mahyar_hematpoor

باید همراهش عمل باشه مثلا خودت اگه آزاد باشی هر کاری انجام بدی حتی اگه آزارو اذییت توش باشه انجام میدی - بعدش منظور از آزادی ذهنی وقتی ذهن بدونه که هر جور بخواد میتونه تصمیم بگیره گزینه های زیادی پیش روش هست و بهترین رو انتخاب میکنه ولی فعلا به چند گزینه بیشتر نمیشه فکر کرد چون درگیر خودمون هستیم خیلی میشه در موردش بحث کرد ولی معذورم عزیزم

تقسیم بندی پلاستیک ها پلاستیک ها را می توان در دو گروه کلی طبقه بندی کرد : 1-ترمو پلاستیک ها (Thermoplastics) 2-پلاستیک های ترموست ترموپلاست ها از مواد پلیمری هستند که مولکول های آنها با اندازه مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفته اند و پیوند بین زنجیر مجاور در آنها از نوع از نوع پیوند بسیار ضعیف ثانویه (واندروالس و قطبی) است. تر موست ها با ساختار مولکولی شبکه ای و پیوند عمدتا کوالانسی شکل گرفته اند. بعضی از ترموست ها از پلیمر های هستند که زنجیرهای مولکولی آنها با حرارت یا ترکیبی از حرارت و فشار بسیاری از اتصالات عرضی شکل می گیرد و بدین ترتیب یک ساختار شبکه ای فضایی را به وجود می آورند. این دو گروه را می توان به کمک نوع شکل گیری مجددشان پس از گرم کردن از یک دیگر تشخیص داد. پلاستیک های ترموست را نمی توان برای تولید اشکال جدید مجددا حرارت داد و سپس به یکدیگر متصل نمود. لذا اگر این نوع پلاستیک را پس از حرارت دادن و شکل دادن اولیه سرد کردیم دیگر نمی توان آن را تحت حرارت و تغییر فرم مجدد قرار داد. این دسته از پلاستیک ها را پلاستیک های گرما سخت نیز می نامند. برخی از ترموست ها عبارتند از : 1-اپکسی (Epoxy) 2-پلی استر (Polyester) 3-سیلیکن (Silicone) 4-کاسئین (Casein) 5-آمینورزینها (اوره- ملامین فرم آلدییدها) (Vrea‑and Melamine Formaldehydes) ترمو پلاستیک ها را می توان به دفعات مکرر گرم کرد و تغییر فرم داد. ترمو پلاستیک ها در بسیاری از خواص از لحاظ قابلیت جوشکاری شبیه فلزات هستند. در این مورد انواع مختلف جوش ها، طرح های اتصال، انطباقات، و روش های جوشکاری (استفاده از سیم جوش و دیفوزیون اتم های مادهء جوش) همگی مشابه جوشکاری فلزات است.ترمو پلاستیک های که بیشترین کاربرد را در عملیات جوشکاری دارند عباتند از : 1-پلی وینیل کلرید (PVC) نوع Ι 2-پلی وینیل کلرید (PVC) نوع ΙΙ 3-پلی اتیلن (PE) 4-پلی پروپیل (PP) 5-اکیلونیتریل _ بوتادین _ استرین (ABS) انواع روش های اتصال پلاستیک ها قطعات پلاستیکی را می توان با روش های مختلف به یکدیگر متصل کرد، بطور کلی می توان این روش های را در سه دسته اصلی طبقه بندی کرد که این روش ها عبارتند از : 1-استفاده از چسب برای اتصال پلاستیک ها 2-اتصال پلاستیک ها با روش های مکانیکی ( نظیر پیچ و مهره، پرچ و ...) 3-جوشکاری و اتصال حرارتی پلاستیک ها انواع فرایندهای جوشکاری مورد استفاده در اتصال ترموپلاستیک ها 1-جوشکاری با گاز داغ 2-جوشکاری آلتراسونیک 3-جوشکاری اصطکاکی 4-جوشکاری با ابزارهای داغ 5-جوشکاری القایی 6-جوشکاری با فرکانس بالا جوشکاري آلتراسونيک يا فراصوتي پلاستيک ها (Ultrasonic Plastic Welding ): ‏‎ از حدود بيست سال قبل روش جوشکاري آلتراسونيک علاوه بر اتصال قطعات پلاستيکي به ‏يکديگر براي اتصال فلزات به پلاستيک ها و همچنين اتصال مواد نا همجنس به يکديگر (که ‏درآن نوسانات التراسونيک نقش تسريع کننده واکنش اتصال رادارد ) مورد استفاده قرار ‏گرفته است . امروزه نيز اين روش خود يک متد اساسي براي اتصال قطعات به يکديگر به ‏حساب مي آيد . درجوشکاري آلتراسونيک حرارت لازم براي ذوب سطوح اتصال توسط ‏ارتعاشات فراصوتي تامين مي شود . روش کار به اين صورت است که ابتدا انرژي الکتريکي ‏در دستگاه مخصوصي به نوسانات مکانيکي با فر کانس زياد تبديل شده و سپس اين نوسانات ‏توسط يک وسيله نوسان کننده ( بنام دماغه) به جسم منتقل مي شود . انرژي نوساني فوق از ‏قشرهاي بالاي قطعه ترموپلاستيکي عبور کرده و در سطح مشترک دو جسم متمرکز مي شود ‏‏. ‏ در نتيجه اين عمل حرارت لازم براي ذوب پلاستيک بوسيله اصطکاک حاصل از نوسان يک ‏سطح در مقابل سطح ديگر در موضع اتصال ايجاد مي شود .‏ اين حرارت سبب گداخته شدن مرز برجسته اي‎ ‎‏ که مي توان آنرا عامل هدايت و تمرکز ‏انرژي ناميد و نفوذ آن به داخل سطحي که به آن فشرده ميشود ،مي گردد .‏ بايد توجه داشت که در حين عمليات بواسطه آنکه آزاد شدن انرژي تنها در نقطه اصطکاک ‏و يا موضع اتصال صورت مي گيرد ، خود قطعه کاملا سرد باقي مي ماند.جوشکاري ‏فراصوتي ترموپلاستيک ها با جوشکاري فراصوتي فلزات تفاوت دارد . ‏ اين تفاوت ازآن جهت است که حرارت توليد شده در ترموپلاستيک براي رساندن آن به ‏دمايي بالاتر از نقطه ذوبش کافيست ، در صورتي که در فلزات چنين نيست . به همين علت ‏سطوح اتصال در اين حالت بسيار تميزو يکنواخت بوده ودر عين حال از لحاظ استحکام ‏درست مانند ماده زمينه هستند . نظر به اينکه نرخ انتقال نوسان در مواد مختلف متفاوت است ، ‏موفقيت يا عدم موفقيت در عمليات جوشکاري آلتراسونيک به ميزان انتقال نوسان توسط ‏پلاستيک مورد اتصال بستگي زيادي دارد .‏ موادي که به طريقه آلتراسونيک قابل جوشکاري هستند عبارتند از : آکريليک ها ،استال ها ، ‏پلي الفين ها ، پلي آميده ها ، پلي کربنات ها ، پلي استيون ، پلي سولفون ،‏ABS،وغيره .لازم ‏به ذکر است که ضخامت مواد فوق بايد از025/0 تا 254/0 ميليمتر باشد .‏ تجهيزات وابزارهاي جوشکاري آلتراسونيک (فراصوتي ) :‏ تجهيزاتي که در جوشکاري آلتراسونيک پلاستيک ها مورد استفاده قرار مي گيرند شامل ‏موارد زير است :‏ 1-منبع نيرو براي تبديل جريان ‏HZ‏ 60 به جريان ‏HZ‏ 20000 2-مبدلي که جريان ‏HZ‏ 20000 را از منبع نيرو گرفته و آنرا به نوسانات مکانيکي با همان ‏فرکانس تبديل کند .( ترانس ديوسري از جنس سرب ، زيرکونيوم ،تيتانيوم)‏ 3-دماغه اي که :‏ -نوسانات دريافتي از مبدل را تشديد کرده و -اين نوسانات را از مبدل به ترموپلاستيک منتقل کند .‏ 4-تايمر براي کنترل :‏ -زمان جوشکاري = زماني که طول مي کشد تا انرژي وارد قطعه کار شود .‏ -زمان نگه داشتن = زماني که طي آن قطعه تحت فشار نگه داشته مي شود .‏ ‏5-پايه اي براي نگه داشتن دماغه به طوريکه در تماس با قطعه کار پلاستيکي باشد. ‏ 6-گيره نگهدار قطعه کار .‏ به طور کلي براي تنظيم قطعات مورد اتصال و پيشگيري ازحرکت احتمالي آنها در حين ‏جوشکاري استفاده از گيره هاي نگهدارنده ضروري است . در صورتيکه قطعات را با گيره ‏محکم نکنيم بواسطه حرکت احتمالي شان توسط دماغه آسيب مي بينند .بايد توجه داشت که ‏عدم تساوي فشار بر روي قطعات مورد اتصال موجب ايجاد يک جوش نا مطلوب خواهد شد ‏‏.‏ دستگاهي که براي جوشکاري آلتراسونيک ترموپلاستيک ها مورد استفاده قرار مي گيرد ، در ‏اين دستگاه ولتاژ 115 يا 220 ولت برق ‏AC‏ به 20 کيلو هرتز انرژي الکتريکي تبد يل مي ‏شود .‏ ‏اين انرژي الکتريکي به کمک يک مبدل که در داخل دستگاه تعبيه شده است به انرژي ‏نوسانات مکانيکي تبديل مي شود ، سپس انرژي نوساني قبل از آنکه به سطوح مورد اتصال ‏منتقل شود به دماغه مي رسد و در آنجا تشديد مي گردد . ‏ بر حسب موارد کاربرد دماغه ها مي توان از طرح هاي مختلف آن استفاده نمود . سه نوع ‏اصلي دماغه عبارتند از : ‏ 1-دماغه هاي استاندارد ‏ 2-دماغه هاي غير استاندارد 3-دماغه هاي کاهنده_افزاينده ‏ روش هاي جوشکاري آلتراسونيک :‏ روش هاي مختلف جوشکاري آلتراسونيک را مي توان به دو گروه اصلي زير طبقه بندي ‏کرد : 1-جوشکاري اتصالي ‏ 2-جوشکاري انتقالي ‏ مزاياي استفاده از جوشکاري آلتراسونيک:‏ 1-دراين فرآيند اتلاف حرارت بسيار کم بوده و درمواقعي که اين مزيت اهميت زيادي ‏داشته باشد اين روش بسيار مفيد است .‏ 2-جوشکاري آلتراسونيک باسرعت زياد را مي توان بر موادي با ضخامت 025/0 تا254/0 ‏ميليمتر اعمال نمود .‏ ‏3-اين روش سبب ايجاد هيچگونه خرابي و تو رفتگي درقطعه نمي شود در مواردي که علائم ‏خرابي وتو رفتگي نبايد به هيچ وجه در قطعه ديده شود ،اهميت اين فرآيند مشخص ترمي ‏شود .‏ 4-در اين فرايند امکان استفاده از سيستم هاي تمام اتوماتيک وجود دارد .‏ جوشکاری اصطکاکی (Friction Welding ) : این روش اولین بار در سال 1942 توسط هنینگ برای اتصال لب به لب پلاستیک های PVC ارائه شد . در این روش برای اتصال سطوح از اصطکاک وفشار به طور همزمان استفاده می شود . جوشکاری اصطکاکی اصطلاحی است برای بیان اتصالی که مستقیما در نتیجه حرارت تولید شده بواسطه مالش دو سطح به یکدیگر ایجاد می شود . بدین ترتیب حرارت تولید شده دو سطح ترموپلاستیکی را ذوب کرده و با اعمال فشار بعدی حرکت این مجموعه متوقف می شود، در پایان پس از سرد شدن نمونه آن را از دستگاه پیاده می کنند . معمول ترین نوع جوشکاری اصطکاکی که درحال حاضر مورد استفاده قرار می گیرد جوشکاری تصطکاکی چرخان است . این تکنیک شامل چرخاندن یک قطعه در مقابل قطعه دیگری از مجوعه که به طور ثابت نگه داشته شده است ،می باشد . سرعت و فشار همزمان منجر به تولید حرارت اصطکاکی شده و این حرارت صرف ذوب کردن سطوح مجاور می گردد . مزایای جوشکاری اصطکاکی چرخان: 1-این روش بسیار سریع بوده و سیکل جوشکاری می تواند در زمان کوتاهی از 30تا 45 ثانیه کامل شود . 2-این روش بسیار اقتصادی است چون می توان آنرا به کمک ماشین های استانداردی که در اغلب کارگاه ها پیدا می شود ( از قبیل ماشین تراش و یا دستگاه های مشابه ) انجام داد و وسایل لازم برای آن معمولا بسیار ساده و ارزان هستند . 3-این یک روش بسیار عالی برای جوشکاری مواد ترموپلاستیکی است که در دماهای بالا دچار اکسیداسیون می شوند ، چون دو سطح مورد جوش در تمام مدت عملیات در تماس با یکدیگر بوده ومقدارکمی از ماده بواسطه اعمال فشار از درز جوش بیرون زده واکسیداسیون بسیار ضعیفی در جوش ایجاد می شود . 4-چون هیچگونه حلال ، چسب ، سیم جوش و دیگر مواد خارجی در این عملیات بکار نمی رود اتصال حاصله دارای همان خواص ماده زمینه است . محدودیت های جوشکاری اصطکاکی چرخان: 1-وجود محدودیت هایی برای ایجاد اتصال درقطعات غیر مدور ، در بسیاری موارد این محدودیت ها را می توان با طراحی موضع جوش به صورت مقطعی مدور ازیک قطعه غیر مدور بر طرف نمود . 2-در بسیاری موارد برای ایجاد یک جوش بد چند جرقه مرئی کافیست ،این زیان را می توان با تغییر طرح اتصال برطرف نمود و اجازه داد که جرقه در مقاطع یا سطوح پنهان جسم ایجاد شود . جوشکاری پلاستیک ها توسط ابزارهای داغ : در روش جوشکاری با ابزارهای داغ با استفاده از یک منبع حرارتی (مثل هیتری با نوارهای الکتریکی ، صفحات داغ ،میله های حلقه ای شکل یا هویه) قطعات پلاستیکی را تا دمای ذوبشان گرم میکنند . بعد قطعات را در تماس با یکدیگر ودر فاصله 3 میلیمتری از ابزار داغ قرار می دهند . وقتی که سطوح مورد جوش ذوب شدند منبع حرارتی را از موضع جوش دور کرده و با اعمال فشار کمی قطعات را به سرعت به یکدیگر متصل کرده وآنقدر در این حالت نگه می دارند تا محل اتصال خنک شود. تمام فرایند خیلی سریع صورت گرفته و با اعمال فشار کمی از 5 تا15psi حدود 5 تا 15 ثانیه طول می کشد. یکی از مهمترین فاکتورها در فرآیند جوشکاری قطعات با استفاده از ابرارهای داغ زمان لازم برای دور کردن قطعه از ابزار داغ و اعمال فشار بعدی آن است . این مدت باید تا حد امکان کوتاه انتخاب شود(یک الی دو ثانیه ) چون یک تاخیر کوتاه دراین لحظه منجر به ایجاد جوش ضعیفی خواهد شد . تجهیزات و ابزارهای لازم در جوشکاری پلاستیکها با ابزارهای داغ: سطح فلزی ابزارهای داغی که در این روش جوشکاری مورد استفاده قرار می گیرند معمولا از جنس فولاد یا پوشش نیکل یا آلومینیوم یکپارچه است . منبع حرارت مورد استفاده اغلب الکتریکی بوده البته در برخی موارد دستگاههای سیاری برای حرارت دادن طراحی شده است که از شعله اکسی استیلن یا پروپان استفاده می کنند. کوششهای زیادی شده تا با استفاده از روانساز ها یا عوامل واسطه ای از چسبیدن قطعات به ابزارهای داغ جلوگیری شود . اما این تلاش ها تاثیر چندانی نداشته و ثابت شده است که جوش هایی که به طریق فوق ایجاد میشوند مرغوبیت کمتری نسبت به جوشهایی که بدون استفاده از روانساز یا عوامل واسطه ای ایجاد شده اند، دارند. شرایط جوشکاری با ابزارهای داغ : دمای ابزارهای داغ باید دقیقا کنترل شده و در صورتیکه از سیستم هدایت مستقیم حرارت استفاده شود باید دمای آنرا در برد حرارتی بالاتر از 200 تا 370 درجه تعدیل نمود . هنگامی که حرارت به طریقه تشعشعی منتقل میشود باید از دماهای تا 540 درجه استفاده نمود . اگر حرارت را بالاتر از برد حرارتی فوق ببریم ممکن است به سوختن و تجزیه پلیمر و در نتیجه تضعیف جوش حاصله بیانجامد . کاربردهای جوشکاری با ابزارهای داغ : سود مندی این روش را می توان با کمک این حقیقت بیشتر آشکار نمود که در یک روند تدریجی بیش از 330000 متر خطوط فاضلاب آلمان با این متد ساخته شده است ودر آمریکا نیز در حدود50000 متر لوله های پلی اتیلنی با دانسیته بالا که مستلزم 4000 اتصال می باشند با همین روش رویهم سوار شده اند. جوشکاری اولتراسونیک جوشکاری اولتراسونیک روشی متداول و فراگیر در کشورهای پیشرفته و صنعتی برای جوشکاری عمدتاً قطعات پلاستیکی و بعضاً قطعات فلزات بوده و در دسته بندی روشهای جوش کاری زیر مجموعه روش جوشکاری با گرم کردن داخلی مکانیکی می‌باشد. همچون سایر روشهای جوشکاری مراحل پنجگانه جوشکاری در اینجا نیز وجود دارد: 1)آماده سازی سطح یا Surface Preparation شامل تمیز کاری و براده برداری: وجود آلودگی و لبه‌های اضافی باعث افت کیفیت جوشکاری خواهد شد. 2) گرم کردن یا Heating: از انرژی امواج فراصوت با فرکانس‌های بالا ۲۰ تا ۷۰ کیلوهرتز برای این منظور استفاده می‌گیرد. 3) فشردن یا Pressing: وقتی دو قطعه کار به قدر کافی گرم شوند باید به یکدیگر فشرده شوند. این فشار با کمک سیستم پنوماتیک و هورن (شیپوره) دستگاههای جوشکاری تامین می‌شود. 4) آمیزش بین مولکولی یا Intermolecular Diffusion: تماس دو قطعه کار گرم شده و در آستانه ذوب با یکدیگر و فشار وارده بر آنها فرصت را برای آمیزش مولکولهای دو قطعه کار در یکدیگر فراهم می‌آورد. 5) خنک کردن یا Cooling: انجماد و سرد شدن محل جوشکاری آخرین مرحله بوده که در این مرحله پلیمرهای نیمه کریستالی ساختار کریستالی خود را و پلیمرهای آمورف نیز ساختار خاص خود را در قبل از عملیات جوشکاری به دست خواهند آورد. در این مرحله تنشهای پسماند و اعوجاج در قطعه کار محتمل است. در این روش مراحل ۲ و ۳ و ۴ تقریباً همزمان و در کسری از ثانیه صورت می‌گیرد و قطعه کار بلافاصله سرد می‌شود. موفقیت جوش به طراحی مناسب اجزا و مناسب بودن موادی که جوش داده می‌شوند بستگی دارد. از آنجا که جوشکاری اولتراسونیک بسیار سریع است (کمتر از ۱ ثانیه) و قابلیت اتوماسیون دارد به طور وسیع از آن در صنعت استفاده می‌شود. برای تضمین سلامت جوش طراحی مناسب اجزا بخصوص فیکسچرها لازم است. با طراحی مناسب از این روش می‌توان در تولید انبوه استفاده کرد. تجهیزات[ویرایش] یک ماشین جوشکاری اولتراسونیک شامل اجزای زیر است: یک منبع تغذیه، یک مبدل، یک آمپلی فایر تقویت کننده به نام بوستر، یک وسیله هدایت امواج فراصوت به نام شیپوره (horn) منبع تغذیه فرکانس برق شهر ۵۰-۶۰ هرتز را به ۲۰-۷۰ کیلو هرتز می‌رساند. این انرژی به مبدل می‌رود و در مبدل دیسک پیزو الکتریک موج الکتریک با فرکانس بالا به ارتعاشات مکانیکی (امواج اولتراسونیک)با فرکانس بالا تبدیل می‌شود. اغلب ماشین‌های اولتراسونیک در فرکانسی بالاتر از ۲۰ کیلو هرتز کار می‌کنند و صدایی تولید می‌کنند که شبیه یک سوت بوده که می‌تواند برای اوپراتور در دراز مدت تولید مزاحمت و اذیت کند لذا توجه به میزان دسی بل صدای این دستگاهها بسیار مهم است. امروزه شرکتهای معتبر اروپایی هزینه‌های بسیار زیادی را صرف تحقیق و توسعه محصولات خود نموده‌اند تا علاوه بر افزایش راندمان و کیفیت جوشکاری دستگاههای خود این صداهای مزاحم را در حد بسیار زیادی کاهش دهند. امواج تولید شده در مبدل به بوستر رفته و دامنه آن تا حد دلخواه افزایش پیدا می‌کند و سپس در شیپوره (که یک وسیله صوتی مکانیکی است) امواج صوتی مستقیماً به قطعه کار منتقل می‌شود. همچنین شیپوره نقش اعمال فشار بر روی قطعه را نیز بر عهده دارد. بعد از انتقال امواج صوت به قطعه کار در منطقه اتصال در اثر اصطکاک زیاد ناشی از جنبش مولکولی سطوح دو قطعه کار این انرژی تبدیل به گرما شده و باعث نرم شدن و ذوب پلاستیک و به وجود آمدن شرایط جوشکاری می‌شود. مزایا و محدودیتها[ویرایش] مزایای این روش عبارت‌اند از: - راندمان بالا - تولید بالا با قیمت پایین (با توجه به سرعت زیاد هر سیکل جوشکاری امکان افزایش تولیدات به راحتی مهیاست) - سهولت در اتوماسیون - سرعت جوش بالا - تمیز بودن آن مهم‌ترین محدودیت این روش محدودیت در انرژی اعمالی و کوچک بودن عرض شیپوره (کمتر از ۲۵۰ میلی متر) است و در نتیجه طول جوشی که به وجود می‌آید کوچک است. موارد استفاده از جوش التراسونیک ترموپلاستیک‌ها: - جوشکاری ساده یک اتصال - جاسازی یک قطعه در قطعه‌ای دیگر همراه با اتصال بین آن دو - جوش نقطه‌ای ورق‌ها و صفحات پلاستیکی - کاشت مغزی‌های فلزی در داخل قطعات پلاستیکی - دوخت پارچه‌ها و فیلمهای با پایه پلاستیکی صنایعی که این نوع جوشکاری در آن کاربرد دارد: - استفاده در صنعت الکتریک و الکترونیک - استفاده در صنعت بسته بندی - استفاده در صنعت اتومبیل سازی - استفاده در صنعت پزشکی و تجهیزات پزشکی - استفاده در صنعت اسباب بازی - صنایع مرتبط دیگر این نوع جوشکاری در زمرة پروسه هایجوش حالت جامد می باشد روش های جوشکاری حالت جامد که بیشتر متداول هستند عبارتنداز: جوشکاری اصطکاکی Friction welding جوشکاری فشاری Pressure welding جوشکاری آهنگری یا پتکه ای Forge welding جوشکاری با امواج صوتی Ultrasonic welding در جوش های حالت جامد برخلاففرآیندهای حالت ذوبی که محل اتصال در نتیجه ذوب موضعی دو قطعه و تداخل آنها و عملانجماد انجام می شد، اتصال بدون تشکیل مذاب انجام می شود.ولی ممکن است فیلمی ازفلز مذاب در یک مرحله میانی از عملیات بین سطوح اتصال ایجاد گردد اگرچه فلز مذابمعمولاً به طور کامل از جوش جدا می شود،ولی در حضور کوتاه خود نقش مفیدی را درانجام جوش ایفا می کند. به طور کلی جوشکاری اصطکاکی بر اساستبدیل انرژی مکانیکی به انرژی گرمایی استوار است که دو قسمت مورد اتصال را به همنزدیک کرده و با ایجاد حرکت دورانی سریع یکی از آنها بر روی دیگری و مالش و اصطکاکدو قطعه، گرمای زیادی تولید شده و موجب حالت پلاستیسیته در لبه های اتصال می شودبا فشار اعمال شده نهایی قطعات در هم فرو می روند و اتصال ایجاد می شود. مکانیزم اتصال : می دانیم که سطوح در مقیاسمیکروسکوپی دارای برآمدگی ها و فرورفتگی هایی هستند و علاوه بر آن لایه اکسیدینازک و یا ناخالصی های دیگر بر روی سطح پوشیده شده است . هرگاه سطوح به طور کاملدر کنار هم قرار نگیرند نیروی چسبندگی بین مولکولی بین آنها برقرار نشده و درنتیجه اتصال انجام نمی گیرد هدف اصلی در جوشکاری اصطکاکی برطرف نمودن این ناهمواریها و ناخالصی ها و اعمال فشار برای اتصال دو سطح است. هنگامی که دو سطح با فشار معین بر رویهم مالیده می شوند نقاط بلند بهم برخورد کرده و از بین می روند، همزمان لایهاکسیدی برداشته شده و دو سطح فلز در تماس با یکدیگر قرار می‌گیرند و بدین ترتیب یکباند یا چسبندگی موقت (Seizures) به وجود می آید با ادامه حرکت ،این چسبندگیبریده شده و یک باند تازه تر به وجود می آید بدین ترتیب انرژی مکانیکی به حرارتیتبدیل شده و به تدریج درجه حرارت سطح افزایش می یابد.بنابراین استحکام فشاری کاهشیافته و تغییر فرم پذیری راحت تر انجام می گیرد، نقاط برآمده به سرعت محو شده وسطوح در حالت چسبندگی کامل قرار می گیرند با فرض این که نرخ حرارت تولیدی بیشتر ازحرارت فروکشی باشد درجه حرارت بالاتر رفته و حالت پلاستیکی نیز بیشتر می شود تاجایی که استحکام فشاری قادر به تحمل نیروی فشاری نیست و سطح زیر فشار گسترده ترشده و لبه ها در هم فرو می روند و حتی کمی به بیرون بر می گردند. به خاطر حرکت چرخشی دسته کم یکی از دوقطعه در محل اتصال می بایست سطح مقطع دایره ای داشته باشد جوشکاری اصطکاکی به طورکلی به دو دسته تقسیم می شود: الف) جوشکاری اصطکاکی لحظه ای Inertia friction ب) جوشکاری اصطکاکی مداوم Continuous drive friction البته امروز روش های پیشرفته کهترکیبی از دو تکنیک بالاست به کار می رود هر دو نوع جوشکاری می تواند بدون توقف وبه طور کامل به صورت ماشینی انجام شود و می توان پارامترهای عملیاتی را از قبلبرنامه ریزی نمود. FRW برای قطعاتی که بتوان آنها را از نظر اندازهو شکل با ماشین جوش اصطکاکی تطبیق داد پروسه ای جالب می باشد زیرا هیچ ماده fillerیا پر کننده لازم ندارد و مثلاً برای جوشکاری فولاد کربنی ساده و آلیاژی حفاظت باگاز لازم نمی باشد. جوش بدست آمده از این روش کیفیت بالایی دارد و برای تولیداتانبوه مقرون به صرفه است. با پیشرفت های انجام شده می توانجوشکاری اصطکاکی را به جای چرخش با حرکت انجام داد که باعث گسترش این پروسه وتطبیق قطعات متنوع با این پروسه شده است. برای تولید یک جوش قابل قبولپارامترهای عملیاتی از قبیل نیروی اعمالی، سرعت چرخش و زمان می تواند در رنج گستردهای تغییر کند نیروی اعمالی باید به مقدار کافی بزرگ باشد تا سطوح را در تماس بایکدیگر نگه دارد زمان عملیات هم باید به گونه ای باشد که اکسیداسیون سطوح به حداقلبرسد. نیروی ناکافی حرارت کمتری ایجاد می کند که منجر به عدم اتصال مناسب سطوح میگردد از طرف دیگر نیروی بیش از اندازه حرارت زیادی تولید می کند که منجر به ذوبشدن دو فلز می شود. به عنوان مثال برای جوشکاری فولاد نیرو در محدوده 30-60 MPaو سرعت زاویه ای حداقل 90 m/min می باشد. زمان گرمادهی برای قطعات کوچک از 5تا 10 ثانیه می باشد. زمان باید به اندازه کافی باشد تا اجازه رسانش گرمایی به بخشهای مرکزی سطوح که دارای حرکت نسبی کمتری برای تولید حرارت می باشند را بدهد ازطرف دیگر افزایش زمان گرمادهی منجر به افزایش سطح مقطع اتصال و گسترش منطقه HAZدر دو طرف جوش به طور غیرعادی می شود. مزایا و محدودیت های جوشکاری اصطکاکی مزایا : عدم نیاز به فلاکس ( روانساز) ، مادهپر کننده و گاز محافظ مصرف انرژی الکتریکی کمتر و به طورکلی انرژی مورد نیاز عملیات جوشکاری نسبتا تمیز و بدون قوسالکتریکی ،دود و گاز منطقه Hazباریک و دارای دانه های ریز تر حتی نسبت به فلز اصلی محدودیت ها : یکی از قطعات باید گرد باشد . همچنینباید دارای شکل و طرحی باشد که بتوان آن را روی دستگاه بسته و به گردش درآورد.البته این محدودیت با طراحی های جدید بر طرف شده است ولی هزینهای مصرفی نسبتابالاست.اکثر مواد و فلزات را میتوان با این روش جوشکاری نمود و تقریبا هیچمحدودیتی نداریم. پوشش کاری بوسیله جوشکاری اصطکاکی: پوشش کاری بوسیله جوشکاری اصطکاکی هماکنون تحت مطالعات زیادی قرار دارد زیرا به قلمرو فلزات، آلیاژها و همچنینکامپوزیت ها قدم گذاشته است و یک لایه کاملاً مجزا از پوشش را روی ماده زیری اعمالمی کند یکی از امتیازات و مزیت های این روش نسبت به سایر روش های پوشش کاری ایناست که محلول پس زده شده و فلز مذاب پایه ندارد. پوشش دهی اصطکاکی از مشکل ناشی ازذوب ماده مصرف شدنی در هوا به وسیله مکانیزم پیچیده انجماد رسوب به همراه هیدروژنبدست آمده و ترک های سرد و شرایط نامطلوب سطحی همراه با دانه های حاصل از جوشکاری(beads)جلوگیری می کند در پوشش کاری اصطکاکی از یک ماده مصرف شدنی دوار که می توانیک شمش جامد فلزی با سطح مقطع گرد و با یک تیوپ فلزی پر شده از یک ماده انتخابیاستفاده می شود انتهای آزاد ماده مصرف شدنی با اعمال یک فشار بر روی سطح زیر لایه(سطح قطعه کار) آورده می شود و به دلیل این که ماده مصرفی دوار دارای مقاطعکوچکتراست دمای آن سریع تر بالا می رود بدین سان قطعه کار با یک حوزه گرماییو یک منطقه HAZمینیمم روبرو می شود هنگامی که انتهای گرم ماده مصرف شدنی در حال چرخش، پلاستیسیتهمی شود ماده مصرف شدنی زیر یک فشار به سطح فلز پایه جوش می خورد. شکل 6 ضرورتتکنیک پوشش کاری اعمالی و یک ماشین در حال کار را نشان می دهد. راهنمایعملیات و پارامترهای مورد نیاز پروسه استخراج و فهرست شده اند ماده مصرف شدنی درشکل 6 یک شمش با سطح مقطع گرد با قطر mm25 است که یک لایه باضخامت حدودی 2 میلی متر با نرخ تقریبی 4.5 گرم بر ساعت با سرعت دوران rpm 975در زیر فشار عمودی 28 کیلو نیوتن با سرعت سیر 4.9 میلی متر بر ثانیه نشان می دهدسرعت دوران های بالاتر منجر به لایه رسوب نازکتر می شود و کیفیت جوش در فصل مشترکبا قطعه بهبود می یابد نیروی محوری کمتر ضخامت لایه رسوب را افزایش می دهد اماپهنای باند موثر را کاهش می دهد. بخش دوم جوشکاری اصطکاکی به طور کلی به دودسته تقسیم می شود: الف) جوشکاری اصطکاکی لحظه ای Inertia friction ب) جوشکاری اصطکاکی مداوم Continuous drive friction البته امروز روش های پیشرفته کهترکیبی از دو تکنیک بالاست به کار می رود هر دو نوع جوشکاری می تواند بدون توقف وبه طور کامل به صورت ماشینی انجام شود و می توان پارامترهای عملیاتی را از قبلبرنامه ریزی نمود. جوشکاری اصطکاکی لحظه ای: فرم لحظه ای جوشکاری اصطکاکی چرخشیشامل یک قطعه کار گیرداده شده به یک سه نظام متصل به چرخ دوار سنگین می باشد سرعتچرخش چرخ دوار به وسیله جوش های آزمایشی و استاندارد و یا از طریق فرمول های دردسترس بدست می آید. بعد از رسیدن به سرعت موردنیاز چرخ دوار از موتورها جدا می شودو قطعه کار در حال چرخش تحت نیروی فشاری به قطعه کار ساکن متصل می شود. با تماس دوسطح انرژی جنبشی چرخ دوار از طریق اصطکاک به حرارت تبدیل می شود و به محض اینکه سرعتکاهش یافت گرمای تولیدی در سطوح هم کاهش می یابد و بجای آن گرما از طریق رسانش درقطعات پراکنده می شود با افزایش سطح مقطع تماس گشتاور در جهت مخالف شروع به افزایشمی کند و سبب توقف ناگهانی حرکت دورانی چرخ دوار می شود و جوش در حالت جامد تشکیلمی گردد در این مرحله یک نیروی اضافی باعث افزایش سطح مقطع اتصال شده و کیفیت خواصمکانیکی جوش را بهبود می بخشد، انرژی موردنیاز برای یک عملیات به اندازه، شکل، وزنقطعه و سرعت چرخش چرخ دوار بستگی خواهد داشت اثر انرژی کل چرخ دوار، نیرو، سرعت برالگوی گرمایی ایجاد شده در سطوح اتصال در شکل 1 نشان داده شده است. جوشکاری اصطکاکی پیوسته: در این نوع جوشکاری مانند جوشکاریاصطکاکی لحظه ای یک قطعه کار به یک سه نظام متصل به موتور گیر داده شده است که بهطور پیوسته با یک سرعت ثابت و زمان مشخص می چرخد به طور معمول یک نیروی فشاری کنترلشده اولیه برای ایجاد اصطکاک بر سطوح تماس وارد می شود. هنگامی که حرارت کافیتولید شد قطعه کار در حال چرخش به وسیله ترمز متوقف می شود و نیروی بیشتر نهاییبرای افزایش سطح مقطع تماس اعمال می گردد به دلیل گستره وسیع تغییرات پارامترهایعملیاتی جوشکاری اصطکاکی مداوم، برای اتصال مقاطع خیلی بزرگ و یا بی نهایت کوچککاربرد دارد به عنوان مثال ماشینی که برای جوشکاری شفت ها و تیوپ های با قطر بزرگبا سطح مقطع در حدود 1480cm2 استفاده می شود دارای ظرفیت نیروی 20MNمی باشد و برعکس وقتی جوشکاری اصطکاکی در مقیاس میکرو باشد پارامترها به سمتمقادیر متفاوت سوق می یابد به عنوان مثال سرعت زاویه ای باید چندین برابر سرعتمورد نیاز برای قطعات با اندازه متوسط باشد (اغلب در حدود 300 m/min)وقتی وایرها با سطح مقطع بسیار کم جوشکاری سر به سر می شوند (با قطر 2mm)سرعت چرخشی باید در حدود 47000rpm باشد همچنین وایرها با قطر کوچکتر از 1mmبه طور موفقیت آمیز جوشکاری اصطکاکی می شوند ولی سرعت چرخش باید تا حدود 125000rpmباشد. برای رسیدن به سرعت چرخشی مورد نیازدر جوشکاری اصطکاکی با مقیاس میکرو در ماشین ها از یک توربین هوایی برای چرخاندنسه نظام استفاده می شود نیروی فشاری در اتصالات با اندازه میکرو سیر صعودی دارد کهنیروی نهایی فورج ممکن است فقط 135 lbs. باشد کل زمان گرمادهی و جوشکاری برای انجامیک جوش میکرو معمولاً کمتر از یک ثانیه است. جوشکاری اصطکاکی شعاعی: برای اتصال درزها و لوله و میله هایفولادی این روش با استفاده از حلقه های فولادی مصرف شدنی انجام می شود که در شکل 2نشان داده شده است. در این روش لازم نیست که دو قطعه که به هم اتصال می یابنددوران کنند و تنها حلقه می چرخد بعد از آن که حلقه شروع به چرخش کرد خودش و سطوحآماده قطعه کار که در تماس هستند به دمای ذوب می رسند پس یک نیروی فشاری بالا بهطور شعاعی بر حلقه اعمال می شود. که موجب جوش اصطکاکی این فلز با دو قطعه کار میشود حلقه می تواند در شیارهای درز از بیرون فورج شود( شکل 2) و یا می توانددرون درز اتصال در لوله ها و تیوپ نصب شود و دوران کند که این امر مستلزم انبساطشعاعی است. این تکنیک FRW در واقع اتصال طول های بلند به خصوص زمانیکه دو راستا نیاز دارند که با سرعت های بالا دوران کند با صرفه است. اگر راستایقطعات کار مستقیم و راست نباشد یا قطعات دچار تغییر فرم هایی به اشکال خاص و ویژهدر راستای طولشان شوند باز هم امکان وارد کردن و قرار دادن یک توپی قابل انبساطداخلی برای بالا بردن نیروی فشار شعاعی در مدت عملیات وجود دارد. شکل های دیگری از جوشکاری اصطکاکی: مزایا جوشکاری اصطکاکی باعث شده استتا لابلاتوآرهای توسعه دهنده ماشین های جوشکاری اصطکاکی شروع به آزمایش با فرم هایمختلف از حرکت لغزشی(slidingmotion) برای تولید حرارتاصطکاکی برای جوشکاری کنند. این کوشش ها معطوف به مواردی بوده که شکل فیزیکی یاطول قطعه کار را با اشکال "inertia– drive" و "direct – drive"نمی توان تطبیق داد. آزمایش هایی که در این زمینه انجام شده در حدود نیم دوجین"half –dozen"حرکت مختلف را که در زیر تعدادی نام برده می شود، را نشان می دهد. " شعاعی radial"،مداری orbital"،سطحی surfacing"،رفت و برگشت خطی reciprocating linear ، "Co– extrusion" و "hydropillar".توسعه این حرکت ها به خاطر مشکلات عملی طراحی ماشین و عملیات به کندی صورت میگیرد. یک پروسه جدید که بطور اقتصادی به کار گرفته شده است "radial Fraction welding" نامیده می شود. بعضی دیگر نزدیکبه تکمیل عملیات هستند و ماشین های آنها در حال ساخت است. قابلیت FRWبرای جوش فلزات غیرمتشابه: قابلیت جوشکاری اصطکاکی در جوش دادنقطعات غیرهم جنس سبب استفاده وسیع آن در صنعت شده است . در مورد جوش بعضی از فلزاتبه فولاد ممکن است برخی ترکیبات متالورژیکی مضر در حین انجام پروسه به وجود آید.چون پروسه جوشکاری در حالت جامد است و در فصل مشترک مذاب نداریم لذا این پروسهبرای جوش دادن فلزات و آلیاژها به فولاد مناسب است. به عنوان مثال می تواناز توانایی جوش FRWآلومینیم به فولاد نام برد. از آنجا که ذوب و در نتیجه نفوذ وجود ندارد پس ترکیباتبین فلزی مضر هم نداریم در مورد بعضی از فلزات نامتشابه این پروسه به وسیله یکلایه بافر یا میانی سازگار با هر دو فلز انجام می شود. لایه بافر از جنس کروم،نیکل و نقره در مورد جوش فلزات به فولاد به خوبی مورد استفاده قرار گرفته است.لایه بافر را می توان توسط electroplating و یا اعمال تکه جامد به انتهای یکی از قطعاتاعمال کرد. در مورد جوشکاری فولادهای سختی پذیر ،پیش گرم کردن می تواند راه حلمناسب جهت افزایش خواص مکانیکی (داکتیلیتی و انعطاف پذیری) در شرایط جوش باشد امابیشتر ترجیح داده می شود که قطعات را پس از جوشکاری عملیات حرارتی کنیم به علت آنکه باعث بازیابی ساختار اولیه می شود. این عملیات حرارتی به طور موضعی در منطقهجوش صورت می گیرد. ترک های سرد احتمالی که در فرآیند FRWممکن است بروز کند به دو دلیل است: 1- به علتافزایش هیدروژن در مناطق جوشکاری شده که باعث بروز ترک هیدروژنی سرد می شود. 2- ساختارهایمنجمد شده که پس از جوشکاری مستعد به ترک سرد هستند. این ترک های هیدروژنی از مرکز جوششروع شده و به طور متعامد به سمت خارج منطقه جوش گسترش می یابند. منطقه جوش حاصل از فرآیند FRWباریکتر از منطقه جوش حاصل از سایر مکانیزم های جوشکاری است که دلیل آن زمانجوشکاری کوتاه تر در اثر تبدیل انرژی مکانیکی به حرارتی در منطقه جوشکاری است. مواد مناسب برای قرار گرفتن تحتجوشکاری اصطکاکی: به طور کلی جوشکاری اصطکاکی پروسهمناسب برای اتصال فولادها می باشد و مزایای متالوژیکی مناسبی از خواص را ارائه میدهد. هر فولادی که قابلیت فورج داغ داشته باشد می‌تواند جوشکاری اصطکاکی شودهمچنین بسیاری از فلزات غیرمتشابه می تواند به فولاد جوش داده شود اگر فولادمقادیر بیشتری از میزان معینی عناصر آلیاژی و عناصر باقی مانده داشته باشد سختی،نرمی خمشی و تافنس شکست مناسب در شرایط جوش ایجاد می شود البته تاکنون فرمول مشخصیبرای ارزیابی ترکیبات مناسب فولادی برای تأمین خواص استحکام، سختی، نرمی و چقرمگیمناسب ارائه نشده است. خصوصیات مکانیکی جوش های اصطکاکی: خصوصیات مکانیکی جوش های اصطکاکی درفولادها به گستردگی سایر فرآیندها مورد بررسی و آزمایش قرار نگرفته است. از جملهخصوصیات جوش FRWمی توان به استحکام، کیفیت خوب که البته وابسته به ترکیب فولاد و ریزساختار حاصلاز سرعت سرد شدن پس از جوشکاری است اشاره کرد. به طور معمول استحکام جوش های ایجادشده مناسب بوده ولی چقرمگی گاهی اوقات نگران کننده است شکل 3نمایی ازپارامترهای اصلی فرآیند برای هر نوع جوش اصطکاکی را نشان می دهد:‌ تجهیزات بیشتری که امروزه برای بدستآوردن جزئیات اطلاعات در زمان جوشکاری که شامل مقدار گشتاور، سرعت مصرف انرژی وکاهش سرعت ،موجود است. استفاده از داده های کامپیوتری در همان زمان اجازه آنالیزفوری را می دهد و یک میکروپروسور در مورد قطعات ویژه، تابع بحرانی را کنترل می کندکه با این روش خواص مکانیکی قطعات جوش خورده بهینه می شود (optimaized)اطلاعات بوسیله تجهیزات ماشین "direct– drive" جمع آوری میشوند که دستورات اولیه برای ساخت یک جوش با انعطاف پذیری و تافنس قابل قبول به آنداده شده است. مقدار انرژی ضربه ای جذب شده را باجوشکاری با سرعت چرخش پایین و کاهش شتاب از زمان رها کردن کلاچ تا توقف کامل میتوان بهبود بخشید. این بهسازی در تکنیک عملیات به صورتتأثیر یک کار داغ ناچیز ظاهر می شود که منجر به یک میکروساختار آستنیته شده،‌ کهدر هنگام سرد شدن تبدیل به یک میکروساختار ریز می شود بنابراین تافنس بهبود مییابد. نوآوری دیگری در تکنیک FRW که موجب بهبود تافنس جوش در فولاد می شود"twist post rotational" نامیده می شود بررسی ها نشان می دهدکه "twisting"در یک قطعه تازه جوش داده شده،‌ یک مقدار کم،‌ کار پلاستیک اعمال می کند. اینتغییر شکل کوچک منجر به استحاله آستنیت به ساختار فریت ریز سوزنی در هنگام سردکردن می شود.توسعه بهبود بخشی تافنس با این نوع از ریز ساختار؛ برای این که مقدارفاق "V-sharpy"به بالای مینیمم تهیه شده ،در این نوع فولاد نورد گرم شده برسد؛ می تواند کافی باشداما فولاد باید ترکیبی را که برای جوشکاری اصطکاکی مطلوب است، را داشته باشد مقدار"twisting"مورد نیاز برای ایجاد بهبودی تافنس، کم و در حدود 15 درجه است. این پروسه بایدفوراً بعد از جلوگیری از چرخش قطعه کار، زمانی که هنوز ساختار آستنیته داریم انجامشود. تأخیر بیش از چند ثانیه عمل را بی ارزش می کند و منجر به ساختاری دوگانه دربرخی از فولادها می شود twisting. در حدود 85 درجه بدون هیچ مشکلی در مطالعاتانجام شده است. جوشکاری اصطکاکی – اختلاطی (Friction Stir Welding) یک فرآیند حالت جامد است، بدین معنا که قطعاتی که قرار است بهم متصل شوند به نقطه ذوبشان نمی رسند. در این روش با ابزاری استوانه ای که در نوک آن یک پین مته مانند وجود دارد، اصطکاکی بین استوانه و قطعه ایجاد کرده که سبب تولید حرارت می شود. درجه حرارت تا حدود 80-90% دمای ذوب فلز بالا رفته و قطعه نرم می شود، و در مرحله بعد پین دو قطعه را به هم آمیخته و به جلو حرکت می کند.گرمای مورد نیاز در این فرآیند از رابطه زیر محاسبه می شود: Q: گرمای تولید شدهμ: ضریب اصطکاک بین پین و قطعهω: سرعت چرخش ابزارK: عدد ثابت مربوط به هندسه پین مورد استفاده وقتی پین وارد قطعه می شود، مقداری از ماده را برداشته و هنگامی که می چرخد، در قسمت پشت پین فورج می کند. لذا به این طریق شیار ایجاد شده پر می شود و پس از سرد شدن قطعات، اتصال شکل می گیرد. از عیوب احتمالی این روش، در چگونگی پر شدن این شیار است.هر چه لبه های استوانه کندتر باشد، بهتر است؛ زیرا که نباید در حین فرآیند، برش در قطعه ایجاد شود. در این روش پین با سرعت زاویه ای ɷ و با سرعت انتقالی v حرکت می کند.در شکل زیر برخی از انواع پین های مورد استفاده در فرآیند جوشکاری اصطکاکی – اختلاطی و یک دستگاه جوشکاری مجهز به این سیستم نشان داده شده است. [h=2]نکاتی در مورد فرآیند جوشکاری اصطکاکی – اختلاطی[/h] ویرایش هر چه v کمتر باشد، انتقال حرارت در قطعه بالاتر خواهد بود. به ازای v و ɷ ثابت، هر چه نیروی عمودی که به ابزار وارد می شود بیشتر باشد، حرارت بیشتری در ناحیه جوش بوجود می آید. فلز پایه معمولاً هیچ تأثیری از فرآیند نمی گیرد. این روش بیشتر برای آلومینیوم و آلیاژهای سری 2xxx و 7xxx آن کاربرد دارد. در این فرآیند ضخامت صفحاتی که قرار است بهم جوش داده شوند در محدوده 0.5 – 65 mm قراردارد، در این شرایط جوش بدون هیچگونه تخلخل و جاهای خالی درونی انجام می پذیرد. در گذشته این فرآیند بیشتر در مورد فلزات غیر آهنی بکار گرفته می شد، اما امروزه برای برخی از مواد پیشرفته نیز کاربرد دارد. در مورد موادی که دمای ذوب بالایی دارند، فرآیند جوشکاری اصطکاکی – اختلاطی با موفقیت انجام می شود، بطور مثال؛ در فولادهای پر استحکام، فولاد زنگ نزن و تیتانیوم. سطح مقطع منطقه جوش در این روش مطابق شکل زیر به چهار قسمت تقسیم می شود: ناحیه A: منطقه ای که فقط گرم می شود و ریزساختار و خواص مکانیکی آن دستخوش تغییر نمی شود. ناحیه B: ناحیه متأثر از حرارت یا HAZ نامیده می شود که هیچگونه تغییر فرم پلاستیکی در ناحیه اتفاق نمی افتد. ناحیه C: این ناحیه هم تحت تأثیر حرارت قرار دارد و هم تغییر فرم پلاستیکی در آن اتفاق می افتد و با عنوان (TMAZ : Thermomechanically Affected Zone) شناخته می شود. در دیگر فرآیندهای جوشکاری این ناحیه وجود ندارد. ندرتاً در برخی از جوشکاری های فشاری سرد، ممکن است TMAZ وجود داشته باشد. مثلاً؛ در مورد فلز آلومینیوم در ناحیه C، مرزدانه ها از بین رفته و تغییرفرم در داخل ماده ایجاد می شود. ناحیه D: در این قسمت تبلورمجدد بطور کامل اتفاق می افتد. این ناحیه بیشترین تغییر شکل و دما را نسبت به سایر قسمت ها داشته و همین باعث می شود که دمای تبلورمجدد پایین تر آمده و آسان تر رخ دهد. [h=2]پارامترهای اصلی فرآیند جوشکاری اصطکاکی – اختلاطی[/h] ویرایش [TABLE=width: 601, align: center] [TR] [TD=bgcolor: #66FFFF] تأثیر [/TD] [TD=bgcolor: #66FFFF] پارامتر [/TD] [/TR] [TR] [TD] ایجاد حرارت اصطکاکی مخلوط کردن مواد شکستن لایه اکسیدی مورد بر روی سطوح [/TD] [TD] سرعت چرخش پین [/TD] [/TR] [TR] [TD] ظاهر جوش کنترل حرارت [/TD] [TD] سرعت جوشکاری [/TD] [/TR] [TR] [TD] حرارت اصطکاکی ثابت نگه داشتن وضعیت پن نسبت به قطعه [/TD] [TD] نیروی عمودی [/TD] [/TR] [/TABLE] محدوده دمای جوشکاری برای آلیاژ های مختلف : [TABLE=width: 432, align: center] [TR] [TD=bgcolor: #FFCCFF] محدوده دمایی (درجه سانتیگراد) [/TD] [TD=bgcolor: #FFCCFF] گروه آلیاژی [/TD] [/TR] [TR] [TD] 440 – 550 [/TD] [TD] آلیاژهای آلومینیوم [/TD] [/TR] [TR] [TD] 250 – 350 [/TD] [TD] آلیاژهای منیزیم [/TD] [/TR] [TR] [TD] 600 – 900 [/TD] [TD] آلیاژهای مس [/TD] [/TR] [TR] [TD] 650 – 800 [/TD] [TD] فولاد های کربنی و کم آلیاژ [/TD] [/TR] [TR] [TD] 700 – 950 [/TD] [TD] آلیاژهای تیتانیوم [/TD] [/TR] [/TABLE] [h=2]کاربرد فرآیند جوشکاری اصطکاکی – اختلاطی[/h] ویرایش [TABLE=width: 400, align: center] [TR] [TD=align: center][/TD] [TD] برای اتصالات Butt (اتصالات لب به لب یا سر به سر) از فرآیند FSW استفاده می شود. صنایع هوا فضا صنایع کشتی سازی صنایع خودرو سازی [/TD] [/TR] [TR] [TD] [/TD] [/TR] [/TABLE] [h=2]مزایا و محدودیت های فرآیند جوشکاری اصطکاکی - اختلاطی[/h] ویرایش مزایا: اعوجاج در این روش مخصوصاً در طول های بسیار زیاد، ناچیز است. زیرا فلزات وارد منطقه مذاب نمی شوند. در صورتی که مذاب ایجاد شود بدلیل انبساط و انقباض حین ذوب و انجماد، اعوجاج در ساختار بوجود می آید. چون ذوب شدن مطرح نیست، لذا جذب گاز نیز صورت نمی گیرد. بنابراین تخلخل در ساختار جوش بوجود نمی آید. به لحاظ عدم ایجاد ذوب، دود و آلودگی هایی که در دیگر فرآیندهای ذوبی وجود دارد، در این روش ایجاد نمی شود. این مسئله هم از نقطه نظر بهبود دید جوشکار و هم از نقطه نظر مباحث زیست محیطی بسیار حائز اهمیت است. پاشش مذاب در این روش وجود ندارد. در صورت وجود پاشش در فرآیندهای جوشکاری، ظاهر جوش کثیف شده و نیازمند تمیزی کازی است. خود این نکته هزینه اضافی بر فرآیند تحمیل می کند. تنش های پسماند بسیار کمی در این روش ایجاد می شود. این فرآیند در همه موقعیت ها قابل اجراست، چه خطی، چه صفحه ای، چه حجمی. ابزار و تجهیزات پیچیده ای نیاز ندارد. محدودیت ها: سرعت جوشکاری در این روش نسبت به سایر روش های جوشکاری ذوبی پایین تر است. این امر به ضخامت قطعه هم بستگی دارد. در ضخامت های بالا می بایست از پاس جوش های بیشتری برای اتصال استفاده کرد. دو قطعه ای که قرار است به هم جوش داده شوند باید به نیروی زیادی در کنار هم نگه داشته شوند. وقتی از روی قطعه جوشکاری انجام می شود می بایست پشت بند وجود داشته باشد. در انتهای فرآیند یک سوراخ ایجاد می شود، البته امروزه با استفاده از برخی تکنیک های ذوبی این سوراخ پر می شود. از جمله معایب این روش ایجاد زائده ای روی ناحیه جوش است.

بهترين آزادی اینه که فکر و ذهنت آزاد باشه چون بعد فکر کردن عمل میاد و باید بدونی چه جور آزادی میخوای باید آزادی بخوای که بتونی آینده رو باهاش بسازی نه اینکه به فکر امروز و فردا باشی هر نوع آزادی به اندازه خودش خوبه حالا سلیقه ها مختلف هستش در آخر میتونم بگم اگه آزادی باشه درست استفاده کردنم باید در کنارش بیاد وگرنه دردسر ساز میشه ببخشید زیاد نوشتم

خيلي سخت فقط خدا میتونه به دادت برسه که صبر پیشه کنی اگه با خدا همراه بشی همه چی رو میشه تحمل کرد مگه همین حالا خودمون این همه سختی زندگی رو تحمل نمیکنیم دوستانمون بدون اینکه از حال ما مطلع باشند با روح و روان ما بازی میکنند .مرسی از مطلبی که گذاشتی آدم رو اول از همه به یاد خدا میندازه عزیزم

روزتون مبارک بچه ها

مردم مسیر زندگی کسی رو تعیین نمی کنند فقط تماشاگر هستند مواظب این تماشاچی های بی خود باشید زندگی تو دستای خودتونه لطفا خرابش نکنید

راستي واقعا چرا اینقدر زندگی ها به گمراهی کشیده می شوند چرا دو نفر که هر روز و هر لحظه با هم هستند نمی تونند همدیگر رو درک کنند واقعا چیز زیادی هستش مگه خودتون رو جای این شخصیت بذارید وجواب بدید مرسی

مشق معماري از عیسی حجت

بعضي از خسارت ها قابل دیدن و حسابرسی نیستند باید حسشون کنید نظرتون چیه وقتی کسی از سما ناراحت بشه و نفهمی چه جوری می خوای جبران کنی تازه اگه بفهمی

راستی اگه مغز نفهمه که بدن مریض شده و قسمت دفاعی بدن فعال نشه چه اتفاقی میافته ميخواستم اضافه كنم چون وقتی میفهمید مریض هستید استرس و فشار روانی از از این بیماری شما رو از پا در میاره واسه همین این مطلب رو گذاشتم منظورم سرما خوردگ نبود چرا گیردادین به سرماخوردگی

اينم یه جور نوآوری خانم جیگرتت آتیش نگیره چند وقت دیگه از اعضای بدنم به جای جاسوئیچی استفاده می کنند

رستوران مجموعه تفریحی عباس آباد همدانتپه عباس آباد، در انتهای خیابان مهدیه و مشرف به میدان قائم قرار دارد. این تپه به دلیل مشرف بودن به شهر همدان، همواره از موقعیت ویژه ای برخوردار بوده است. از جمله در گذشته هر گاه حاکمی تغییر می کرده، در بالای آن ساز و طبل و کوس نوبتی نواخته می شده و به همین جهت به “تپه نقاره خانه” نیز معروف بوده است. همچنین در ضلع شمال غربی تپه، بقایای تاسیسات برق گذشته، در معرض دید علاقمندان قرار گرفته است. از سوی دیگر با توجه به قابلیتهای جغرافیایی ، طبیعی و گردشگری این تپه، در سالهای اخیر تاسیسات تفریحی ، پذیرایی و اسکان موقت مناسبی احداث شده و به مجتمع تفریحی و سیاحتی تبدیل گردیده است. از جمله، در بالای تپه استخری احداث شده و در وسط آن رستوران زیبایی آماده پذیرایی است. از بالای این تپه از یک سو، چشم انداز طبیعی دره سرسبز عباس آباد و از طرف دیگر، نمائی از شهر همدان نمایان است. از ضلع جنوب شرقی این مجتمع، آبشار مصنوعی زیبایی جریان دارد. مسجد، توفقگاه اتومبیل، زمین مخصوص بازی اسکیت و فروشگاه ، از جمله تاسیسات رفاهی و تفریحی آن می باشد. مجموعه تفریحی استخر عباس آباد همدان در 26 اردیبهشت 88 مجموعه تفریحی استخر عباس آباد همدان، یکی از جاذبه های شهر همدان می باشد؛ که در انتهای خیابان عباس آباد در میدان قائم (داریوش سابق) یا آخر آسفالت بر فراز تپه ای زیبا قرار دارد. و به چند طریق قابل دسترسی است از جمله بلوار ارم-میدان عباس آباد و میدان قائم با ۱۵ دقیقه پیاده روی در فضایی آرام با شیبی ملایم-البته اون موقع که آسفالت تا میدان میشان نرفته بود(شاید به زودی بره) و اونجا آخرین خاکروبه های آسفالتو ریخته بودن بهش آخر آسفالت میگفتند. به هر حال مکانی بسیار دلپذیر با چشم اندازی زیبا -از یکطرف دره چشم نواز عباس آباد با آب و هوایی رویایی و نمای قله الوند -از طرف دیگر دشت زیبای شهرستان بهار و باغات عباس آباد و ویلاهای موجود و از یکطرف چشم انداز شهر زیبای همدان با طراحی خیابانهای متحد المرکز که دیدن گرگ و میش عصر گاهی آن روح نواز است و از بعدچهارمش محوطه ۱۰۰۰ پله و ارتفاعات ۴ قله - و در وسط آن دریاچه ای زیبا که در قدیم الایام برق شهر همدان را تامین میکرد که در آن قایقرانی تفریحی انجام میگیرد. تحغه ای ناقابل خدمت شما به امید دیدارتان بر فراز آن [TABLE] [TR] [TD=width: 100%][/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center] :: مجتمع تفریحی ، سیاحتی عباس آباد[/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%, align: center][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=width: 233, align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #d5e1e6][TABLE] [TR] [TD=align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #f3f3f3][TABLE] [TR] [TD=align: center][/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [TD=align: center]تپه عباس آباد، در انتهای خیابان مهدیه و مشرف به میدان قائم قرار دارد. این تپه به دلیل مشرف بودن به شهر همدان، همواره از موقعیت ویژه ای برخوردار بوده است. از جمله در گذشته هر گاه حاکمی تغییر می کرده، در بالای آن ساز و طبل و کوس نوبتی نواخته می شده و به همین جهت به "تپه نقاره خانه" نیز معروف بوده است. همچنین در ضلع شمال غربی تپه، بقایای تاسیسات برق گذشته، در معرض دید علاقمندان قرار گرفته است. از سوی دیگر با توجه به قابلیتهای جغرافیایی ، طبیعی و گردشگری این تپه، در سالهای اخیر تاسیسات تفریحی ، پذیرایی و اسکان موقت[/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center]مناسبی احداث شده و به مجتمع تفریحی و سیاحتی تبدیل گردیده است. از جمله، در بالای تپه استخری احداث شده و در وسط آن رستوران زیبایی آماده پذیرایی است. از بالای این تپه از یک سو، چشم انداز طبیعی دره سرسبز عباس آباد و از طرف دیگر، نمائی از شهر همدان نمایان است. از ضلع جنوب شرقی این مجتمع، آبشار مصنوعی زیبایی جریان دارد. مسجد، توفقگاه اتومبیل، زمین مخصوص بازی اسکیت و فروشگاه خوراکی و تنقلات ، از جمله تاسیسات رفاهی و تفریحی آن می باشد. [/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%, align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #d5e1e6][TABLE] [TR] [TD=align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #f3f3f3][TABLE] [TR] [TD=align: center][/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center]ضمناً دو جاده یکی از ابتدای چهار باغ ارم و دیگری از اوایل جاده گنجنامه، دسترسی به لالای تپه را امکان پذیر می سازد. علاوه بر آن، علاقمندان می توانند از طریق کوچه باغهای اطراف تپه پیاده به بالا بروند یا بوسیله بالابر (تله سی یژ) از ضلع جنوبی چهار باغ ارم، مسیر 1200 متری آن را تا بالای تپه و بالعکس، طی نمایند و شاهد فضای سبز باغات و دورنمای شهر همدان و آب و هوای مطبوع آنجا باشند. همچنین مسیر دسترسی آسفالته آن، محل تفریح و ورزش صبحگاهی ورزشکاران میباشد. [/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center] :: دریاچه سد اکباتان[/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center]سد اکباتان که در 11 کیلومتری شرق شهر همدان قرار گرفته، از 5 کیلومتری جاده همدان به ملایر منشعب می گردد و راه دسترسی به آن، به سمت روستای سنگستان می باشد. اگر چه تاسیس این سد با هدف تامین 35% آب مصرفی شهر همدان و آب کشاورزی 800 هکتار از زمینهای پائین دست سد بوده است، ولی به دلیل ویژگیهایی مانند ک نزدیکی به شهر ، فضای سبز اطراف و دریاچه سد ، موجب شده است که کاربری تفریحی نیز به آن افزوده گردد. در مسیر و در حاشیه رودخانه و روستای سنگستان و تفریجان، باغات و مزارع کشاورزی قرار دارد علاوه بر فضای سبز موجود، در سالهای اخیر، حدود 15 هکتار از اطراف سد درختکاری شده است و از درختانی مانند: صنوبر ، کاج ، اقاقیا ، زبان گنجشک و [/TD] [TD=width: 230, align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #d5e1e6][TABLE] [TR] [TD=align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #f3f3f3][TABLE] [TR] [TD=align: center][/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center]پوشیده شده است، که به زیبایی و لطافت هوای آن افزوده است. وجود زمینه های مذکوز، قابلیت ایجاد تعدادی از ورزشهای آبی مانند: قایقرانی، و اسکی روی آب را فراهم آورده است و تاسیساتی از قبیل : یک باب مهمانسرا، رستوران، تعدادی اتاقک اقامت موقت با امکانات اولیه و یک باب چایخانه سنتی نیز در محل سد ایجاد شده است. [/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center] :: تپه تفریحی حاج عنایت[/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=width: 233, align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #d5e1e6][TABLE] [TR] [TD=align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #f3f3f3][TABLE] [TR] [TD=align: center][/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [TD=align: center]این تپه، که در انتهای خیایان شهید بهشتی قرار دارد، در سال 1373 توسط شهرداری همدان درختکاری، چمن کاری و نور پردازی شده و جاده ای حلزونی جهت رفت و آمد وسایل نقلیه تا بالای تپه احداث گردیده است. در شیب مناسبی از تپه ، آب نمایی ساخته شده و در طرفین آن نیز راه پله ای تا بالای تپه کشیده شده است. در بالای تپه نیز حوضی قرار دارد، که اطراف آن سنگ فرش شده است. [/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=align: center] :: بوستان های همدان[/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%][TABLE=class: Newslink] [TR] [TD=width: 30] [/TD] [TD=width: 233, align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #d5e1e6][TABLE] [TR] [TD=align: center][TABLE] [TR] [TD=bgcolor: #f3f3f3][TABLE] [TR] [TD=align: center][/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [TD=align: center] - بوستان ارم ( بلوار ارم ) - شهربازی و بوستان مردم ( خیابان مهدیه ، میدان دانشگاه ) - بوستان کودک (خیابان تختی ، میدان فردوسی ) بوستان ارم [/TD] [TD=width: 25] [/TD] [/TR] [/TABLE] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [TR] [TD=width: 100%] [/TD] [/TR] [/TABLE]

اگه مهریه نبود خیلی از آدم ها تن به ازدواج نمی دادن چون بعضی ها فقط دنبال سرکیسه کردن هستند یا اینکه تضمین می خوان واسه زندگیشون درسته

سلام به همه كه به اين نوشته امتيا ز دادن چند نفرتون دوست دارید منجی عالم ظهور کنه فکر میکنید خودتون مورد لطفش قرار میگیرید یا بر عکس لطفا ناراحت نشید فقط جواب بدید ببخشید اگه جسارت کردم

خب س چرا این همه مردم میکشند اصلا تا حالا از شون پرسیدین چرا می کشند هر موادی هم ضرر داره هم به اندازه خودش سود حالا شاید سیگار سودش کم باشه لطفا نظراتتونو بذارید دوست دارم بیشتر در این مورد بحث کنیم ممنون از مطلبی که گذاشتی جالب بود اگه کسی تجربه داره دوست دارم بدونم میونید برام پیام خصوصی بذارید ........ مرسی

سلام ممنون بابت مطلب جالب و خوشحال کننده بود میگم چرا این همه مخ داریم ولی چیزی اختراع نمی کنند که مشکل مردم رو حل بکنند چرا همش دنبال چیزهایی هستند که جلب توجه بکنند یه بارم خیلی ساده فکر کنند نظرتون چیه ؟

جالب بود ولی همه شون رو میشه یه جورایی توجیح کرد یه عکس بذار که فکر کردن رو از آدم بگیره موفق باشی خانم خوشکله

تا زمانی که ظلم بیداد نکند فریادرسی نخواهد آمد ان شاءلله فرج آقا امام زمان برسد

تقويت فكر و ذهن در برابر مشكلات نياز به تمرين و اعتماد به نفس بالا دارد ولی بیشاز همه مسائل روزانه ما را سرم خود کرده و راه فراری نیست اگهرای پیدا کنیم موفق خوهیم بود

سلام گندم جون مرسی از دعوتت میخواستم اضافه کنم تنها چیزی که ما نداریم صبر چون اگه صبر نداشته باشی نمیتونی به موضوع جور دیگه ای فکر کنی عزیزم

مسجد جامع عتیق اصفهان در فهرست میراث جهانی ثبت شد مسجد جامع اصفهان در سی و ششمین اجلاس جهانی یونسکو که در شهر سن پترزبورگ روسیه برگزار شد، در فهرست میراث جهانی ثبت شد. مسجد جامع عتیق اصفهان که یکی از مهم‌ترین آثار معماری ایرانی به شمار می‌رود گنجینه‌ای از هنرهای معماری ایرانی دوره‌های مختلف تاریخی از دیلمیان، سلجوقیان، آق قویونلوها، و ایلخانی تا صفوی، و قاجاری را دربرمی گیرد. به سخن دیگر مسجد جامع اصفهان، تجربیات معماری هزار سالۀ مسجدسازی به‌ویژه خلق طرح مسجد ایرانی را در بردارد و به همین لحاظ می‌توان بسیاری از سبک‌های تاریخ معماری ایران و کشورهای همسایه را در آن شناسایی نمود. این مسجد همچنین دارای ارزش‌های سازه‌ای و ساختاری، تزئینی و اسنادی بسیار است که از دید کارشناسان یونسکو دور نماند و کمک کرد تا مسجد جامع به جایگاهی که شایسته آن بود دست یابد. ثبت این مسجد یگانه در فهرست میراث جهانی فرصتی درخشان در اختیار ایران و اصفهان قرار می‌دهد تا همراه با مردم ایران و به ویژه شهر اصفهان، همه دوستداران میراث فرهنگی از سراسر حهان نسبت به حفظ، مرمت و مراقبت این اثر و معرفی ارزش‌های آن به گردشگران همگام شوند. اکنون، ضمن تبریک این خبر خوش به همه دوستداران میراث فرهنگی، شایسته است یادی داشته باشیم از همه اعضای پایگاه ثبت جهانی مسجد جامع، که امروز نتیچه تلاش‌های شبانه روزی آنها به ثمر نسشت اما به خاطر کج‌سلیقگی و بی مهری مدیریت فعلی میراث فرهنگی اصفهان، جای آنها امروز در این پایگاه خالی است. برای آشنایی بیشتر با مسجد جامع عتیق و ارزش‌های معماری آن و روند شکل‌گیری پرونده ثبت آن، نوشتاری از دو کارشناس برجسته شهرمان که سهم مهمی در مطالعات و تشکیل پرونده، و ساماندهی مسجد برای ثبت داشتند، در ادامه تقدیم می‌شود: معرفی مسجد جامع اصفهان و ارزش‌های برجسته جهانی آندر راستای آماده سازی پرونده نامزدی آن در فهرست آثار جهانیدکتر عبدالله جبل عاملی* و مهندس لیلا پهلوان زاده** « مسجد جامع اصفهان، با عظمت خاموش، جدی و اسرارآمیزش یکی از زیباترین آثار معماری جهان است.» ( پروفسور آرتور اپهام پوپ) مقدمه : از زمره اقدامات مهم صورت پذیرفته توسط اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان در دو سال گذشته می توان از انجام پروژه هایی بسیار مهم همچون ثبت جهانی باغ چهلستون و باغ فین کاشان ، کاوش های گسترده در تپه اشرف، ارسال پرونده نامزدی مسجد جامع جهت ثبت در فهرست میراث جهانی و ... اشاره نمود که در این نوشتار برآنیم به شرح چگونگی انجام یکی از آن ها یعنی مسجد جامع اصفهان بپردازیم.البته لازم به ذکر است به دلیل آشنایی هرچه بیشتر خوانندگان با اهمیت و عظمت این بنای تاریخی ، پیش از ورود به مبحث ثبت جهانی به طور خلاصه به توضیحاتی در خصوص این بنا خواهیم پرداخت: چگونگی شکل گیری شهر و مسجد جامع اصفهان :مقدمه :از آنجایی که تولد مسجد جامع اصفهان از قرن دوم هجری و رشد و تغییرات متوالی آن همواره با شکل‌گیری هستۀ اوّلیه شهر اسلامی اصفهان و توسعۀ فیزیکی آن در رابطه با تحولات اجتماعی بوده است، لازم به ‌نظر می‌رسد در ابتدا مقدمه‌ای در معرفی شهر اصفهان که بزرگترین مسجد جامع ایران در آن قرار گرفته بیان شود. اصفهان امروزه به شهری اطلاق می‌شود که در تاریخ معماری و شهرسازی از زمره مهمترین شهرهای اسلامی محسوب می‌گردد. در دوران قبل از اسلام شهر وسیعی به نام اصفهان در منطقه وجود نداشته است. بنابر شواهد و اسناد تاریخی «سپاهان» مجموعه‌ای از روستاهای کوچک و بزرگ بوده که به دلیل آب پربرکت زاینده‌رود و زمینهای حاصلخیز اطراف رودخانه، انگیزۀ ایجاد مراکز اقامتی و زیستگاهی وجود داشته است. یکی از این مراکز به نام «یاوان» روستایی در مرکز آن مجموعه بوده که مسجد جامع اولیه در کنار آن ساخته شده است. از دیر زمان جهت بهره‌برداری از آب زاینده‌رود با ایجاد مادی‌هایی از بالادست رودخانه آب را در سطح وسیعی قابل بهره‌برداری می‌نموده‌اند و جالب آنکه یکی از این جریانهای آب از محلی می‌گذشته که مسجد جامع اوّلیه بر روی آن قسمت ساخته شده و تا مدت‌ها در داخل حیاط مسجد این نهر آب قابل استفاده بوده است. هم‌اکنون نیز بخشی از کف‌سازی حیاط مسجد بر روی این نهر اجرا شده است. شاخص تولد شهر اصفهان اسلامی با ظهور دین اسلام در ایران همراه بوده است، فرهنگ اسلامی و تأثیرات سنت‌های دیرین الهام‌بخش معماری ایران گردیده و مردم اصفهان نیز به تأسی از آن، خالق آثار معماری گرانبهایی شده‌اند. در اواسط قرن دوّم هجری (قرن هشتم میلادی) مسجدی در اصفهان احداث می‌گردد که مورخین از آن یاد نموده‌اند. این بنای اوّلیه مسجد کمتر از یک قرن بعد از ساختن آن تخریب شده و در جای آن مسجد دیگری با ابعاد وسیع‌تر ساخته می‌شود، ولی آثار مسجد اوّلیه در زیر سطح مسجد فعلی مدفون شده و در کاوش‌های باستان‌شناسی که در محل مسجد انجام گرفته قسمت‌هایی از دیوار قبله و تزیینات گچبری محراب آن به‌دست آمده است. در نیمه اوّل قرن سوم (قرن نهم میلادی) اتفاق دیگری در شهر اصفهان به‌وقوع می‌پیوندد و آن این بوده است که با توسعۀ شهر و ازدیاد جمعیت، مسجد قبلی گنجایش کافی نداشته است و به همین جهت با اهدای کمک‌های مالی و جمع‌آوری اعانات، خانه‌های اطراف را خریداری نموده و مسجد بزرگتر و وسیعتری را به سبک شبستانی احداث می‌نمایند. شهر اصفهان در قرن چهارم هجری (قرن دهم میلادی) مرکز حکومت آل‌بویه از حکمرانان ملی قرار گرفت. آنان به احیای بعضی از آداب و سنن گذشتگان پرداختند و به عمران و آبادی شهر توجه خاصی داشتند . هنرمندان و معماران خوش‌ذوق و دانشمندان نامی در این شهر تربیت شدند. برگرداگرد شهر حصار دفاعی ایجاد نمودند و در داخل شهر بناها و عمارات زیبا به‌وجود آوردند. از جمله الحاقات جدید، در مسجد جامع باقی‌مانده از قرن سوم و ایجاد مسجد جامع جدید به‌نام مسجد جورجیر بود که فقط سردرِ آن مسجد باقی‌مانده است. از اواسط قرن پنجم هجری (قرن یازده میلادی) ترکان سلجوقی ایران را تسخیر نموده و مرکز حکومت خود را در اصفهان مستقر ساختند. نظام‌الملک وزیر سیاستمدار و دانشمند ملکشاه سلجوقی آثار عظیم و جاودانه‌ای در اصفهان به‌وجود آورد، از جمله تغییرات بنیادی در فضاهای مسجد جامع قبلی با ایجاد گنبدهای وسیع و ایوان‌های رفیع و مزین بود، آنچنان که هنوز هم بعد از حدود هزار سال از آن دوره هیأت اصلی مسجد جامع بازتابی است از تغییرات دوره سلجوقی.قرن هفتم و هشتم (سیزدهم و چهاردهم میلادی) دورة استیلای ایلخانان مغول در ایران است و از آن دوره آثار هنری قابل ملاحظه‌ای در سراسر ایران ایجاد شده بود و در شهر اصفهان نمونه‌هایی مانند محراب معروف به اولجایتو (مورخ 710 هجری) در مسجد جامع اصفهان و مناره‌های زیبا و بناهای موزون باقی‌مانده است.قرن هشتم و نیمۀ اول قرن نهم (پانزدهم میلادی) دورۀ حکومت تیمور و جانشینان او در ایران بوده است. آغاز دورۀ تیمور در اصفهان با قتل و غارت همراه بود، ولی پس از نیم قرن جانشینان تیمور به امور آبادانی و عمران کشور پرداختند، آنچنان که در اصفهان مبادرت به ساختن قصرهای متعدد نموده و در مسجد جامع نیز الحاقات جدید اعمال نموده‌اند. قرن دهم هجری (شانزدهم میلادی) تا قرن دوازدهم دورۀ حکومت صفویان است در آغاز قرن یازدهم هجری (هفدهم میلادی) شاه عباس اصفهان را به پایتختی برگزید و در مدت زمانی نه چندان طولانی شهر را به اعتبار و شهرت جهانی رسانید. در این مدت علاوه بر گسترش شهر و ایجاد محلات جدید و احداث خیابانها، میدان‌ها و ساختمانها و کاخ‌ها و گردشگاهها ـ که همۀ جهانگردان خارجی که در آن زمان از اصفهان بازدید نموده‌اند در ذکر زیبایی‌های بی‌نظیر آن کتاب‌ها نوشته‌اند ـ در مسجد جامع اصفهان نیز اقدامات و تغییرات قابل ملاحظه‌ای به‌وجود آورده‌اند. از نیمۀ قرن دوازدهم هجری (هجدهم میلادی) پس از فروپاشی حکومت صفویان و روی کار آمدن سلسلۀ قاجار تا ظهور تحولات صنعتی از اهمیت شهر اصفهان به تدریج کاسته شد و بیشتر آثار و بناهای دورۀ صفوی به‌علت انتقال پایتخت به تهران متروکه و به تدریج تخریب گردید. ولی مسجد جامع اصفهان به‌عنوان مرکز عمدۀ برگزاری مراسم مذهبی و تجمع روزمرۀ اقشار مختلف مردم، همواره توسط مردم مورد مراقبت و مواظبت قرار داشته و هر نسل سعی نموده تا این مجموعۀ گرانبهای مذهبی ـ فرهنگی را حفظ نموده و به آیندگان تحویل دهد. دوره‌های مختلف توسعه مسجد:1ـ دورۀ اول ( بنای اولیه یا احداث مسجد ( قرن دوم هجری – قرن هشتم میلادی)) :مسجد جامع اصفهان در محل فعلی آن در سال 156 هجری (772 میلادی) با وسعتی متناسب با جمعیت شهر و نیاز آن منتهی‌الیه شمال غربی میدان مرکزی شهر بنا گردید. این مرحله از مسجد بعداً تخریب می‌گردد و که نشانه‌های‌آن در حفاری‌های باستان‌شناسی به‌دست آمده است. 2ـ دورۀ دوم( نوسازی و توسعه مسجد جدید ( قرن سوم هجری – قرن نهم میلادی)):گسترش شهر اصفهان در قرن سوّم هجری (نهم میلادی) مسجد وسیعتری را می‌طلبید. بدین ترتیب در سال 226 هـ (840 میلادی) در زمان خلافت‌المعتصم عباسی، مسجد جامع شهر به دومین مرحلۀ تحول اساسی خود پا می‌گذارد. مسجد اولیه که دارای ابعاد محدودی بوده تخریب شده و بر روی آن مسجدی عظیم با وسعت چندین برابر مسجد اولیه (حدود یک هکتار) پس از اصلاح جهت قبله بر پا می‌شود. معماری مسجد به شیوۀ معماری متداول و همزمان در سایر شهرهای اسلامی خصوصاً مسجدالمتوکل در سامره بوده است. به این ترتیب که صحن مرکزی وسیع با شبستان‌های ستون‌دار در اطراف آن با پوشش چوبی احداث می‌گردد. فضاهای سرپوشیدۀ اطراف حیاط که به آن سبک شبستانی اطلاق می‌گردد، در جبهۀ جنوبی به طرف قبله دارای شش دهانه و در شمال چهار دهانه و در شرق و غرب دو دهانه بوده است. دیوار خشتی قطور و مرتفعی مسجد را احاطه می‌کرده و نمای خارجی آن به‌صورت جرز و دهانه با اندود کاهگل متمایل به رنگ قرمز تزیین شده بوده است. بخش‌هایی از این دیوار در چند نقطه از مسجد فعلی باقی‌مانده و قابل شناسایی است. 3ـ دورۀ سوم ( الحاقات دوره آل بویه ( قرن چهارم هجری – قرن دهم میلادی)):توسعۀ مسجد در قرن چهارم هجری (دهم میلادی) با روی کار آمدن آل‌بویه یا دیلمیان سلسه‌های ایرانی منطقۀ شمال کشور همراه بوده است. این حکومت اصفهان را به‌عنوان یکی از مراکز عمدۀ فرمانروایی خود انتخاب می‌کند و عملاً مسجد جامع دور از این تحولات باقی نمی‌ماند. در این مرحله، علاوه بر ایجاد یک مسجد جدید به‌نام جورجیر که فقط سردرِ زیبای آن (در شمال مسجد حکیم) باقی‌مانده، در وضعیت موجود مسجد جامع نیز دخالت‌هایی انجام می‌گیرد. با اجرای یک دهانه در اطراف حیاط موجود بر سطح فضای سرپوشیده قبلی افزوده می‌شود و در اجرای آن ضمن محترم شمردن هماهنگی و ارتفاع دهانه‌های موجود، ساختمان الحاقی را با ستونهای ترکیبی با نوعی آجر پخته و نقوش هندسی احداث می‌کنند، به‌طوری ‌که نمای زیبایی در داخل مسجد به‌وجود می‌آید. گرچه این اقدام در مراحل بعدی با جرزهای جدید پوشیده می‌شود، ولی آنچه در پی‌گردی‌ها و مطالعات فیزیکی مسجد به‌دست آمده حاکی از آن است که ستونهای آل‌بویه در مسجد جامع سیمایی بسیار زیبا و موزون داشته است. 4ـ دورۀ چهارم( اقدامات دوره سلجوقی (دوره اول) ( قرن پنجم و ششم هجری – قرن یازدهم و دوازدهم میلادی)):مسجد جامع اصفهان بزرگترین تغییر را از ‌نظر تظاهر کالبد داخلی و خارجی در قرن پنجم و ششم هجری (11 و 12 میلادی) در زمان سلجوقیان به خود دیده است. مهمترین تحول در معماری دورة اسلامی ایران در این مرحلۀ تاریخی به‌وجود آمده است. تغییر طرح فضاهای ستون‌دار شبستانی به مساجد چهار ایوانی (که در ابتدا ویژۀ بناهای ایران‌زمین بوده) در دورۀ سلجوقیان از مسجد جامع اصفهان آغاز شده است. با ساختن گنبد نظام‌الملک در جنوب و گنبد تاج‌الملک در شمال مسجد و ایجاد چهار ایوان بر روی محورهای اصلی صحن مسجد، معماری قبلی آن از حالت مسجد شبستانی ساده خارج شده و به سبک چهار ایوانی تبدیل می‌گردد. از این پس مساجد چهار ایوانی یکی از خصوصیات بارز معماری مسجدسازی در ایران می‌گردد. اصفهان در فاصله قرن هفتم هجری تا اوایل قرن دوازدهم هجری یعنی تا افول سلسله صفوی دچار نوسانات شدید اجتماعی‌ـ فرهنگی سیاسی می‌گردد و عملاً تغییراتی در مسجد جامع اصفهان به‌وجود می‌آید که عمدتاً در تغییر جنس و رنگ سطوح داخلی و نماهای اطراف مسجد جامع تظاهر می‌نماید، ولی خصلت چهار ایوانی و شکوه عناصر بر افراشته دورۀ سلجوقی همواره تعلق آن را به آن زمان تثبیت نموده است.5ـ دورۀ پنجم( اقدامات دوره سلجوقی (دوره دوم) ( قرن پنجم و ششم هجری – قرن یازدهم و دوازدهم میلادی)):1ـ احداث گنبد خانه ی نظام‌الملک واقع در جبهۀ جنوبی مسجد به‌صورت منفرد و آزاد در سه جبهۀ شمالی و شرقی و غربی در حدود سال 473 هجری قمری/ 1080 م) .به‌صورتی که فضاهای سرپوشیده طرفین از ساختمان مسجد جدا بوده و فضای خارجی گنبد در سه جبهۀ شمالی و شرقی و غربی کاملاً آزاد بوده است.2ـ احداث گنبد تاج‌الملک در جبهۀ شمالی مسجد و دقیقاً بر روی محور گنبد جنوبی با فاصله‌ای از دیوار شمالی و در آن زمان خارج از محوطۀ مسجد . گنبد تاج‌الملک مسلماً به‌صورت یک ساختمان جدا و مستقل احداث نشده، بلکه عضوی از مجموعه بناهای گستردۀ حکومتی بوده که در جهات جنوب و غرب به آن متصل بوده‌اند، ولی نماهای جنوبی و شرقی آن از ابتدا آزاده بوده است.3ـ احداث ایوان شمالی یا صفۀ درویش، بر روی محور طولی مسجد .4ـ احداث ایوان جنوبی یا صفۀ صاحب برای ایجاد ارتباط حیاط مسجد با گنبد نظام‌الملک و به عنوان یک سردر با عظمت در جلوی گنبد جهت ورود به فضای گنبدخانه .5ـ‌احداث ایوان شرقی یا ایوان شاگرد در وسط ضلع شرقی حیاط مسجد .6ـ احداث ایوان غربی یا ایوان استاد در ضلع غربی حیاط مسجد بر روی محور عرضی .7ـ احداث کتابخانۀ دورۀ سلجوقی، در گوشه جنوب شرقی مسجد به‌صورت شبستانی ستون‌دار . 6ـ دورۀ ششم( اقدامات دوره ایلخانی ( قرن هشتم هجری – قرن چهاردهم میلادی)):محراب معروف اولجایتو داخل فضایی در جبهۀ غربی حیاط مسجد، بر روی دیوار شمالی ایوان غربی ساخته شده است. فضای مقابل این محراب در ابتدا به‌صورت شبستانی با ستونهای مسجد قرن سوم و ردیف لبۀ حیاط با ستونهای دورۀ دیلمی بوده است ولی در فاصلۀ کمتر از نیم قرن فضای ستون‌دار جلوی محراب تخریب شده و اقدام به ایجاد یک فضای وسیع یکدست بدون مزاحمت ستونها می‌کنند . پوشش این فضای مطلوب در جلوی محراب زیبای اولجایتو به روش طاق و تویزه اجرا شده است. اجرای این اقدام متهورانه یعنی ایجاد فضایی با دهانۀ دو برابر طاق و چشمه‌های قبلی باعث می‌شود که معماری لبۀ حیاط در کنار این فضا تغییر یابد و برای ایجاد سازه‌های باربر و مطمئن در مقابل نیروی رانش تویزه‌های جدید جرزهای لبۀ حیاط ضخیم‌تر شده و با دو طبقه طاق بر روی هم مقاومت لازم به‌وجود آید. در نتیجه نمای داخل حیاط دچار تغییرات مهمی می‌گردد و ردیف طاق‌نماهای قبلی به دو طبقه طاق‌نما تبدیل می‌شود که وضعیت امروزی ناشی از آن تغییرات است. متعاقب این تغییر در حدود یک چهارم نمای کلی داخل حیاط معماران را برمی‌انگیزد که کلیۀ طاق‌نماهای دیگر را به تأسی از این قسمت با الحاق طاق‌نماهای دو طبقۀ جدید بر روی تمامی نماهای قبلی یک هماهنگی موزون ایجاد کنند. 7ـ دورۀ هفتم( اقدامات دوره مظفری ( قرن هشتم هجری – قرن چهاردهم میلادی)):در پایان دورۀ ایلخانی و در زمان محمود شاه مظفری حاکم اصفهان ، اقدامات وسیعی در مسجد خصوصاً در خارج از حصار مسجد قرن سوم و در کنار خارجی بناهای سلجوقی انجام گرفت از جمله:1ـ در جبهۀ شرقی مسجد خارج از دیوار خشتی قدیمی قرن سوم یک مدرسۀ دینی با عنوان مدرسه ی مظفری ساخته شد. این مدرسه که دارای حیاط مرکزی با حجره‌هایی در دو طرف شرقی و غربی در دو طبقه است و در جبهۀ جنوبی به‌طرف قبله ایوان و گنبدخانه‌ای با محراب احداث شده که دارای نقش دارای نقش دوگانۀ محل تدریس (مَدرس) و عبادت بوده است. در سمت مقابل آن در جبهۀ شمالی حیاط مدرسه ایوان دیگری بوده که همچون ایوان شمالی در جلو گنبدخانۀ مدرسه، رفیع و دارای تزیینات بوده است. از قسمت‌های باقیماندۀ جبهه شمالی و سطوح داخلی ایوان جنوبی کاربرد کاشیکاری معرق به‌خوبی مشخص است. فضای مزبور از زمان حکومت صفوی کاربری خود را از دست داده و حجره‌های شرقی آن به‌علت متروکه بودن تخریب شده است.2ـ یکی دیگر از اقدامات دورۀ مظفری ایجاد یک فضای سرباز به نام مصلی جهت برگزاری نماز در محوطۀ آزاد و در پشت دیوار غربی مسجد قرن سوم بوده است . امروزه این مصلی از وضعیت اولیه خارج شده و به‌صورت شبستان زمستانی با طاق‌های مخصوص پوشیده شده، ولی در سیمای اوّلیۀ حیاط، این مصلی با دیوارهای آجری و طاق‌نماهای بلند محصور بوده و بر روی دیوار جنوبی آن محرابی ساخته شده است. 8ـ دورۀ هشتم( اقدامات دوره تیموریان ( قرن نهم هجری – قرن پانزدهم میلادی)):در دوران حکومت تیموریان در اصفهان ، مسجد جامع همچنان اهمیت تاریخی و اجتماعی خود را حفظ نموده است. حاکمان این دورۀ سیاسی در چند قسمت از مسجد اقدام به عملیات توسعۀ فضاهای عبادی و تزیین نماهای مسجد نموده‌اند. در جبهۀ جنوب غربی شبستانی ایجاد می‌شود که عمدتاً ادامۀ شبستان موازی دیوار قبله به سمت غرب و در خارج از دیوار خشتی غربی مربوط به قرن سوم بوده ، از این جهت برای ایجاد ارتباط آن با شبستان‌های موجود دیوار خشتی را در قسمت مورد نظر کاملاً بر چیده‌اند و به‌جای آن ستونها و طاق‌نماهایی به ضخامت دیوار ساخته‌اند. تا ارتباط شبستان جدید با شبستان قبلی به راحتی انجام پذیرد و ردیف ستونهای جدید را نیز با محور ستونهای قبلی منطبق نموده‌اند تا فضای یکدست مورد نظر ایجاد گردد و صفوف نمازگزاران دچار آشفتگی نشود. شبستان دورۀ تیموری دارای سطوح ساده و بدون تزیینات است. حتی محراب موجود آن نیز از سادگی ستون‌ها و پوشش‌های طاق و چشمه‌ها پیروی می‌کند. نمای اطراف حیاط مسجد اولیۀ دورۀ عباسی که بسیار ساده اجرا شده بود، در دورۀ آل‌بویه با الحاق یک ردیف طاق و چشمه در داخل حیاط نمای جدیدتری به‌دست می‌آورد که در یک طبقه طاق‌نما و با تزیین آجرکاری بوده است. در دورۀ ایلخانی غرفه‌های داخلی صحن با یک نظم معماری در حدود اوسط قرن چهاردهم میلادی به دو طبقه تبدیل می‌گردد و از لبۀ پشت‌بام حدود 5/1 متر بالاتر می‌رود. این تغییرات معماری در داخل نمای مسجد در دورۀ جانشینان تیمور مرمت و با سطح کاشی و آجر (معقلی) پوشیده می‌شود و این اقدام تزیینی همچنان تاکنون بر جای مانده و اصالت خود را حفظ نموده است. 9ـ دورۀ نهم( اقدامات دوره صفوی ( قرن دهم ، یازدهم و دوازدهم هجری – قرن شانزدهم ، هفدهم و هیجدهم میلادی)):1ـ دخالت در قسمتی از شبستان تیموری: این قسمت در جنوب غربی مسجد واقع است و دیوار غربی آن همان دیوار غربی شبستان تیموری است. منظور از این عملیات ایجاد یک فضای عبادی سرپوشیده با دهانۀ وسیع و بدون حضور ستونها در داخل آن بوده است. برای این منظور چند دهانه از شبستان تیموری در قسمت غربی کاملاً برچیده می‌شود و ستونهای آن حذف می‌گردد و یک نمازخانۀ وسیع به‌جای آن ساخته می‌شود. پوشش آن به‌صورت طاق و تویزه بوده و ورودی آن از راهروی واقع در شمال آن انجام می‌گیرد.2ـ تعمیرات فضاهای داخلی: در دورۀ صفوی نسبت به تعمیرات مسجد جامع عتیق با دقت و علاقه‌مندی برخورد شده است. خصوصاً در مورد سطوح تزیینی داخلی ایوان‌های جنوبی و غربی و شرقی. در این اقدامات کاشیکاری‌های بسیار نفیس از نوع معرق به دیوارهای هر سه ایوان الحاق می‌گردد. کتیبه‌ها و لوحه‌های متعددی با خط ثلث و نستعلیق و خط هندسی (موسوم به خط بنایی) تزیین‌کنندۀ فضاهای داخلی مسجد می‌شود. در ایوان شرقی مقرنس‌سازی دورۀ صفوی به‌جای پوشش داخلی دورۀ سلجوقی آراسته می‌شود.3ـ‌احداث شبستان زمستانی: در اوایل دوران حکومت صفوی در جبهۀ غربی مسجد در محل مصلای دورۀ مظفری یک شبستان زمستانه ایجاد شده است. ورودی این شبستان از راهرو کنار جبهۀ جنوبی ایوان غربی است، ولی در دورهای بعدی ورودی دیگری از نمازخانه اولجایتو احتمالاً جهت ورود بانوان ایجاد کرده‌اند. 10ـ دورۀ دهم ( اقدامات دوره قاجار ( قرن سیزدهم هجری – قرن هیجدهم میلادی)):در دوران حکومت قاجار به دلیل شرایط نامساعد اقتصادی ـ سیاسی در ایران بناهای عمومی قابل توجهی در مقایسه با دوران‌های قبلی ایجاد نگردید و در مسجد جامع اصفهان نیز فقط چند اقدام مرمتی در داخل مسجد و حواشی آن انجام گرفته است. در یکی از ورودی‌های شرقی مسجد که فعلاً ورودی اصلی محسوب می‌گردد، مرمت‌های مربوط به زمان فتحعلی‌شاه قاجار اعمال شده است و دارای کتیبه‌ای با تاریخ 1218 هجری 1803 میلادی است. از اقدامات دیگر دورۀ قاجار ایجاد سکوی آجری به ارتفاع حدود نیم متر از کف سنگفرش موجود برای برگزاری نمازهای مغرب و عشاء در فصل تابستان در مرکز حیاط است. همچنین مرمت و توسعۀ مقبرۀ مرحوم علامه مجلسی واقع در گوشۀ شمال غربی مسجد از اقدامات این دوره است. این مکان به علت ارزش‌های والای علمی و روحانی آن علامۀ بزرگوار از زمان صفوی تاکنون مورد احترام و زیارتگاه مردم اصفهان است. ساختمان این آرامگاه در دورۀ صفوی ایجاد شده و در دورۀ قاجار با ایجاد حیاط و غرفه‌های زایران گسترش یافته و با کاشیکاری نماهای خارجی تزیین شده همچنین نقاشی‌های داخلی زیارتگاه در دورۀ قاجار تجدید شده است. ارزش‌های معماری مسجد جامع :مسجد جامع اصفهان، تجربیات معماری هزار سالۀ مسجدسازی به‌ویژه خلق طرح مسجد ایرانی را در بردارد و به همین لحاظ می‌توان بسیاری از سبک‌های تاریخ معماری ایران و کشورهای همسایه را در آن شناسایی نمود. ایجاد انواع جرزهای آجری تزیین شده با نقوش هندسی، ستونهای آجری با مقاطع مختلف از جمله فرم‌های دوبخشی و سه‌بخشی و چهاربخشی که از ترکیب دایره‌ها به‌دست می‌آید، طاق و چشمه‌های پوششی در انواع روشهای اجرایی، ایوان‌های چهارگانه با تزیینات متفاوت در هر کدام، گنبدهای عظیم با روشهای ابداعی به‌صورت دو پوستۀ پیوسته، نماهای موزون و تزیین شده در اطراف حیاط، سردر‌های ده‌گانه که هر کدام به معبری در اطراف مسجد گشوده می‌شود؛ همۀ این آثار در ترکیب نهایی مجموعۀ بی‌نظیری را تشکیل می‌دهد که می‌توان به آن تاریخ پیوسته و دایرة‌المعارف معماری ایران و برخی دیگر نقاط به‌ویژه آسیای میانه اطلاق نمود. از آن گذشته با تحولاتی که در قرن پنجم هجری (یازدهم میلادی) در آن به‌وجود آمد مسجد شبستانی قبلی به مسجد چهار ایوانی تبدیل گردید و این شیوۀ جدید نام طرح مسجد ایرانی را در مقایسه با طرح شبستانی (معطوف به فرهنگ عربی) اتخاذ نمود و از آن دوره بیشتر مساجد جامع شهرهای بزرگ ایران با همین سبک چهار ایوانی ساخته شدند و حتی در بعضی از مساجد موجود از قبل نیز تغییراتی ایجاد نمودند تا به مسجد چهار ایوانه تبدیل گردد. این الگو به سرزمین‌های مسلمان‌نشین خارج از ایران نیز تسری پیدا نمود. بنابراین عمده‌ترین ارزش معماری مسجد جامع اصفهان آن است که نقش الگوی پیش‌آهنگ را در تاریخ معماری مشرق‌زمین ایفا نموده است. این طرح به‌عنوان طرح مسجد ایرانی خلق منحصر به‌فردی در میان مساجد جامع جهانی است که بعداً الگوی ایجاد مساجد دیگر در ایران و آسیای میانه می‌گردد. ارزش‌های سازه‌ای و ساختاری مسجدجامع : مهمترین اصل شناخته شده در معماری خلق فضاهای داخلی است و مهمترین فضای داخلی مسجد محوطۀ روبه‌روی محراب (مقصوره) است. طراحی فضا در مسجد دارای اهمیت خاصی است، ولی هم‌طراز با این اصل اهمیت ساختارهای سازه‌ای و فنی اجرایی است. گنبدخانه در مسجد جامع باشکوه‌ترین قسمت مسجد است که در تحولات قرن پنجم هجری (یازدهم میلادی) فضاهای شبستانی با ستونهای متعدد آن در مقابل محراب، به فضای یکدست و گشاده‌ای تبدیل گردیده است. البته ساخت گنبد از دوران ماقبل اسلام در ایران تجربه شده بود، ولی فنون به‌کار رفته در گنبدهای عظیم مسجد جامع اصفهان، دارای مشخصات معماری دورۀ اسلامی ایران است. ایجاد اسکلت باربر در این گنبدها که ما آن را گنبدهای ترکینه (چند تَرک) می‌نامیم (Rlbs) از فنونی است که مهندسان و معماران ایرانی اجرای آن را با آجر ابداع نموده و امکان ساختن صدها نوع گنبد را به‌وجود آورده‌اند. خلق این نوع سازۀ خاص گنبدی برای نخستین‌بار در مسجد جامع اصفهان صورت می‌گیرد. نمای بام مسجد جامع عتیق تبدیل مقطع چهارگوش و مربع شکل به فرم دایره از طریق مراحل متوالی گوشه‌سازی یعنی تبدیل چهارضلعی به هشت ضلعی و سپس به شانزده و سی‌و‌دو ضلعی و نهایتاً دایره، محلی که استوانۀ گلوی گنبد بر آن قرار می‌گیرد؛ از ویژگی‌های فنی بی‌نظیری است که ایجاد آن به مسجد جامع اصفهان برمی‌گردد. تَرکینه‌ها با فرم‌های زیبای خاگی (تخم‌مرغی) ابتدا بر روی استوانۀ گنبد ساخته شده و سپس با دو پوستۀ پوششی، یکی در خارج که تَرکبندی را می‌پوشاند و دیگری پوستۀ داخلی که در گنبد نمازخانه در فاصله بین ترک‌ها قرار می‌گیرد، تا آن اسکلت باربر را در زیر گنبد نشان دهد اجرا می‌گردد و یا به سبک پوششی ترکبندی در گنبد شمالی تاج‌الملک که اسکلت باربر دیده نمی‌شود و پوستۀ پوششی داخلی با تزیینات نقوش هندسی احداث گردیده است؛ به این سبک گنبدسازی دو پوستۀ پیوسته اطلاق می‌گردد. ایجاد عناصر باربر عمودی متناسب با محل ساخت و میزان فشار حاصله از وزن انواع پوشش‌ها طراحی شده است. در گنبد نظام‌الملک ـ نمازخانۀ اصلی ـ از ستونهای چهاربخشی که از ترکیب چهار دایره تشکیل شده استفاده شده است. در گنبد شمالی ـ تاج‌الملک ـ از جرزهای مکعبی شکل با نرم‌سازی گوشه‌ها و ایجاد تنوع در مقاطع آنها عناصر باربر ساخته شده در اکثر فضاهای شبستانی از ستونهای استوانه‌ای شکل با سرستونهای مکعبی استفاده شده است. پوشش‌های طاق و چشمه دارای تنوع بی‌نظیری است. در مسجد جامع اصفهان حدود 470 دهانۀ پوششی با بیش از پنجاه روش ساخت اجرا شده است. این تنوع پوشش‌های طاق و چشمه در مساجد جامع جهان استثنایی است. ارزش‌های تزئینی مسجد جامع: در مسجد جامع اصفهان لایه‌ها و سطوح تزیینی همواره از ارکان مهم معماری محسوب می‌گردد. کشیدن نقاشی از تصاویر افراد یا شخصیت‌ها در مساجد اسلامی از ابتدا مجاز نبوده اما به‌کارگیری روشهای دیگر مانند نقوش هندسی و یا طبیعت انتزاعی به‌صورت تزیینی مورد توجه بوده است. در مسجد جامع اصفهان بسیاری از سطوح و فضاهای مسجد با روشهای مختلف تزیینی آراسته شده است که متعلق به ادوار مختلف تاریخی است که به اختصار به شرح آن می‌پردازیم. در قرن سوم (نهم میلادی) دیوارهای خشتی با ملات سیم‌گِل (کاه‌گل بسیار نرم) پوشیده بوده و ستونهای مدور آن که از آجرهای پیش‌بُر (با قالب ذوزنقه‌ای) ساخته شده بود، دارای نمای آجری با بندکشی گچی بوده است. در قرن چهارم (دهم میلادی) الحاقات دورۀ آل‌بویه به‌صورت ستونهای دو بخشی و سه‌بخشی دارای نمای آجری با نقوش آجرهای ظریف به‌صورت گل‌اندازی (basrelief) یا گود و برجسته تزیین شده بوده در قرن پنجم (یازدهم میلادی) دورۀ سلجوقی سطوح تزیینی از ترکیب نقوش هندسی و خط بنایی با حروف عمود برهم اجرا شده در قرن هفتم و هشتم (14 میلادی دورۀ ایلخانان مغول) روش تزیینی عمدتاً ایجاد سطوح گچبری همراه با استفاده از انواع سبک‌های خوشنویسی بوده است. مخصوصاً در احداث محراب‌ها و تزیین آنها با روش گچبری خطوط همراه با نقوش طبیعت انتزاعی بوده است. در قرن نهم (15 میلادی دورۀ تیموریان) استفاده از پوشش‌ها به روش رسمی‌بندی و تزیین سطوح با کاشی‌های الوان خصوصاً در نماهای اطراف حیاط اجرا شده. در قرن دهم تا دوازدهم (16 تا 18 میلادی ـ دورۀ صفوی) ادامۀ روشهای سبک دورۀ تیموری در تزیینات همراه با نقوش مقرنس‌سازی در ایوان شرقی و به‌کارگیری ترکیب آجر و کاشی با مهارت و ظرافت در چهار ایوان اطراف حیاط اجرا شده است.به‌طور کلی تزیینات اجرا شده در مسجد جامع اصفهان مجموعه‌ای از هنرهای تزیینی را در طول تاریخ شهر و تحولات معماری مسجد معرفی می‌نماید. برخی از این تزیینات بعداً در مساجد دیگر اجرا شده است و برخی دیگر مانند کاشی‌های الوان دورۀ تیموری به لحاظ طرح منحصر به‌فرد است، ولی آنچه اهمیت دارد، به‌کارگیری مجموعه‌ای از هنرهای تزیینی به‌ویژه ترکیب آجر و کاشی برای نخستین‌بار است که وحدت و یکپارچگی جذاب و بی‌نظیری را در طول تاریخ برای مسجد جامع اصفهان به ارمغان آورده است. محرب اولجایتو ارزش‌های اسنادی مسجد جامع :در مسجد جامع اصفهان، کتیبه‌های بسیاری از دوره‌های مختلف وجود دارد که به معرفی تعدادی از آنها می‌پردازیم.‌ـ در داخل گنبد جنوبی معروف به گنبد نظام‌الملک، در اطراف داخلی گلوی گنبد کتیبه‌ای وجود دارد مربوط به دورۀ ملکشاه سلجوقی که از آن پادشاه و وزیر او خواجه نظام‌الملک نام برده شده و به سبک کوفی نوشته شده است و بنابراین مربوط به حدود 473 هجری (1080 م) است. در داخل ایوان جنوبی متصل به گنبد نظام‌الملک کتیبه‌هایی با تاریخ‌های 880 و 918 و 938 و1070 هجری (حدود سالهای 1475 و 1512 و 1531 و 1659 میلادی). در مدخل ایوان جنوبی به گنبد نظام‌الملک دو فرمان به خط ثلث یکی از شاه اسماعیل صفوی مورخ 911 هجری (1505 میلادی) و دیگری از شاه طهماسب صفوی وجود دارد. در طرفین همین مدخل دو محراب در دیوار انتهایی ایوان به خط تاج‌الدین معلم اصفهانی وجود دارد که هر دو دارای تاریخ 918 هجری (1512 میلادی) است. در داخل ایوان غربی مسجد معروف به صفۀ استاد کتیبه‌های متعددی مربوط به سال 1112 هجری (1700 میلادی) وجود دارد. در ایوان شمالی مسجد معروف به ایوان درویش کتیبه‌هایی به خط محمدمحسن امامی با تاریخ‌های 1093 و 1098 (1682 و 1686 میلادی) وجود دارد. ـ در ایوان شرقی مسجد معروف به صفۀ شاگرد کتیبۀ محراب به خط نظام اصفهانی با تاریخ 992 هجری (1584 میلادی) و کتیبه‌ای به خط محمدمحسن امامی با تاریخ 1093 هجری (1682 میلادی) وجود دارد. در داخل گنبد تاج‌الملک ـ گنبد شمالی ـ دارای کتیبه‌ای به خط کوفی به تاریخ 481 هجری (1088 میلادی) است. در داخل نمازخانۀ اولجایتو در ضلع غربی مسجد، محراب معروف و بسیار زیبای اولجایتو مزین به گچبری‌های بسیار متنوع و کتیبه‌های متعدد کار استاد حیدر است به تاریخ 710 هجری (1310 میلادی) ـ سردرِ ورودی نمازخانۀ اولجایتو در داخل حیاط بر روی نمای غربی مسجد، کتیبه‌ای به خط سید محمود نقاش با تاریخ 851 هجری (1447 میلادی) دارد. نمونه‌ای از کتیبه‌های مسجد جامع عتیق آماده سازی پرونده نامزدی مسجد جامع اصفهان در راستای ثبت آن در فهرست آثار جهانی: لازم به ذکر است سازمان جهانی تربیتی علمی و فرهنگی که به اختصار یونسکو نامیده می شود وابسته به سازمان ملل متحد بوده و در سال 1954 با همکاری تعداد زیادی از کشورای دنیا تشکیل شده است و عضویت کشور ایران از سال 1325 شمسی با قبول اساسنامه این سازمان پذیرفته شد. یکی از اهداف مهم این سازمان ، توجه به توسعه امور علمی ، تربیتی و فرهنگی کشورهای عضو می باشد. سازمان یونسکو از اوائل زمان تشکیل آن توجه خاصی به حفاظت از بناهای تاریخی ، توسعه و تشکیل موزه ها و تربیت متخصصین مرمت بناها و آثار تاریخی در کشورهای دنیا با سوابق تاریخی داشته است. در این راستا فهرستی از آثار ارزشمند تاریخی به نام « فهرست آثار جهانی » ایجاد شده است که در این فهرست هر کدام از کشورهای عضو با معرفی آثار تاریخی خود درخواست ثبت آن را در این فهرست به مجمع عمومی متشکل از نمایندگان و کارشناسان واجد شرائط ارائه می نمایند. کمسیون های مربوطه پس از بررسی های لازم و اعزام کارشناس متخصص جهت بررسی این درخواست نهایتا رای به ثبت آن اثر یا آثار را در فهرست آثار جهانی صادر می نمایند. بدیهی است پس از اعلام ثبت یک اثر در فهرست جهانی دولت کشور درخواست کننده نسبت به حفظ و مرمت و مراقبت آن آثار متعهد می شود. ثبت یک اثر تاریخی در فهرست جهانی و اعلام آن در وسائل ارتباط جمعی جهانی دارای ارزش و اعتبار مهم فرهنگی بوده و علاوه بر اثبات تعهد ملت ها و دولت ها در حفظ آثار تاریخی خود ، معرفی آن آثار به جهانگردان علاقه مند به شناسائی گذشته های تاریخی و توصیه بازدید از آن آثار از عوامل تقویت صنعت توریسم به شمار می آید. کشور ایران با توجه به گذشته های تاریخی بسیار غنی و آثار ارزشمند باقیمانده از دوره های مختلف تاریخی آثار متعددی را در فهرست آثار جهانی به سازمان یونسکو معرفی نموده و همچنین تعدادی از متخصصین آثار تاریخی به عضویت کمیته کارشناسان یونسکو پذیرفته شده اند .آثار تاریخی ایران که به ثبت جهانی رسیده اند عبارتند از :مجموعه بناهای تخت جمشیدمجموعه بناهای میدان نقش جهانبناهای چغارزنبیلمجموعه بناهای پاسارگادمجموعه بناهای تخت سلیمانباغ و عمارت چهلستونخانقاه و بقعه شیخ صفی الدین در اردبیلبازار تاریخی تبریزارگ بم در استان کرمانگنبد سلطانیه در استان زنجانسنگ نوشته بیستون در کرمانشاهمجموعه کلیساهای آذربایجان ایرانسازه های آبی شوشتر در خوزستانو باغ های ایرانی در استان های فارس ، مازندران ، اصفهان ، کرمان ، یزد ، خراسان و کاشان. در راستای این امر خطیر یعنی معرفی هر چه بهتر این بناهای تاریخی واجد ارزش به ایرانیان و جهانیان ، در سال 1389 موضوع ارسال پرونده ی مسجد جامع اصفهان جهت ثبت جهانی در دستور کار مدیران میراث فرهنگی اصفهان قرار گرفت . البته لازم به ذکر است تقریبا در سه دهه ی گذشته ، هر چند سال یک بار اقداماتی ناچیز در این خصوص صورت می پذیرفت لیکن به دلیل حجم گسترده ی فعالیت های لازم جهت فراهم نمودن زمینه های ثبت بنا و عدم توانایی و همت مورد نیاز ، هر بار موضوع متوقف می گردید . با این پیشینه و علی رغم آگاهی و احاطه ی کامل مسئولان میراث فرهنگی وقت اصفهان به دشواری ها و مانع های موجود در این راه که کوچک ترین آن می توانست به جریان ثبت این بنا لطماتی فراوان وارد سازد ، با همتی والا در این راه گام نهاده شد.بدین منظور با تشکیل کمیته ای در سال1389 پرونده ای کامل و جامع و منطبق بر اصول مورد نظر یونسکو تهیه و در دی ماه همان سال ارسال گردید . در پی این اقدام ، مجددا آماده نمودن زمینه های ثبت بنا مد نظر گرفت و در راستای تداوم ساماندهی و حفاظت مسجد ، با تنظیم برنامه ای مدون، اقدامات بی‌نظیری صورت پذیرفت. راه اندازی پایگاه مسجد ، ایجاد فضای معرفی جهت آشنایی هر چه بیشتر بازدیدکنندگان با این بنا ، مجهز به تابلوهایی با دو زبان ، ماکت کلی مجموعه ، بخش نمایش فیلم و دستگاههای الکترونیکی نمایشگر که شاید اندک معدودی از بناهای تاریخی ایران واجد آن باشند ، سامان دهی و ایجاد پایگاه باستان شناسی اشیاء مکشوفه با موزه ی ضمیمه ی آن ، ایجاد فضای مرمت اشیاء ، بخش آرشیو اسناد مسجد و ... نیز از زمره اقدامات صورت پذیرفته در این راستا است .خوشبختانه پس از اتمام مراحل بازدید کارشناسان اعزامی یونسکو در شهریور ماه 1390 ، علاوه بر سامان دهی اولیه سامان دهی اصولی این بنای تاریخی نیز از اذهان مسئولان دور نماند و با انتخاب متخصصانی متبحر در زمینه های مختلف اعم از تاسیسات الکتریکی و مکانیکی ، مرمت و ... تحت نظارت کمیته‌ای متشکل از متخصصین واجد صلاحیت ، زمینه‌های دست یابی قریب‌الوقوع این مسجد با ارزش را، به آنچه که شایسته و درخور مقام و منزلت آن است فراهم نمود. به امید آن که با همکاری و تعامل هر چه بیشتر مسئولان شهری علی الخصوص اوقاف با اداره ی کل میراث فرهنگی اصفهان ، که آغازگر و تنها متولی این اقدام خطیر و ملی می باشد بتوان با فراهم نمودن شرایط مطلوب تر ، نگین معماری اسلامی ایران را به نگین معماری جهان مبدل نمود.