رفتن به مطلب

ارسال های توصیه شده

گياهشناسي، اکولوژي و خواص دارويي گياه شناسي کنگر:

 

گياه کنگر داراي جنس هاي مختلفي مي باشد، آنچه مورد نظر ما بوده و به عنوان کنگر حقيقي معروف است جنس gundelia مي باشد که مورد بررسي قرار مي گيرد.

رده Dicotyledones

زير رده Gamopetales

خانواده Asteraceae

جنس Gundelia

گونه Tournefortii

 

پراکنش:

اين گياه يکي از فراوان ترين گياهان مناطق کوهستاني و استيپي ايران است. انتشار جغرافيايي تقريبا در کليه مناطق کوهستاني ايران، در دامنه هاي الوند، بين همدان و تويسرکان، همدان و کرمانشاه، کوه هاي آذربايجان، بختياري، لرستان، فارس، کردستان، خراسان و جنوب البرز بصورت خودرو به فراواني مي رويد. در کشورهاي اطراف درياي مديترانه و کشورهاي آفريقايي و آسيايي نيز وجود دارد.

مشخصات گیاهشناسی:

 

برگ اين گياه پهن، وسيع، چرمي، محکم با رگبرگ هاي ضخيم و برجسته و مشبک، کم و بيش شامل بريدگي هاي عميق، قطعات آن در حاشيه داراي دندانه هاي سخت خاري شده، پاييني ها در قاعده باريک، ساقه اي بدون دمبرک و تقريبا ممتد و کشيده بر روي ساقه، بالايي ها در برگيرنده کپه و بلندتر از آن – برگ ها شيرابه دار و متقابل شانه اي يا بن رست است.

گل صورتي و سبز و زرد و سفيد و يا ارغواني و به صورت مجتمع در کپه هاي بزرگ متراکم (کپه ها داراي همجنس و لوله اي (در نمونه هاي ايراني) هستند و بطور فشرده در کنار هم بصورت کپه هاي مرکب قرار دارند). کپه هاي تخم مرغي پر از خارهاي دراز عنابي رنگ مي باشد.

نهنج پوشيده از پولک هاي کاهکي است که معمولا به برگک هاي گريبان متصل بوده و چوبي مي شوند. گل ها داراي رنگهاي متنوع اند. خامه پهن و در نيمه بالايي نسبتا پوشيده از کرک هاي ضخيم کوتاه و در انتهاي داراي دو شاخه کوتاه است. فندقه ها زاويه دار، بدون منقار و جقه آنها مرکب از پولک هاي کاهکي است و به صورت مجموعه اي باراس تخم مرغي، براکته هاي واقع در قاعده کپه هاي، فرعي تقريبا ارغواني – قهوه اي، چرمي، سرنيزه اي، محدب، ناوداني شکل و منتهي به خاري محکم و سخت و بلندتر از گلچه ها مشاهده مي شود.

قسمت خوراکي اين گياه، انتهاي دمبرگ هاي جوان آن است و در برخي منابع جوانه هاي برگ آن خوراکي است که در زير خاک روئيده و سفيد مي شوند و سبزي بازارپسندي را تشکيل مي دهند که در فصل بهار قبل از اينکه برگ هاي آن باز شود، به وسيله روستاييان جمع آوري و به بازار شهرها به بهاي مناسبي عرضه مي شود.

از تمام قسمت هاي گياه کنگر (گل، برگ، ساقه، ريشه) استفاه مي شود. غذاهاي متنوعي از آن تهيه و در تهيه ترشي هم از کنگر استفاده مي شود. از شيرابه آن در صنايع آدامس سازي استفاده مي شود. و همچنين دانه هاي آن بعد از برشته شدن به عنوان چاي مورد استفاده قرار مي گيرد. به عنوان يک سبزي در فلسطين و ساير کشورهاي عربي مورد استفاده قرار مي گيرد.

 

اکولوژي و پراکنش جغرافيايي کنگر:

از نظر آب و هوايي گياهي بسيار کم نياز و مقاوم به سرما و خشکي هواست. تغييرات زياد ما را تحمل مي کند. به همين دليل، پراکنش آن در آسيا و آفريقا بسيار گسترده است. گاهي فراواني آن در دامنه کوهستان هاي ايران به اندازه اي مي شود که عملا يک کنگرزار را تشکيل مي دهد، ولي بيشتر همراه با ديگر گياهان مانند انواع زولا، هويچ صحرايي و گياهان پيازي از جمله لاله، سيرها و....ديده مي شود.

کنگر، خاک هاي عميق و معدني ريزشي و لغزشي را که از خرد شدن سنگ هاي کوهستان و جا به جا شدن آن ها به دست مي آيد، مي پسندد. خاک هايي که کنگر در آن ها مي رويد، از لحاظ مواد آلي چندان غني نيستند و هوموس کمي دارند. آب اين گونه خاک ها به خوبي زه کشي طبيعي مي شود.

دامداران، کنگر را در اواخر فصل رويش جمع آوري کرده و در زمستان به تغذيه دام مي رسانند. اين گياه در فصل بهار در ابتداي رويش اوليه نيز مورد چرا قرار مي گيرد. هنگامي که گياه از حالت سبز رنگ به زردي متمايل مي شود، روستاييان اقدام به چيدن و جمع آوري اين گياه مي کنند و مدتي به صورت کپه اي بر روي زمين قرار داده و پس از خشک شدن، آن را خرد کرده و به انبار منتقل مي کنند. به دليل خارهاي تيزي که دارد، هنگام سبز بودن، بيشتر مورد چراي بز قرار مي گيرد، ولي پس از قطع گياه و از دست دادن شادابي، گوسفند و بز به راحتي از آن تغذيه مي کنند.

2c25197b6a49.jpg

خواص دارويي گياه کنگر

گياهان دارويي ميراث منطقه اي ولي با اهميت جهاني هستند که ثروت عظيمي به جهان ارزاني داشته اند. گياهان دارويي در طول تاريخ هميشه با انسان قرابت خاصي داشته اند و آثار دارويي و موارد استفاده از آن بر هيچ کس پوشيده نيست. تنوع و کثرت گياهان با خواص درماني همه را شگفت زده کرده است. چرا که تخمين زده مي شود که حدود 70000 گونه گياه از گلسنگ ها تا درختان تنومند حداقل يک بار در طول تاريخ طب سنتي به عنوان دارو در جوامع بشري استفاده شده اند. علاقه مندان به گياهان دارويي معتقدند همان طوري که گياهان در باغ نباتات خوب رشد مي کنند، بايد سعي شود زمينه علاقه مندي به اين گياهان در قلب هاي انسان ها نيز فراهم و افزون گردد.

9d3837ee7981.jpg

گياهان دارويي يکي از منابع غني کشور بوده که امکان صادرات آن وجود دارد. واژه گياهان زير گروه غذا به عنوان طعم دهنده ها، نوشيدني ها، شيرين کننده ها، رنگ هاي طبيعي و حشره کش ها و همچنين به عنوان ماده اوليه محصولات آرايشي و بهداشتي نيز مورد استفاده قرار مي گيرد. در طي دهه ها گذشته، گسترش وسيعي در طيف درمان هاي گياهي صورت گرفته که رشد سريعي تقاضا براي داروهاي گياهي و بالتبع گياهان داروئي در دنيا را به دنبال داشته است.

کشور ايران با 11 اقليم آب و هوايي مختلف و بيش از 75000 گونه گياهي، بستر مناسبي براي دستيابي به گونه هاي با ارزش دارويي و نادر مي باشد، که مي توان نسبت به سازگار کردن و معرفي تعدادي از آنها به عرصه هاي زراعي اقدام نمود: دانشمندان ايراني مانند ابوريحان و ابن سينا، رازي و ديگران کتابهاي مفصلي در مورد گياهي دارويي نوشته اند و در سطح جهان نيز گياهان دارويي به سرعت مي رود تا جانشين بسياري از داروهاي شيميايي شود و صادرات اين گياهان نيز منبع بزرگي از درآمد ارزي براي کشور باشد. مواردي که براي صادرات اين گونه کالا ها وجود دارند، شامل شکل رقابت و تهيه گياهان استاندارد و خشک کردن و بسته بندي بازاريابي و غيره مي باشند. متأسفانه با وجود اين منابع در کشور ما به اهميت اين گياهان واقف نبوده و بسياري از اين مواد اوليه را بلا استفاده گذاشته يا دور مي ريزيم، که گياه کنگر به عنوان يکي از قديمي ترين گياهان مورد استفاده ايرانيان در طب سنتي در زير معرفي مي گردد.

 

خواص داروئي

در عربي به اين گياه عکوب، سلبين و خربع مي گويند. اين گياه خودرو بوده و در صحراهاي ايران به عمل مي آيد.

1- داراي ويتامين هاي A-B-D-E مي باشد.

2- املاح معدني مانند پتاسيم و کلسيوم دارد.

3- بادشکن و پيشاب آور است.

4- از اسهال جلوگيري مي نمايد.

5- براي درمان مرض قند مفيد است.

6- در هضم غذا موثر است.

7- خاصيت آنتي اکسيداني دارد.

8-کليه و مثانه را گرم مي کند.

9- براي زخم ريه و جراحات روده مفيد است. ضماد آن براي درمان ورمهاي سخت و خارشهاي پوستي توصيه شده است.

10- ضماد ريشه آن براي سوختگي آتش و پيچيدگي عصب مفيد مي باشد.

11- صمغ بوته ي آن ايجاد قي مي کند و همراه با آن بلغم و صفراي اضافي بدن را دفع مي کند.

12- اين گياه داراي هورمون هاي گياهي بوده و ترشحات غدد را تقويت مي نمايد. شهرت آن در تقويت غرايز جنسي است.

13- دومين استفاده معالجه برص است که در نتيجه بر هم خوردن تعادل ترشحي داخلي صورت مي گيرد. براي معالجه پيسي در گذشته 1/3 آب کنگر را با روغن و موم مخلوط مي کردند و روي لکه هاي براق مي گذاشتند.

14- ادرار آور ا0ست و براي درمان قولنج هاي کليوي، روماتيسم، آسم، ميگرن، سرگيجه، بيماري هاي پوستي، اختلالات کبدي، و سنگ کليه مفيد است.

15- ضماد اين گياه براي درمان جراحات، خارش و بوي عرق بدن نافع است. مصرف کنگر سبب کاهش کلسترول خون مي شود و به هضم غذا کمک مي کند.

16- شيره کنگر براي يرقان و تقويت لوزالمعده و کبد و کليه موثر است. کساني که به زکام يا سرماخوردگي مبتلا شده اند، بايد از مصرف آن خودداري کنند. کنگر نفخ آور است و مصلح آن ادويه گرم، روغن يا سرکه مي باشد.

خواص درمانی کنگر

 

اسمش کنگر است. در عربی، به آن عکوب، سلبین و خربع گویند و در کتب قدیم حرشف، کندل، جندل، کعیب، کعوب و عقوب ذکر کرده‌اند. زادگاه اولیه‌اش صحاری خشک ایران و آسیا و آفریقا است.جای بسی تعجب است که در کتاب‌های جدید مرتبا از «آرتیشو» که یک گیاه خارجی بوده و بیشتر مردم آن را نمی‌شناسند و طرز پختن و خوردن آن را نمی‌دانند، تعریف می‌کنند و هیچ‌گونه اسمی‌از کنگر و منافع سرشار آن که گیاهی ایرانی بوده و از قدیم به صورت خورش و مخلوط با ماست و کشک مصرف داشته نمی‌برند.

غذاشناسان اروپایی کنگر را نمی‌شناسند و چون مخصوص بیابان‌های خشک و لم یزرع بوده و تاکنون اهلی نشده و از کودهای شیمیایی بهره‌مند نشده‌، در اروپا به‌عمل نمی‌آید و در بازار آنجا وارد نشده‌ام. با این وصف جای تعجب است که بعضی‌ها نوع بزرگ آن را کنگرفرنگی می‌خوانند وعده‌ای هم آرتیشو را کنگرفرنگی می‌دانند و این هم صحیح نیست. زیرا خواص آنها با هم فرق بسیار دارد.

● گیاهی برای سلامت

نام علمی ‌کنگر سینارا اسکولیموس است. این گیاه اولین بار در اتیوپی کشت شد و بعد در نقاط گوناگون دنیا گسترش پیدا کرد. محل اصلی رویش این سبزی مدیترانه، جزایر قناری و آمریکای جنوبی است.

زمان به گل نشستن این گیاه از بهار تا نیمه تابستان است که به عواملی چون شرایط اقلیمی ‌و گرمای هوا وابسته است. دم برگ داخلی سفید رنگ، راس ساقه و ‌هاگدان قسمت‌های خوراکی این گیاه را تشکیل می‌دهد که در سوپ، خورش و سالاد مورد استفاده قرار می‌گیرد. در یونان و مصر باستان، این گیاه به دلیل نقش کمکی در هضم مواد غذایی مورد توجه قرار گرفت و در قرن ۱۶ میلادی در اروپا یکی از سبزی‌های معروفی بود که از سوی اشراف مصرف می‌شد.

در طب سنتی اروپا، برگ‌های کنگر به عنوان ماده افزایش‌دهنده ادرار (دیورتیک) و محرک کلیه‌ها، محرک ترشح صفرا از کبد و انقباض کیسه صفرا مورد استفاده قرار می‌گرفت. این گیاه غنی از پتاسیم بوده ولی از لحاظ انرژی محدود است.

سرگل‌های این گیاه به عنوان سبزی مصرف می‌شود که برای دستگاه گوارش مقوی بوده و به هضم مواد غذایی کمک می‌کند. عصاره برگ و ریشه کنگر برای جلوگیری از رسوب چربی در جدار رگ‌ها مفید بوده و در درمان سوء‌هاضمه، احساس ناراحتی در معده، نفخ، بی اشتهایی، تهوع، اسهال خفیف یا یبوست، موثر بوده و از کبد در برابر سموم شیمیایی محافظت می‌کند.

ماده سینارین که در عصاره برگ کنگر وجود دارد، سبب کاهش کلسترول خون می‌شود. تحقیقات نشان داده است که سینارین موجب کاهش سطح تری‌گلیسیرید خون نیز می‌شود.

سینارین و ماده دیگری که به عنوان اسید کافئیک شناخته شده است، کبد را در برابر عفونت حفظ می‌کند و به کبد کمک می‌کند تا بعد از تخریب قسمتی از آن دوباره خود را از نو بسازد. از آنجایی که کنگر محتوی کربوهیدرات پیچیده غیرقابل هضم به نان اینولین است، خاصیت مسهلی دارد.

از طرفی اینولین موجود در کنگر سبب افزایش باکتری‌های مفید و کاهش باکتری‌های مضر در مدفوع می‌شود. آنتی اکسیدان موجود در کنگر، پوست را در برابر سرطان محافظت می‌کند.

● مقدار مصرف

بزرگسالان برای بهره گیری از اثرات درمانی کنگر می‌توانند، یک تا چهار گرم برگ خشک یا خام آن را سه بار در روز مصرف کنند.

▪ کسانی که نباید کنگر مصرف کنند

ـ بهتر است زنان باردار، کودکان، بیماران مبتلا به بیماری شدید کبدی یا کلیوی از مصرف برگ کنگر پرهیز کنند.

ـ از آنجایی که برگ‌های کنگر محرک انقباض کیسه صفراست، افرادی که سنگ کیسه صفرا دارند نباید آن را مصرف کنند، چرا که افزایش انقباض کیسه صفرا منجر به انسداد مجاری و حتی پارگی کیسه صفرا می‌شود.

ـ همچنین اشخاصی که نسبت به کنگر و یا خواص سینارین حساسیت دارند، باید از مصرف این گیاه پرهیز کنند.

● آرتیشو برادر فرنگی کنگر

ـ آرتیشو گیاه بومی‌مناطق مرکزی مدیترانه است ولی در حال حاضر در بیشتر نقاط معتدل دنیا کشت می‌شود.

ـ رومی‌ها در حدود دو هزار سال پیش این گیاه را پرورش می‌دادند و به‌عنوان سبزی در سالاد استفاده می‌کردند.

ـ آرتیشو در قرن شانزدهم در انگلستان و فرانسه برده شد و سپس در قرن نوزدهم در آمریکا کشت شد. اکنون کالیفرنیا و سواحل اقیانوس آرام مرکز کشت آرتیشو است.

ـ کلمه آرتیکوک از کلمه ایتالیایی آرتیسیکو مشتق شده که به معنی میوه کاج است و آرتیشو هم مانند میوه کاج است.

ـ آرتیشو برای رشد احتیاج به آب و باران فراوان دارد.

ـ آرتیشو گیاهی چند ساله است و دارای ساقه‌ای راست که ارتفاع آن به‌حدود یک متر می‌رسد. برگ‌های آن پهن و دراز مانند برگ‌های کاهو است که به رنگ سبز تیره است. در انتهای ساقه میوه آن که به‌شکل میوه کاج یا سیب فلس‌دار است مشاهده می‌شود.گلبرگ‌های آن ضخیم و گوشتی بوده و انتهای گلبرگ‌ها ضخیم تراست که مصرف خوراکی دارد.

ـ برای خرید آرتیشو دقت کنید که برگ‌ها باز نشده و سفت و سبز باشد. هنگامی‌که برگ‌های آرتیشو قهوه‌ای است، نشان‌دهنده کهنه بودن آن است.

ـ فصل آرتیشو به‌طور معمول ماه‌های فرودرین و اردیبهشت (آوریل و می‌) است.

برگ‌های خوردنی آرتیشو درای اینولین، اینولاز و ماده‌ای تلخ به نام سینارین است. سینارین خاصیت زیادکننده ترشحات صفرا را دارد و علت صفرا بری آرتیشو داشتن این ماده است.

 

منابع:

 

1- پارسا،ا - فلور رنگي ايران، جلد سوم، صفحه 324.

2- جزايري، غ.زبان خوراکي ها

3- عماد، چهارراه. شناسايي گياهان داروئي – صنعتي – جنگلي – مرتعي – مهندسي.

4- رضواني اصل، ح.و مددي، چهارراه 1385. گلبرگ سلامتي.

5- قهرمان، ا.فلور رنگي ايران.

6- قهرمان، ا.کورموفيت هاي ايران، جلد سوم، تهران. (ص) 622-624.

7-کريمي،ف.گياه درماني، نشر نويد شيراز

8-کريمي، ه.اسامي گياهان ايران.

9- همت خواه، ف.1384.داروهاي گياهي. نشر عصر کتاب.

منبع: مجله اطلاعات علمي شماره 368

10-www.masiid.blogfa.com

لینک به دیدگاه

به گفتگو بپیوندید

هم اکنون می توانید مطلب خود را ارسال نمایید و بعداً ثبت نام کنید. اگر حساب کاربری دارید، برای ارسال با حساب کاربری خود اکنون وارد شوید .

مهمان
ارسال پاسخ به این موضوع ...

×   شما در حال چسباندن محتوایی با قالب بندی هستید.   حذف قالب بندی

  تنها استفاده از 75 اموجی مجاز می باشد.

×   لینک شما به صورت اتوماتیک جای گذاری شد.   نمایش به صورت لینک

×   محتوای قبلی شما بازگردانی شد.   پاک کردن محتوای ویرایشگر

×   شما مستقیما نمی توانید تصویر خود را قرار دهید. یا آن را اینجا بارگذاری کنید یا از یک URL قرار دهید.

×
×
  • اضافه کردن...