1) منيم ده بيــر آديـم گلسيـن ديليـزه 2) بيزدن بير مومكـون اولسـا، يـاد ائلـه 3) بيزدن ده بير ياد ائله‌ين سـاغ اولسون

[h=1][/h] منابع: Sumerian lexicon by John A. Halloran Elementary Sumerian Glossary by Daniel A Faxvog ePSD Sumerian : bilam / bi-lam (1 فیل še (2 جو، شعیر،چورک (نان ، به زبان ترکی) 3) mud مُدام ، می (در اصل این واژه سومری به معنای خمره است.) 4) ninda نان a / e سومری: در فارسی " آب / او در برخی از گویش ها" aba / abسومری:آب (دریا ، دریاچه) ad سومری و اوستایی : گفتن (البته در ترکی باستان آیماق:گفتن) aš سومری: asaسانسكريت: vas/is اوستایی: ایسته مک (ترکی) ، عشق (عربی)، هوس:آرزو کردن a-zu / a-su سومری: پزشک فارسی ba سومری: بخش کردن (ریشه ی واژه ی بخت) dar / dara سومری: تار ، تاریک dub سومری/ tipiایلامی : ریشه واژه های دفتر ، دبیر ، دبستان (در ترکی تاپو: سند، قباله) dumuسومری: تخمه (در اصل سومری: فرزند، پسر) erim / érin / éren سومری: aurvaاوستایی:فارسی( ارسن، ارشاک (ارشک)، ارغند، ارواد ، اروند ، ویرار ، هرو) gamسومری: خمیدن ، خم géme / ĝémeسومری: اوستایی ghenâ / kaine [kanyâ]: (دختر)kinaتالشی: کنیز ، خدمتکار زن gù سومری: در فارسی غوغا (هیاهو) gud سومری: در فارسی (کوتاه) gud / gu(dr) / gud® / guřسومری :gaoاوستا یی: kaمصر باستان:گاو gur سومری:guruسانسكريت: سنگین)gevraكوردی ) gur / kur / gir سومری : دلیر (ریشه واژه ی گُرد ، گردان ، سرگرد) gurgurسومری: غرغر (غرو لند) guzسومری: خز (فارسی) hé-àm / hé-aسومری: هان! (فارسی) ، هه (بلی ترکی) ĥul / gulسومری: غول (فارسی) در اصل سومری به معنای بد و بدجنس igar / egar سومری : آجر/ آگور فارسی izzi / izi سومری: بنا بر قولی ریشه واژه آذر (آتش) ، ایسسی (ترکی) ka سومری: کام (دهان) kam سومری: کام (فارسی) در سومری به معنای آرزو کردن kur سومری: گور (فارسی) در سومری به معنای جهان زیرین و دنیای مردگان kur سومری/ qorروسی/ gairiاوستا یی/ garrلری: کوه (فارسی) lá(l) / (lal) سومری: ریشه واژه (نان) لواش / لباش در اصل سومری به معنای پهن کردن luĥummu / lu-ĥu-um سومری: legheلری: به معنای گل آلود (در ترکی:لوهمه ،لیغ) maĥ سومری: ریشه واژه های مه ، مهتر me / mìسومری: ضمیر شخصی (ما) men سومری: من (ضمیر شخصی) namسومری: ناموس (قانون ) paĥسومری: پا ، پاچه pap / pab / paسومری: پاپا ، بابا baawk كوردی: باوك qabu سومری/ qabûآشوری:qabûm (i) : آككادی : گپ زدن ، گپ qir / kir سومری / qirruآشور ی / kura ايلامی: کوره ، هیر (هیربد) ، گرم saسومری : ساز (تار ، آلت موسیقیایی) sa / si / su سومری / surلری: سرخ (فارسی) sir / sur / zara / zar سومری: ریسیدن (قلب در واج ها ، جابه جایی "س" به "ر ") šér / šír سومری: ریشه واژه ی " چراغ" واژه های به سومری نوشته شده و به اکدی خوانده شده ، هزوارش ، در اکدی به جای "چ" واج "چ" نوشته می شد.شید و نور ستاره

[h=1][/h] به تو دل نهاده ام من چه نهادنی نهانی گئدیب الدن اختیاریم داها قالماییب جوانی منه ناز ائدیب بوراخدین نه اولار بو دا گوزلدیر ائدیسن منه جفا سن ائله هرچه می توانی اوزونه نه رحم قیلدین نه ده کی منه ایناندین نه ائدک بئله ایمیش آخیر فلگین بیزه یازانی منه سوس - دانیشما دئرسن گوزوم اوسته سوسدوم آرتیق سئویرم دئمک باجاررام به زبان بی زبانی آلیسان منیم قراریم داها یوخدو اختیاریم به دو زلف و خال و چشم وبه دو ابروی کمانی بو جانیم فدا اولایدی او هلال ابروانه نییه یوسیفه قیلیرسان مه من!توسرگرانی شاعر : یوسف حسنی اعظمی (وبلاگ: ادبیات دونیاسی)

[h=1][/h] آA آردیچ ( سرو کوهی) Ardıç آرپا (جو)Arpa ََ آلما (سیب)Alma اə امن کؤمنجی ( پنیرک صحرایی) əbə köməci اریک ( زرد آلو)ərik اوه لیک ( ترشک) əvəlik او U اوشقون ( ریواس)uşgun اۆÜ اوزه ر لیک ( اسفند)Üzərlik اوزوم ( انگور)Üzüm ایi ایگده / اییده ( سنجد)iğdə ایگیر / ایییر ( اگر ترکی؛ سوسن زرد باتلاقی)iğir ایت بورنوit burnu بB بات بات (گیاه بنگ دانه) Bat bat بالدیرغان ( شوکران) baldirgan بولاق اوتوBulaq otu ) بؤگورتگن/ بؤیورتگن ( تمشکBöğöürtgən بیزووشا (بارهنگ)Bızovşa بیبر / بوبر ( فلفل)Bibər پp پرپینه Pərpinə ت تاخیل = بوغداtaxıl توپپوز ( شکر تیغال)Toppuz توکلوجهTüklücə (خار) تیکان Tikan ز زیلخ (چغندر)zılx خx خیرچاXırça چ Ç چیگه لک / چییه لک ( توت فرنگی)Çiğələk دD داغداغان Dağdağan ağacı داری ( ارزن) Darı دوه تیکانی Dəvə tikanı دوه دابانیDəvə dabanı سS ساریمساق (سیر)sarımsaq سیم اوتوSim otu سوغان ( پیاز)Soğan سؤگود / سؤیود (بید)söğüt سوتلوگن / سوتلوین Sülüğən شŞ شاماما Şamama شووه ره ن ( خاکشیر)Şüvərən ق Q قارپیز ( هندوانه) qarpız قانقال Qanqal قاز آیاغی ( پا غاز)Qaz ayaqı قاغون / قاوون / قووون ( خربزه)qavun قایماق چیچگیQaymaq çiçəği قاینانا دیلی ( بیر جور کاکتوس)Qaynana dili قره آغاج ( نارون)Qərə ağaç قشنگ Qəşəng قوش او زوموQuş üzümü قوش اتمگی / قوش اپپگی Quş ətməği کK کهلیک اوتوKəklik otu کنگر (کنگر)Kəngər گG گؤ به لک ( قارچ)Göbələk گونه باخان ( آفتابگردان) Günə baxan گیجیتگن ( گزنه)Gicitgən M مکه ( ذرت)Məkə N نوروز گولوNoruz gülü وV وه له میرVələmir ه / حH هئیوا (به)heyva یY یارپوز / یارپیز (پونه)yarpız یئملیک ( آلا شنگ)yemlik یولقون / یولغون