رفتن به مطلب

سورگوم علوفه ای


ارسال های توصیه شده

سورگوم زراعی با نام علمی Moench (L) Sorghum bicolor گیاهی از خانواده غلات است که در ایران ذرت خوشه‌ای نامیده می‌شود. با توجه به شباهت ظاهری این گیاه با ذرت و ارزن که باعث شده آمار سطح کشت این دو گیاه با هم مخلوط شود، برای ایجاد تمایز میان این دو از اسم سورگوم که یک اسم جهانی برای این گیاه است استفاده می‌شود.

سورگوم از نظر اهمیت در بین غلات در دنیا بعد از گندم، برنج، ذرت و جو در مقام پنجم قرار دارد.

آمار سطح زیر کشت سورگوم در ایران در سال ۱۳۶۵ فقط شش هکتار گزارش شده که در سال ۱۳۸۲ به حدود ۴۰ هزار هکتار افزایش یافته‌است.

توده‌های زراعی بومی سورگوم در ایران در مناطق جنوب خراسان، سیستان، کرمان، اصفهان، یزد، گیلان، مازندران و بنادر جنوبی بطور پراکنده وجود دارد.

 

[h=2]سازگاری در ایران

[/h]

سورگوم با شرایط آب و هوایی ایران به ویژه مناطق گرم و خشک و معتدل آن سازگاری خوبی دارد. این گیاه در سنجش با ذرت دارای سیستم ریشه‌ای افشان خیلی وسیع است که در حجم زیادی از خاک نفوذ کرده و رطوبت بیشتری جذب می‌کند. این گیاه برای رشد و نمو نسبت به سایر غلات به آب کمتری نیاز دارد. چنان که آزمایشات نشان داده‌است که سورگوم برای تولید یک کیلوگرم ماده خشک به ۳۳۲ لیتر آب نیاز دارد در صورتی که این نیاز آبی برای ذرت ۳۶۸ لیتر، جو ۴۳۴ لیتر و گندم ۵۱۴ لیتر است. رشد سورگوم در دوره خشک در مواجه با کم آبی متوقف می‌شود و با شروع بارندگی یا آبیاری، دوباره شروع می‌شود. این گیاه رطوبت بیش از حد را نیز بهتر از سایر غلات منهای برنج تحمل می‌کند. در مقایسه با ذرت که درصورت زیادی آب در پای بوته از بین می‌رود، سورگوم در چنین شرایطی، به رشد خود ادامه می‌دهد. سورگوم تحمل خوبی نسبت به شوری آب و خاک، خشکی و مسمومیت آلومینیوم دارد.

[h=2]گیاه‌شناسی

[/h]

سرگوم غله ای بدون پوسته(هال) است.کروی شکل می باشد. وزن آن بین 20 تا 30 میلی گرم است. به رنگ‌های مختلف اعم از سفید، زرد، قرمز، قهوه ای و... دیده می شود. که معمولترین آنها زرد و قرمز است.سرگوم از سبوس، آندوسپرم و جوانه تشکیل شده ات.

[h=3]تفاوت‌های اساسی سرگوم با سایر غلات

[/h]

(1)رنگریزه‌های سرگوم به جای اینکه در لایه تستا واقع شده باشند در لایه‌های داخلی تر سبوس قرار دارند. (2)نوعی سرگوم به نام سرگوم مقاوم به حمله پرندگان داریم که این واریته مقدار قابل توجهی تانن را در خود ذخیره کرده است که سبب تلخی آن می شود.[۲]

 

[h=2]موارد مصرف سورگوم

[/h]

موارد مصرف دانه سورگوم به موازات مصارف ذرت و جو است، از آن به عنوان غذای انسان و تهیه خوراک برای دام و طیور و همچنین در صنایع نشاسته و الکل سازی استفاده می‌شود. ترکیبات شیمیایی دانه سورگوم بسته به ارقام مختلف، متفاوت است. میزان پروتئین آنها از ۸ تا ۱۶ درصد تغییر می‌کند و ارقام تجارتی دارای ۱۰ تا ۱۳ درصد پروتئین است مقادیر لیزین، میتونین، فیبر خام، خاکستر و فسفر سورگوم به طور متوسط مشابه ذرت است.

 

[h=2]مصرف در بعد مکانی

[/h]

سورگوم در کشورهای پیشرفته به عنوان خوراک دام و طیور مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این دانه‌ها دارای ماده‌ای به نام تانن هستند که کمتر از دو درصد آن یک عامل مثبت در تغذیه به حساب می‌آید. میزان تانن ارقام موجود در کشور کمتر از یک درصد و در ارقام اصلاح شده در ایران کمتر از ۵/۰ درصد است. امروزه تانن در تغذیه نشخوارکنندگان باعث جذب بیشتر پروتئین و نشاسته خوراک دام می‌شود و به عنوان یک آنتی اکسیدان و آنتی بیوتیک طبیعی عمل می‌کند و ضمن پیشگیری از عارضه اسیدوز باعث افزایش تولید شیر، درصد چربی، پروتئین و لاکتوز شیر می‌شود. زمانی که ۵۰ درصد خوراک ماکیان از سورگوم دانه‌ای تشکیل شده باشد در مرغهای گوشتی باعث بهبود صفات کیفی نظیر کاهش چربی محوطه بطنی و افزایش کیفیت گوشت می‌شود. عملکرد سورگوم دانه‌ای بسته به ارقام مختلف، حاصلخیزی خاک، شرایط آب و هوایی از ۱۱-۲ تن در هکتار متغیر است و عملکرد ارقام اصلاح شده در ایران ۱۱- ۵ تن در هکتار است.

 

[h=2]برداشت و مصرف

[/h]

زمانی که دانه سورگوم می‌رسد و آماده برداشت می‌شود، ساقه و برگ این گیاه هنوز سبز و آبدار است که با توجه به کمبود علوفه در ایران از آنها می‌توان به عنوان علوفه استفاده کرد. در کشورهای پیشرفته این بقایا را با ماشین‌آلات خرد کرده و به خاک بر می‌گردانند که ضمن افزایش کیفیت خاک از فرسایش بادی و آبی نیز جلوگیری به عمل می‌آورند.

سورگوم علوفه‌ای چنانچه از نام آن بر می‌آید برای مصرف علوفه به صورت سیلو، چرای مستقیم و یا برداشت به صورت علوفه تر و یا خشک برای مصرف در خارج مزرعه مورد استفاده قرار می‌گیرد. واریته‌های با ظرفیت تولید بالا در شرایط آب و هوایی مناسب در ایران در ۳-۲ تن و در چین ۱۰۰ تا ۱۵۰ تن در هکتار علوفه تر تولید می‌کنند که ۲۵-۲۰ درصد آن ماده خشک است. میزان پروتئین سورگوم علوفه‌ای بسته به ارقام مختلف متفاوت است و از ۹ تا ۱۸ درصد تغییر می‌کند. سورگوم علفی دارای ساقه‌های نازک است که منهای سیلو کردن سایر موارد مصرف سورگوم علوفه‌ای را دارا است.

در ساقه اکثر سورگوم‌ها مقداری قند وجود دارد و میزان قند در ساقه سورگوم شیرین بیشتر از سایر سورگومهاست این موضوع در طی سالیان دراز به اثبات رسیده است اما به صورت کریستال در آوردن قند آن هنوز مشکلات زیادی دارد. اما از شیره آن می‌توان به صورت شربت در کمپوت سازی، نوشابه سازی، داروسازی و سایر صنایع استفاده کرد. مزیت این شربت در کمپوت‌سازی در این است که چون به راحتی بلورین نمی‌شود بنابراین شکرک نمی‌زند. کشت‌وکار سورگوم شیرین در مقایسه با نیشکر و چغندر قند خیلی راحت و کم هزینه، ولی استحصال قند از آن در مقایسه با آنها خیلی پرهزینه است.

لینک به دیدگاه

ذرت خوشه ای یا سورگوم

Sorghum

 

پنجمین غله مهم دنیا می باشد و مهمترین کشور های تولید کننده هند، چین و روسیه هستند. خاستگاه سورگوم قاره افریقا است و از دانه های ان جهت تغذیه استفاده می شود و 3 هزار سال قبل از میلاد کشت می شده است. قدرت تحمل سورگوم به گرما بیشتر از سایر غلات است و به همین دلیل به ان شتر گیاهان زراعی می گویند و معمولا در مناطق گرم و خشک قابل کشت است.

 

قیاق ( جانسون گراس ): از خویشاوندان نزدیک سورگوم است و یک گیاه خزنده بوده و سیله ریزم خزنده خود تاکثیر پیدا می کند و در بعضی جاها به عنوان علف هرز به حساب می اید.

 

اهمیت اقتصادی : اهمیت اقتصادی سورگوم به لحاظ تغذیه انسان و حیوانات ، تهیه الکل و تهیه علوفه سبز و سیلو می باشد.

 

انواع سورگوم: سورگم ها بر حسب نوع مصرف به 4 دسته تقسیم می شوند .

 

1 سورگوم دانه ای Grain Sorghum : از دانه های ان به عنوان غذای انسان، دام و طیور استفاده می شود .

 

2 سورگوم علوفه ای Grass Sorghum : که به نام سرگو sorgo ) معرف است . دارای ساقه های بلند ابدار و شیرین است . سودان گراس از ارقام سورگوم علوفه است که گیاه یک ساله با ساقه های باریک و قدرت پنجه زنی بالا است

 

3 - سورگوم شیرین یا قندی Sweet Sorghum : ساقه های بلند این گیاه حاوی مواد قندی است . از شیرابه ساقه قند مایع تولید می شود. عملکرد ان بیشتر از سورگوم دانه ای است لذا برای تولید علوفه سبز و سیلوی کشت می شود.

 

4 - سورگوم جارویی broom sorghum : به دلیل انشعابات زیاد و طویل و خوشه برجسته به عنوان جاروب استفاده می شود.

 

5 - سورگوم مومی waxy sorghum : اندوسپرم این گیاه داری موم است که برای ساختن چسب به کار می رود.

 

طبقه بندی ژنتیکی سورگوم:

 

از نظر تعداد کروموزم به سه دسته تقسیم می شوند سورگوم های ورسی کالر S.versi color که2n=10 بوده گیاه یک ساله وحشی و در افریگا یافت می شود و سورگوم بی کالر bicolor که 2n=20و دیپلوئید و همان سورگوم معمولی می باشد که سودان گراس نیز جزء این گروه است و در نهایت سورگوم های S.halopense : که 2n=40 و تتراپلوئید چند ساله هستند مانند جانسون گرا ( قیاق . سورگوم گیاهی است خود گشن که درصد دگر گشنی ان نزدیک به 5 درصد است که در سودان گراس این درصدبیشتر از همه اس . در خوشه سورگوم ممکن است تا 4000 بذر تشکیل شود که وزن هزار دانه ان 16 تا 40 گرم می باش . دانه ان گرد و کروی به رنگ قهوای متمایل به قرمز می باشد . استفاده مستقیم دام از علوفه تازه سورگوم ممکن است باعث مسمومیت دام شود زیرا در برگهای سورگوم جوان ماده گلوکوزیدی به نام Dhurin وجود دارد که سمی است وقتی که به پروسیک اسید تبدیل می شود باعث مسمومیت دام می شود . برای کم شدن خطر مسمومیت دام نبایستی از علوفه تازه استفاده کرد وقتی ارتفاع ساقه سورگوم از 50 سانتی متر به طرف 100 سانتی متر حرکت می کند میزان این ماده سمی کاهش پیدا می کن . همچنین در سیلو نیز از بین می رود .

 

زراعت سورگوم:

 

سورگوم گیاه چهار کربنه ای است که روز کوتاه می باشد و در مناطق گرمسیری رشد خوبی دارد در بین انها سورگوم جارویی به طول روز حساسیت ندارد و دارای پنجه زنی زیادی است. حداقل دما برای کاشت ان 15 درجه سانتی گراد می باشد به طور معمول حداکثر 3 هفته پس از ذرت کاشته می شود بهترین درجه حرارت رشد 25 تا 37 درجه سانتی گراد است و تحمل به گرما در ان بیش از ذرت است . به لحاظ این که بذر درشت نمی باشد در خاک های مرطوب در عمق 2.5 و در خاک های خشک در 5 سانتی متری کاشته می شود. قدرت رویش و سبز شدن برگ های سورگوم کمتر از ذرت است لذا به سله حساس است. تراکم بوته در کشت عادی 200 هزاز بوته در هکتار و در کشت دیم 100 هزار بوته می باشد. میزان بذر مصرفی در هکتار و در دیم 100 هزار بوته می باشد . میزان بذر مصرفی در هکتار برای سورگوم دانه ای 10 تا 12 کیلو گرم در هکتار می باشد . در داشت بایستی در مراحل اولیه رشد با علف های هزر مقابله کرد. چون در این مرحله سورگوم اسیب پذیر است . کاشت به صورت ردیفی و فاصله ردیف ها بین 60 تا 100 سانتی متر می باشد. معمولا سورگوم در مناطق خشک کاشته می شود. واکنش چندانی به کود نشان نمی دهد. در صورت وجود رطوبت استفاده از کود عملکرد را بالا می برد. سورگوم معمولا به لحاظ دوره رشد کوتاه گباهی است که زود مزرعه را خالی می کند . بهترین زمان برداشت زمانی است که رطوبت ان به 14 % می رسد . عملکرد دانه در شرایط مناسب 5 تن در هکتار است . عماکرد علوفه ای ان تا 8 تن در هکتار می رسد پس از برداشت سورگوم دانه ای ، چنانچه شرایط رشد فراهم باشد امکان برداشت بعدی نیز در همان زمین نیز وجود دارد یعنی گیاه وا رویش می کند( راتون ). دانه سورگوم دارای 78 درصد قند، 12 درصد پروتئین، 3.9 درصد چربی ، 1.6 درصد مواد معدنی است که در مقایسه با ذرت، پروتئین ان زیاد ولی چربی ان کم است. در مناطقی که بارندگی سالانه کمتر از 300 میلی متر است سورگوم به صورت یک سال در میان با گندم و جو در تناوب قرار می گیرد .

لینک به دیدگاه

به گفتگو بپیوندید

هم اکنون می توانید مطلب خود را ارسال نمایید و بعداً ثبت نام کنید. اگر حساب کاربری دارید، برای ارسال با حساب کاربری خود اکنون وارد شوید .

مهمان
ارسال پاسخ به این موضوع ...

×   شما در حال چسباندن محتوایی با قالب بندی هستید.   حذف قالب بندی

  تنها استفاده از 75 اموجی مجاز می باشد.

×   لینک شما به صورت اتوماتیک جای گذاری شد.   نمایش به صورت لینک

×   محتوای قبلی شما بازگردانی شد.   پاک کردن محتوای ویرایشگر

×   شما مستقیما نمی توانید تصویر خود را قرار دهید. یا آن را اینجا بارگذاری کنید یا از یک URL قرار دهید.

×
×
  • اضافه کردن...