amir.d

تجهیزات و ادوات مورد نیاز در گلخانه ها از تجهیزات و ادوات مورد نیاز گلخانه میتوان به سیستم گرمایشی, سرمایشی, ژنراتور و....... اشاره نمود. الف- انواع سیستم گرمایشی: 1-سیستم مرکزی:سیستم شوفاژ(برای گلخانه های بالای 4/.هکتار) در این سیستم از بخار آب یا آب داغ استفاده می شود. 2-سیستم موضعی: بخ

سکوها و بسترهای کشت سکو بخشی از فضای گلخانه است جایگاهی است برای قرار گرفتن گلدان ها یا کشت گیاهان در بستر های بالا تر از سطح زمین همانگونه که از نام آن پیدا است ، سکوها همواره در سطحی بالاتر از کف گلخانه ها قرار می گیرند . این عمل ضمن جلوگیری از گسترش عوامل آلوده کننده و بیماری زای گیاهی به تهویه بهتر و گرم شدن زودتر بستر کمک می کند . انتخاب شکل سکوها و مواد سازنده آنها به نوع گیاه ، گلخانه و سلیقه سازنده بستگی دارد . به طور کلی ویژگی های یک سکوی خوب عبارت است از: الف _ از زهکشی مطلوبی برخوردار باشند . ب_ پهنای آن طوری باشد که کارگران به آسانی به مرکز سکو دسترسی داشته باشند . ج_ طوری نصب شده باشد که حداکثر نور را جذب کنند . کارکردن با سکوها برای قرار دادن گلدان ها به کارگران این امکان را می دهد که بدون خم شدن کار خود را انجام دهند در صورتی که سکوها برای کشت گیاهان استفاده بهتر است 30-15 سانتیمتر عمق داشته و از زهکشی مناسبی برخوردار باشد . ارتفاع سکوها از سطح زمین می بایست به گونه ای باشد که اقدامات داشت با تسلط کارگر بر محصول امکانپذیر باشد که این امر به نوع محصول بستگی دارد . سکوها را می توان از جنس آلومینیوم ، ایرانیت ، الوار چوبی و یا مواد بتنی ساخت . آلومینیوم عمری طولانی دارد ولی گران قیمت است و چوب ارزان بوده ولی عمر کوتاهی دارد و احتمال پوسیدگی آن نیز زیاد است و همچنین عوامل بیماری زا نیز در آن نفوذ می کنند . نحوه قرار گرفتن سکوها بایستی سکوها را طوری نصب نمود که از حداکثر فضای گلخانه ای برای پرورش گیاهان استفاده شود . تعداد و عرض راهروها بستگی به نحوه استفاده از آنها و نوع محصول دارد . ارتفاع سکوهای کشت 90-80 سانتیمتر است . پهنای سکوهای مجاور دیواره ها حدود 90سانتیمتر و پهنای سکوهای میانی که از دو طرف قابل دسترسی است حداکثر میبایست 180 سانتی متر باشد . سکوهای کشت گیاهان گلدانی نبایست دیواره داشته باشد و کف سکوها تا حد ممکن بایستی منفذدار باشد . تخته های چوبی سوراخدار به همراه تورسیمی محکم برای ساختن کف سکوها مناسبند . در روش نوین به منظور استفاده موثر از حداکثر فضای گلخانه از سکوی متحرک استفاده می کنند . این سیستم فضای تولید را تا بیش از 90% مساحت گلخانه افزایش می دهد . راهروها توسط سکوهای متحرک اشغال شده که با حرکت سکو راهرو از یک سمت باز می شود و از طرف دیگر بسته می شود . سکوها و بسترهای زمینی گلهای بریده گلهای بریده را در شرایط گلخانه ای به هر دو شکل بسترهای سکوئی و زمینی کشت می کنند . گیاهانی مثل گل داوودی و میمون را می توان بر روی سکوها کشت نمود . ولی این سکوها بایستی نزدیک زمین قرار گیرند تا عملیات حذف جوانه ها ، محلول پاشی و برداشت امکان پذیر باشد ، میخک را نیز به علت حساسیت به بیماری پژمردگی باکتریایی برروی سکوهای کوتاه پرورش می دهند . ضد عفونی کردن خاک سکوها راحت تر و موفقیت آمیز تر از بسترهای زمینی است . بسترهای زمینی باید به گونه ای باشند که خاک اطراف ریشه را از قسمتهای دیگر مجزا کنند . بتون برای بسترهای زمینی مناسب است .

انواع پوششهای گلخانه ای تا قبل از سال 1950 فقط گلخانه های شیشه ای وجود داشت امروزه این گلخانه هاپرهزینه ترین نوع گلخانه محسوب می گردد .چون مصرف سوخت در این گلخانه ها بالاست ، نیاز به اسکلت های محکم دارند . بسته به پهنای گلخانه از اسکلتهای مختلفی می توان برای بنای آن استفاده نمود . در پهنای کمتر از 6 متر اسکلت چوبی بدون نیاز به ستونهای میانی قابل استفاده است . برای گلخانه هایی با پهنای تا حدود 12 متر اسکلت لوله ای بدون نیاز به ستون های عمودی وسط قابل کاربرد هستند ولی بایستی برای استحکام به قاب پنجره ها متصل شوند . پوششهای پلاستیکی پوششهای پلاستیکی می تواند از جنس پلی استر ، پلیوینل کلراید (P.V.C) پلی وینل فلوراید(P.V.F) باشد . از مزایای این پوششها عدم نیاز به اسکلتهای سنگین وکاهش هزینه گرم کردن تا حدود 40% نسبت به گلخانه های شیشه ای یک لایه است . امروزه گلخانه های پلاستیکی درصد بالایی از گلخانه های دنیا را به خود اختصاص می دهند . ولی در اروپای شرقی محبوبیت چندانی ندارد .عیب پوششهای پلاستیکی دوام کم آنهاست چرا که اشعه ماورای بنفش خورشید باعث شکنندگی و تیرگی پلاستیک می شود . اغلب پوششهای پلاستیکی از نوع پلیاتیلن بوده که معمولاً به ماده مفاوم کننده در مقابل UV( اشعه ماورای بنفش ) آمیخته شده اند که در این صورت طول عمر آنها تا حدود 3 سال قابل افزایش است . همچنین عیب دیگر این پوششها این است که در زمستان اگر هوای گلخانه سردتر بوده و با برخورد هوای مرطوب داخل گلخانه قطرات بخار آب بر روی آنها تشکژل می گردد که با پیوستن به هم بزرگ شده و با چکیدن قطرات بر سطح برگها باعث بالا رفتن رطوبت سطح برگ و ایجاد بیماری های قارچی می گردند و از طرفی با ریزش قطرات بر کف گلخانه ها باعث افزایش رطوبت بسترخاکها و کاهش میزان اکسیژن خاک می شوند . که تداوم این امر می تواند منجر به کاهش جذب عناصر غذایی و کاهش رشد عمومی گیاه شود . راه حل این مشکل استفاده از اسپری محلول مواد شوینده در آب است که بر روی سطح داخلی پوشش می پاشند که البته این مواد خیلی زود پاک می شوند . حسن این کار جلوگیری از بزرگ شدن قطرات است . امروزه در کشورهای پیشرفته پلی اتیلن و سایر پوششهای پلاستیک را به مواد نگهدارنده نور مادون قرمز (IR) آمیخته می کنند که تلفات دمای گلخانه را در شب 15 تا 25 درصد کاهش می دهند . PVF نیز یکنوع پوشش پلاستیکی جدید است که تا ده سال دوام داشته و واکنش آن نسبت به نور و قیمت آن تقریباً معادل شیشه است . پوششهای دوبل پلاستیکی نیز کاهش هزینه سوخت تا یک سوم نقش موثری دارند . انجام پوششهای دولایه در اسکلت های سوله ای که ستون کمتری دارند راحت تر است . فاصله بین دولایه پایینی از 10-25/1 سانتی متر کمتر یا بیشتر نباشد.گلخانه های نیمه استوانه ای برای پوششهای دولایه ای مناسب می باشند .میزان کشیدگی پلاستیک بسیار مهم است . هنگامی که در یک روز سرد نصب شود می بایست آن را محکم کشید و در روز گرم کمتر کشیده شود با در هوای سرد منقبض و پاره نگردد . امروزه اکثر گلخانه های جدید در آمریکا چه به صورت دایم و یا موقت با پوششهای پلاستیکی ساخته می شوند.

آبیاری گلخانه ها تأ*مین رطوبت یکی از پارامترهای مهم برای رشد و نمو گیاهان است، البته باید نیازهای رطوبتی گیاهان را بشناسیم. بعد از شناخت نیاز رطوبتی گیاهان، آن*ها را در گلخانه*های خاص خود جایگزین می*کنیم یعنی همه گیاهان در یک نوع گلخانه نگهداری نمی*شوند. در سطوح تخصصی و بزرگ، هر گلخانه برای یک محصول و یا تعدادی محصول مشابه با نیاز*های یکسان در نظر گرفته می*شود.انواع روش های آبیاری به طور خلاصه به شرح زیر است. آبیاری سطحی(ثقلی) سیستم های آبیاری سطحی راندمان پایینی داشته و اتلاف آب در آن بالا است.در عین حال باعث شستشوی املاح افزایش رشد علف های هرز و بروز انواع بیماری های قارچی و انگلی و پوسیدگی می شود.این سیستم ها به صورت آبیاری کرتی و نواری اجرا می گردد. آبیاری تحت فشار 1- آبیاری بارانی :هدف از آبیاری بارانی توزیع یکنواخت آب برای تمام گیاهان و کاهش دمای محیط و افزایش رطوبت است.راندمان مصرف آب 75در صد است.هزینه اولیه زیاد از معایب این سیستم است. 2- آبیاری قطره ای :در این روش آب،کودهای شیمیاییو سایر مواد مورد نیاز گیاه به صورت محلول توسط قطره چکان های نصب شده روی لوله های جانبی در اختیار گیاه قرار می گیرد.راندمان مصرف آب 90 در صد است و چون قطره چکان ها در کنار بوته یا ساقه گیاه قرار می گیرند امکان رشد و توسعه علف های هرز از بین می رود. گاز کربنیک در گلخانه*ها کاربرد Co2 تقریباً معادل استفاده از مواد غذایی، کاربرد پیدا کرده است. در کشور ما که گیاهان از لحاظ نوری در وضعیت مناسبی قرار دارند می*توان با بالا بردن مصرف Co2 راندمان محصول را نیز بالاتر برد.وجود Co2برای انجام عمل فتوسنتز ضروری است. این واکنش شیمیایی منجر به تولید محصول سبز می*شود . در این واکنشCo2 عامل بسیار مهمی تلقی می*شود.سالهای زیادی است که به منابع غنی سازی دی اکسید کربن در گلخانه ها، برای افزایش رشد و تولید گیاهان پی برده شده است. دی اکسید کربن یکی از ضروری ترین اجزاء فتوسنتز می باشد.فتوسنتز یک فرآیند شیمیایی است که انرژی نور خورشید را برای تبدیل دی اکسید کربن و آب به مواد قندی در گیاهان سبز مورد استفاده قرار می دهد؛ سپس این مواد قندی در خلال تنفس گیاه برای رشد آن مورد استفاده قرار می گیرند. اختلاف بین نرخ فتوسنتز و تنفس، مبنایی برای میزان انباشتگی ماده خشک در گیاهان می باشد. در تولید گلخانه ای، هدف همه پرورش دهندگان، افزایش ماده خشک و بهینه سازی اقتصادی محصولات می باشد. دی اکسید کربن با توجه به بهبود رشد گیاهان، باروری محصولات راافزایش می دهد. بعضی از مواردی که باروری محصولات به وسیله غنی سازی دی اکسید کربن افزایش داده می شود عبارتند از : گلدهی قبل از موعد ،بازده میوه دهی بالاتر،کاهش جوانه های ناقص در گلها،بهبود استحکام ساقه گیاه و اندازة گل.بنابراین پرورش دهندگان گل و گیاه باید دی اکسید کربن را به عنوان یک مادة مغذی در نظر بگیرند. زهکشی گلخانه از موارد مهمی که در احداث یک گلخانه توجه به زهکشی گلخانه است . در مناطقی با زمینهای دارای بافت سخت و با لایه تحت الارض غیر قابل نفوذ با قرار دادن لوله های سفالی منفذ دار زیربسترها و یا به طرق ابتکاری دیگر تمهیدات لازم را در جهت بهبود زهکشی می اندیشند بادکشن در مناطق باد خیز ردیفی از درختان و یا یک مانع طبیعی مثل تپه برای کاهش خسارت باد استفاده می شود . حداقل فاصله درختان از گلخانه در شرق و غرب بایستی حدود 5/2 برابر ارتفاع درختان باشد . این فاصله در قسمت جنوبی بیش از یک ارتفاع درختان است .

کنترل شرایط محیطی گلخانه فعالیتهای شیمیایی صورت گرفته در فرآیند فتوسنتز گیاهان، مستقیماً متأثر از شرایط محیطی می باشد. فتوسنتز به عواملی مانند دما، شدت نور و وجود آب و مواد غذایی وابسته است. تنفس گیاه نسبت به دما ی محیطی متفاوت می باشد .محدوده دمایی توصیه شده برای بیشتر گیاهان گلخانه ای که منجر به بالاترین بازده فتوسنتزی می شود، چیزی بین 50 تا 85 درجه فارنهایت می باشد. بنابراین بدون توجه به اینکه گلخانه برای چه کاری مورد استفاده قرار می گیرد، باید محیط آن کنترل شده باشد؛ این کار برای سلامت گیاهان گلخانه ضروری می باشد. درجه حرارت در گلخانه ها تنظیم درجه حرارت در گلخانه*ها شرط اولیه برای رشد و نمو بسیاری از گیاهان است. نیاز گیاهان به درجه حرارت دامنه*های مختلفی دارد. بعضی از گیاهان درجه حرارت*های بالاتری نیاز دارند مثل گیاهان مناطق گرمسیری. بعضی دیگر در درجه حرارت*های کمتر از 20 درجه سانتیگراد هم بخوبی رشد و نمو می*کنند، مانند گیاهانی که از مناطق سردسیری منقل شده*اند نظیر پامچال که در جنگل*های شمال دیده می*شود. اما چگونگی تنظیم درجه حرارت در گلخانه*ها بستگی به سیستم گرمایی دارد. انواع بخاری*ها یا سیستم*های گازی و ... می*توانند مورد استفاده قرار بگیرند. سیستم های حرارتی باید توان توزیع یکنواخت دما راداشته باشند و فاقد اثرات زیست محیطی باشند. دمای روزانه و شبانه توصیه شده برای چند محصول متداول گلخانه ای؛ محصول دمای شبانه ( F) دمای روزانه ( F) گوجه فرنگی 66-60 80-70 کاهو 55 78-70 خیار 65 80 فلفل 62 80-70 گل داودی 63-62 80-75 گل شمعدانی 60-55 75-70 نیاز نوری گیاهان همه گیاهان به یک اندازه به نور نیازمند نیستند. بعضی از گیاهان نیاز به نور فراوانی دارند و بعضی دیگر به نور کمتری نیاز دارند.گیاهان از نظر نیاز نوری به سه گروه تقسیم می شوند. گیاهان روز بلندLDP: Long Day Plants برای به گل رفتن بین 10 تا 14 ساعت به نور نیاز دارند، مانند گیاهان فصلی تابستانه نظیر آحار، اطلسی، ناز و میمون. گیاهان روز کوتاه SDP: Short Day Plants برای به گل رفتن نیاز نوری کمتر از 12 ساعت دارند. که در نقطه مقابل گیاهان روز بلند قرار می*گیرند، مثل گل داودی. گیاهان بی تفاوت به طول روز NDP: Neutral Day Plants برای نگهداری در منزل بسیار مناسب و مطلوب هستند. مثل گل حنا یا بگونیا که حساسیتی نسبت به طول روز ندارند و در تمام طول سال گل دارند.

جهت گلخانه ها اسکلت گلخانه سایه ایجاد می کند و با توجه به زاویه تابش این سایه ها متفاوت است لزوم توجه به این امر بویژه در تولید زمستانه حائز اهمیت است چرا که تغییرات اندکی دردرصد نور رسیده به گیاهان می تواند نقش بسزایی در کمیت و کیفیت تولید داشته باشد .موقعیت گلخانه باید به صورتی باشد که بیشترین مقدار نور را دریافت نماید. اولین انتخاب برای موقعیت گلخانه به صورت نمای جنوبی یا جنوب شرقی می باشد. نور تمام روز بهترین شرایط را برای گیاه فراهم می کند. البته نور تابیده شده ازجانب شرق، به هنگام صبح، برای گیاهان کافی می باشد. نور صبح بیشترین مطلوبیت را داراست، زیرا که به گیاهان اجازه داده می شود که فرایند تولید غذا را زودتر آغاز نمایند.واین موضوع منجر به حداکثر رشد می شود. بالطبع انتخابهای بعدی، نمای جنوب غربی و نمای غربی می باشد؛ چرا که دریافت نور دیرتر صورت می گیرد. نمای شمالی کمترین مطلوبیت را دارد و فقط برای گیاهانی که نور کمی احتیاج دارند مناسب می باشد . درختان برگ ریز مانند افرا و بلوط می توانند به طور مؤثری از نور شدید بعد ازظهر تابستانی با ایجاد سایه بکاهند. البته باید توجه داشت که درختان در هنگام صبح، بر روی گلخانه سایه نیاندازند. این درختان در زمستان اجازه می دهند که نور کافی به گلخانه برسد؛ چرا که در پاییز برگهای خود را از دست می دهند. جریان هوا در گلخانه گردش هوا در گلخانه ضروری است. وقتی که یک گیاه در معرض جریان هوای تازه درخارج از گلخانه باشد، هوای تازه در نزدیکی برگها تأمین شده و گیاه می تواند اکسیژن پس داده و از دی اکسید کربن تازه استفاده نماید. جریان هوا همچنین به پایین نگه داشتن رطوبت نسبی و کنترل دما در گلخانه کمک می نماید . گلخانه های تجاری به همه نیازمندی های اشاره شده در بالا و حتی بیشتر از آن وابسته اند. در یک گلخانه تجاری هدف اصلی سود دهی است؛ برای رسیدن به این هدف، گلخانه باید از لحاظ تأمین شرایط محیطی مطلوب کارآمد باشد. نور و دمای گلخانه باید به طور سخت و جدی کنترل شود. اخیراً کامپیوترها برای چنین کنترل هایی به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته اند. همچنین وجود گازهای سمی و گرد و غبار در گلخانه ممکن است یک مشکل جدی باشد. این گازها شامل مونو اکسید کربن، اکسید نیتروژن و دی اکسید نیتروژن می باشند؛ که ممکن است از وسایل حرارتی متصاعد شوند .

محل احداث گلخانه یکی از اولین تصمیماتی که باید اتخاذ شود، این است که گلخانه به صورت یک واحد جداگانه، در تماس باساختمان های موجود و یا بصورت بخشی از ساختمانهای جدید ساخته شود. گلخانه های متصل به هم معمولاً هزینه های ساخت و گرمایش کمتری داشته و دسترسی آسانتری دارند، اما گیاهان نورکمتری دریافت می کنند. گلخانه های متصل به هم باید رو به جنوب ساخته شوند. یک گلخانه مستقل می تواند در محلی دورتر از ساختمانهای موجود ساخته شود. گیاهان در چنین گلخانه ای نور خورشید را از همه جهات دریافت می کنند. این گلخانه ها از لحاظ ساخت و سیستم حرارتی بسیار گران هستند و هزینه های فوق العاده ای برای خطوط آب و برق لازم دارند. یک گلخانه می تواند در هراندازه ای ساخته شود اما کوچکترین گلخانه ای که می توان در نظر گرفت چیزی در حدود 200 فوت مربع است (18.4 متر مربع ). گلخانه های کوچکتر به نسبت از لحاظ ساخت و عملکرد بسیار گران هستند . مسائلی که باید برای احداث گلخانه در نظر داشت عبارتند از: * دسترسی به راههای حمل و نقل که با احداث هر چه نزدیکتر به راههای اصلی این مشکل به حداقل می رسد . * نوع سوخت مصرفی در گلخانه؛در مناطقی که امکان دسترسی به گاز طبیعی وجود دارد می توان با کاربرد این سوخت ارزان هزینه ها را به مقدار زیادی در تولید فصل سرما کاهش داد . * دسترسی به منابع آب با کیفیت و کمیت مناسب . * اثرات محیطی؛ جایی که دائماً دارای آب و هوای نامساعد ، بارانهای شدید ، سایه ناشی از واقع شدن در دامنه شمالی کوههای بلند و یا درختان سربه فلک کشیده می باشد مناسب احداث گلخانه نیست . شدت نور یکی از عوامل تعیین کننده محسوب می گردد . * نوع محصولی که در برنامه تولید قرارمی گیرد . با توجه به اینکه گرایشها به سمت تولید اختصاصی محصولات است و دستور کار تولید پس از مطالعه ابتدایی بازار داخلی و خارجی مشخص می گردد قبل از احداث ، ابتدا بایستی تعیین کنند که چه محصولی تولید شود سپس تصمیم به احداث گلخانه در منطقه و اقلیمی مناسب آن محصول بگیرید . *در نظر داشتن قوانین مربوط به زمین محدوده های شهری و احداث و بهره برداری از گلخانه ها و .... * محل احداث بایستی حتی الامکان مسطح باشد چرا که در صورت ناهمواری و شیبدار بودن ، ایجاد یک گلخانه بزرگ با مشکلات و هزینه های زیادی برای تسطیح همراه خواهد بود .

گلخانه...... کشت گلخانه ای مقدمه هر یک از گیاهان برای داشتن رشد مطلوب نیاز به شرایط خاصی از نظر شدت نور ، دمای روزانه ، دمای شبانه ، میزان رطوبت نسبی هوا و رطوبت خاک دارند . برای تولید و پرورش تجاری گیاهان با کیفیت بالا و در تمام طول سال باید شرایط محیطی مطلوب به همراه کنترل عوامل خسارت زا نظیر باد ، طوفان های ویرانگر ، سرما و یخبندان و ..... از طریق ساختمانی بنام گلخانه هستیم که به عنوان محیط کنترل شده مطرح می گردد و با توجه به نیاز روزافزون بازار ، چه از نظر تولید گل و گیاهان زینتی و چه از نظر سبزیجات و صیفی جات خارج از فصل این روش تولید امروزه به یکی از سود آورترین بخشهای کشاورزی تبدیل شده است که البته سرمایه گذاری اولیه فراوانی را نیز طلب می کند . با توجه به سرمایه گذاری زیادی که در این زمینه صورت می گیرد فقدان مدیریت صحیح در احداث گلخانه ، انتخاب مکان ، نوع گلخانه و پوشش آن باعث عدم بهره وری مناسب از سرمایه و امکانات خواهد شد . تعریف گلخانه گلخانه یاGreen house به فضای محدودی اطلاق می*شود که قابلیت کنترل شرایط محیطی مناسب را برای رشد گیاهان از نواحی مختلف در طی فصول مختلف یک سال داشته باشد. طبق این تعریف از جمله عملکرد گلخانه، فراهم کردن شرایط محیطی لازم و مورد نیاز محصولی معین است. گل*خانه* ها بر حسب اینکه چه نوع مصالح ساختمانی در آن*ها بکار برده شده است به نوع ثابت و متحرک تقسیم*بندی می شوند.گلخانه*های ثابت، به گل*خانه*هایی گفته می*شود که مصالح ساختمانی بکار رفته در آن*ها از جنس پایدار و با دوام باشد. پس باید سالیان سال از آن*ها استفاده کرد.

هيپرپارازيت زنگ Rust hyperparasite Darluca filum يك پارازيت اجباري قارچهاي مولد زنگ است كه غالباً در آب و هواي گرم ديده مي*شود. قارچ اندامهاي باردهي سياهرنگ خود ( پيكنيدها) را در داخل جوشهاي زنگ تشكيل مي*دهد. اندامهاي باردهي قارچ به صورت گروههاي متعدد، شامل پيكنيد كروي سياه در داخل جوشهاي زنگ ظاهر مي*شود. كنيديها به صورت توده ژله*اي به رنگ سفيد تا خاكستري روشن، از طريق منفذ پيكنيدم آزاد مي*شوند. كنيديها، بي رنگ ، دو سلولي ، بيضي شكل وكشيده هستند. اندازه*كنيديها3-4*14-16 ميكرون است. در دو انتهاي اسپور چند سيخك كوتاه ديده مي*شود. رشد آهسته قارچ D.filum مانع از آن شده است كه اين قارچ به عنوان يك عامل مؤثر در كنترل بيولوژيكي زنگها مطرح شو

زنگ تاجي يولاف Crown rust زنگ تاجي يك بيماري يولاف است كه توسط قارچي موسوم به Puccinia coronata ايجاد مي*شود. صرف نظر از تعداد بسيار معدودي از گرامينه*ها، ساير غلات زراعي را مورد حمله قرار نمي*دهد. اين بيماري در هر جا كه يولاف كشت مي*شود، شايع است. تنوع در نژادهاي فيزيولوژيك قارچ؛ بويژه مناطقي كه ميزبان واسط يعني سنجد تلخ Rhamnus cathartica و گونه*هاي مشابه آن وجود دارد، خيلي زياد است. جوشهاي يوريديها غالباً در سطوح برگ توسعه مي*يابند؛ اما ممكن است در غلافهاي برگ وسنبله*ها نيز ديده شوند. يوريديها به صورت تاولهاي كوچك و پراكنده و تخم مرغي شكل با يوريديوسپورهاي نارنجي رنگ ظاهر مي*شوند. اپيدرم در نواحي اطراف تاولها مختصراً برآورده مي*شود. يوريديوسپور كروي يا تخم مرغي، خاردار، به رنگ زرد نارنجي است. زماني كه رسيدن گياهان نزديك مي*شوند، تلياها در برگها آلوده توسعه مي*يابند. جوشهاي تليا ممكن است به صورت خطوط سياه روشن در اطراف يوريديها رشد كنند، اما به وسيله اپيدرم پوشيده شوند. تليوسپورها از نظر شكل، از تليوسپورهاي گونه*هاي ديگر كاملاً مشخص هستند. نوك سلولهاي انتهايي تليوسپورها پهن و چندين برآمدگي روي آن وجود دارد كه به اسپور شكل تاج مي*دهد. وجه تسميه قارچ نيز اسپورآن است. قارچ در آب وهواي گرم با توليد مداوم يوريدسپور از فصلي به فصل ديگر منتقل مي*شود. در مناطق خنكتر، بيماري به وسيله اسپورهايي كه توسط اسپورهايي كه توسط جريان باد از مناطق گرم حمل مي*شوند. يا ايسيوسپورهايي كه روي سنجد تلخ تشكيل مي*شوند، آغاز مي*شود. در بسياري از مناطق توليد يولاف مثل آفريقا، آمريكاي جنوبي و مكزيك، به تناسب پيدايش نژادهاي فيزيولوژيك جديد پاتوژن، اقدامات لازم جهت اصلاح ارقام مقالوم صورت نگرفته است؛ بنابراين توليد يولاف در اين مناطق به دليل خسارت زنگ تاجي، زنگ ساقه و ويروس كوتولگي زرد جو كاهش يافته است

بيماري زنگ نواري يا زنگ زرد گندم Wheat strip rust زنگ زرد يا زنگ نواري(سرخو)Puccinia striiformis يكي از بيماريهاي مهم گندم و جو است و تا حدودي تريتيكاله و چاودار و بعضي از گرامينه*هاي ديگر را تحت تاثير قرار مي*دهد. به نظر مي*رسد يولاف نسبت به اين بيماري مصون باشد. تا كنون ميزبان واسطي براي آن شناخته نشده است. اين بيماري در درجه حرارت پايين*تر از درجه حرارت مناسب براي توسعه زنگ ساقه و برگ صورت مي*گيرد. يوريديها به صورت نوارها يا خطوط زرد باريك عمدتاً روي برگها و سنبلچه*ها تشكيل مي*شوند. زماني كه خوشه*ها آلوده مي*شوند تاولها در سطح داخلي پوشينه*ها و پوشينكها ظاهر شده، در بعضي مواقع دانه*هاي درحال تشكيل را مورد حمله قرار مي*دهند. يوريديوسپورهاي دو سلولي ، به رنگ قهوه*اي تيره و از نظر شكل و اندازه شبيه به P.recondita است. تليوسپورها نقش چنداني در چرخه زندگي قارچ ندارند. تلياها بر روي سطح غلاف وبرگ به صورت نوارهاي قهوهآي تيره كه به وسيله اپيدرم پوشيده شده*اند، به وجود مي*آيند. در مناطقي كه درجه حرارت خيلي پايين نيست ، قارچ به صورت يوريديوسپور وميسليوم روي غلاتي كه در پاييز كشت شده*اند، زمستانگذراني مي*كند. شيوع وتهاجم ثانوي در شرايط خنك بهار آغاز مي*شود هستند. کنترل زنگ زرد: استفاده از ارقام مقاوم و یا متحمل در اولویت قرار دارد. سایپروکونازول(آلتو) SL 10% نیم لیتر در هکتار تبوکونازول(فولیکور) EW 25% یک لیتر درهکتار فلوتریافول(ایمپکت) SC 12.5% یک لیتر در هکتار پروپیکونازول(تیلت) EC 25% نیم لیتر درهکتار. کنترل شیمیایی به محض مشاهده اولین علائم کانون کوبی شود. درصورت وجود اپیدمی در مرحله سنبله مبارزه انجام شود.

بيماري زنگ برگي( قهوه*اي )جو Barley leaf rust وجود اين بيماري به طور وسيع در بسياري از مناطق دنيا كه جو كاشته مي*شود، گزارش شده*است. قدرت بيماري زايي قارچ به جو و خويشاوندان نزديك آن محدود مي*شود. بعضي از نژادهاي P.recondita نيز قادرند تا حدودي جو را آلوده كنند. يوريديهاي P.hordei كوچك بيضوي متمايل به گرد و زرد پرتقالي است. يوريديها منحصراً روي پهنك و غلاف برگها تشكيل مي*شوند. يوريديوسپورها تخم مرغي مايل به كروي، زرد نسبتاً بزرگ با ابعاد 24-28*28-36 ميكرون هستند. پس از رسيدن گياه، تليا به رنگ قهوه*اي تيره در بافت برگ تشكيل مي*شود كه در ابتدا توسط اپيدرم پوشيده شده است. ميزبان واسط زنگ گياهي، اورنيتوگالوم آمبلاتوم Ornithogalum umbellatum در مناطق اروپا به عنوان يك منبع آلودگي مطرح است، اما در مناطق شمال آمريكا كه آلودگي وجود دارد، مشاهده نمي*شود؛ بنابراين به نظر نمي*رسد كه اين گياه نقش اساسي در بقاي قارچ و توليد نژادهاي فيزيولوژيك جديد داشته *باشد. شرايط گرم و مرطوب براي رشد، توسعه و انتشار بيماري زنگ قهوه*اي جو بسيار مناسب است . در مناطق معتدل يوريديهاي قارچ روي جوهايي كه در پاييز كاشته شده*اند، زمستانگذراني مي*كنند. در حال حاضر استفاده از ارقام مقاوم، اقتصادي*ترين شيوه كنترل بيماري است

زنگ سياه ساقه گندم wheat black stem rust زنگ سياه ساقه يكي از بيماريهاي شناخته شده غلات است. تقريباً در تمامي مناطقي كه اين محصول كشت مي*شوند وجود دارد. Puccinia graminis tritici گندم، پوكسينيا P. g. avenae يولاف، و گونه پوكسينيا P.g.secalis چاودار را آلوده مي*كند. علائم بيماري بيشتر روي ساقه وغلاف برگها ظاهر مي*شود پهنك برگ و خوشه*ها نيز ممكن است آلوده شوند. اسپور روي ميزبانهاي مختلف غلات توليد مي*شود. يوريديوسپورها در داخل تاولها يوريديا توسعه يافته پس از مدتي اپيدرم را پاره كرده، توده*اي از اسپورهاي قهوه*اي مايل به قرمز آشكار مي*شوند. تاولهاي زنگ نواري بزرگتر است. يوريديا بيضي شكل يا كشيده وبافت اپيدرم در اطراف آنها پاره شده است. تاولها ممكن است در هر دو سطح زيرين و رويي برگ ظاهر شوند. يوريديوسپورهاي P.graminis قهوه*اي مايل به قرمز، تخم مرغي شكل، با زوايد خار مانند هستند. توليد اسپور تا زماني كه گياه به مرحله رسيدن نزديك مي*شوند ادامه مي*يابد. با شروع مرحله رسيدن گياه توليد يوريديوسپور كاهش مي*يابد. در اين زمان تليوسپورها درون تليا كه در محل يوريديها در ساير قسمتها تشكيل مي*شود، به وجود مي*آيند. تليوسپورها دو سلولي، تقريباً سه گوش وبه رنگ قهوه*اي تيره هستند. تليوسپور قسمتي از پايه خود را همراه داشته، داراي ديواره ضخيم است. سلول انتهايي گرد يا نسبتاً نوك دار است. تليوسپورها اغلب اپيدرم را پاره كرده از آن خارج مي*شوند. در طول زمستان تليوسپورها در بافت گياهي باقي مانده يا ممكن است با توليد بازيديوسپور، به صورت اولين مرحله توليد مثل جنسي به سربرند. زرشك معمولي Berberis vulgaris گونه*هاي جنس ماهونيا Mahonia ميزبانهاي واسط براي Puccinia graminis هستند. باد يوريديوسپورهاي زنگ سياه غلات را به مناطق دور دست منتقل مي*كند. در طي دوره رشد گياهان ميزبان ، چرخه*هاي توليد يوريديا هر 14-21 روز تكرار شده، موجب پخش سريع بيماري در مناطق وسيع مي*گردد. اين بيماري به همراه زنگ قهوه*اي شديداً مورد توجه متخصصان بيماري شناسي گياهي، اصلاح نباتات وساير دانشمندان است. در گذشته پيدايش نژادهاي فيزيولوژيك جديد از طريق توليد مثل جنسي، روي ميزبان واسط، زرشك، باعث كاهش شديد محصول مي*شد و كارايي ارقام مقاوم را كاهش مي*داد . جود اپيدمي در مرحله سنبله مبارزه انجام شود. کنترل زنگ سياه ساقه: ريشه كني زرشك و كار حساب شده روي ارقام مقاوم ، از جمله عوامل مهم در افزايش پايداري مقاومت به زنگ ساقه و كاهش اپيدمي زنگهاست. سايپروکونازول(آلتو) SL 10% نيم ليتر در هکتار تبوکونازول(فوليکور) EW 25% يک ليتر درهکتار فلوتريافول(ايمپکت) SC 12.5% يک ليتر در هکتار پروپيکونازول(تيلت) EC 25% نيم ليتر درهکتار. کنترل شيميايي به محض مشاهده اولين علائم کانون کوبي شود. درصورت وجود اپيدمي در مرحله سنبله مبارزه انجام شود.

يماري زنگ برگي (قهوه*اي) گندم wheat leaf rust زنگ برگ يك بيماري جدي گندم، چاودار، تريتيكاله وبسياري از گندميان است كه توسط قارچ Puccinia recondita ايجاد مي*شود. پاتوژن روي جو، قدرت پارازيتي ضعيفي دارد، اما يولاف را آلوده نمي*كند. گونه ديگري از قارچ به نام P.hordei وجود دارد كه اغلب به جو حمله مي*كند. علائم بيماري به صورت جوشهاي بيضي شكل كوچك و پراكنده با رنگ سياه متمايل به قرمز ، در سطح پهنك و روي غلاف برگ ظاهر مي*شود. بر خلاف زنگ ساقه گندم، توده يوريديوسپور بيشتر در بافت ميزبان فرو مي*رود و باعث از هم پاشيدن اپيدرم نمي شود. يوريديوسپورهاي Puccinia recondita قرمز پرتقالي تا سياه مايل به قرمز، خاردار ، كروي و معمولاً به قطر 20- 28 ميكرون هستند. تليوسپورها سياه مايل به قهوه*اي، دو سلولي با ديواره ضخيم هستند. قسمت انتهايي اسپور ممكن است گرد يا پهن باشد. تليا در طول مراحل نهايي رشد گياه به صورت جوشهايي روي غلاف برگها و يا در سطح پهنك برگ به وجود مي*آيند. تليوسپورها در بافت برگ باقي مي*مانند و به وسيله اپيدرم پوشيده مي*شوند. گونه*هاي جنسهاي تاليك*تروم و آنچوسا Thalictrum وAnchusa ، به عنوان ميزبانهاي واسط پوكسينيا ركونديتا معرفي شده*اند و وجود آنها در بعضي از مناطق اروپا گزارش شده*است، اما در ايجاد نژاد جديد اين قارچ نقشي ندارند. در مناطق معتدل، پاتوژن از سالي به سال ديگر به صورت ميسليوم يا مناطق گرم نيز تابستانگذراني قارچ در ارتفاعات بلند و در مناطق خنكتر انجام مي*شود. زنگ برگ با استفاده از ارقام مقاوم غلات يا كشت مولتي لاين بخوبي كنترل مي*شود. کنترل زنگ قهوه ای گندم: قارچكشهايي مثل ترياديمفون (بايلتون) وبوتريزول( ايندار) در كنترل زنگ قهوه*اي مؤثر هستند و در صورت وجود اپيدمي، مصرف آنها اقتصادي است. سایپروکونازول(آلتو) SL 10% نیم لیتر در هکتار تبوکونازول(فولیکور) EW 25% یک لیتر درهکتار فلوتریافول(ایمپکت) SC 12.5% یک لیتر در هکتار پروپیکونازول(تیلت) EC 25% نیم لیتر درهکتار.

سفیدک کرکی (دروغین) آفتاب گردان sunflower downy mildew عامل بیماری قارچ p.helianth ) Plasmopra halstedii )می باشد که ازگروه Oomycetes است. یکی از بیماری های مهم آفتاب گردان است که از کشورهای زیادی از جمله ایران گزارش شده است. حدود سال 1343 برای اولین بار در آذربایجان دیده وگزارش گردید. در آذربایجان،گیلان و کردستان بیماری مهمی است. درفارس هم دیده شده است. این بیماری بذرزاد است. خسارت این بیماری خیلی زیاد است زیرا ممکن است اصلاً بذر تشکیل نشود. ویا اینکه میزان روغن آن پایین بیا ید و گاهی اوقات تا 50%محصول راازبین ببرد. قارچ عامل بیماری روی جوانه زنی بذر هم اثر دارد،چراکه بذرها کوچک مانده وقدرت جوانه زنی آنها کاهش می یابد ویا اینکه تولید گیاهان غیرنرمال(کوتوله) می کند . علائم بیماری: علائم بیماری بصورت کوتولگی با لکه های کلروتیک در اطراف رگبرگها وایجاد حالت موزائیکی می باشد(شبیه علائم بیماری های ویروسی ). این علائم هم دربرگهای اولیه ودر برگهای بزرگتر دیده می شود.درزیر برگ پوشش کرکی دیده می شود که به شناسایی سفیدک کرکی کمک می کند. اگردرگیاه آ لوده طبق تشکیل شود روبه بالا ست که علامت خوبی برای تشخیص بیماری است. این قا رچ درگیاه سیستمیک می شود بنابراین به اندام گل وارد شده و باعث تغییر شکل آن می گردد وحتی پوسته بذر هم سبز می شود. این بیماری تولید مرگ گیاهچه هم می کند. قارچ عامل بیماری یک Oomycetes است که اسپورانجیوفور و اسپورانجیومهای خود را درسطح زیرین برگ ودر شرایط مرطوب تشکیل می دهد.انشعابات اسپورانجیوفور دو شاخه وعمود بر هم هستند ودرانتها به استریگمای سه شاخه(صلیبی) ختم می شود ودرروی آنها اسپورانجیوم تولید می شود. این قارچ تولید Oospore می کند که می تواند جوانه زده و تولید ریسه یا زئوسپور نماید. Oospore عامل بقای قارچ می باشد و اگر وارد خاک شد ریشه کن کردن آن مشکل است. بیماری بیشترخاکزاد است تا هوا زاد واهمیتش بیشتر ازطریق آلودگی ریشه است تا اندامهای هوایی. اگراسپور درخاک باشد وتولید زئوسپور کند این زئوسپورها به راحتی جذب منطقه رشد طولی ریشه شده و وارد ریشه می شوند و آلودگی ایجاد می نمایند. قارچ درگیاه جوان (مرحله8-6 برگی) به راحتی ایجاد آلودگی سیستمیک کرده و وارد قسمتهای هوای میشود . برگهای جوان نیز ممکن است بصورت موضعی آلوده شوند و قارچ از طریق روزنه ها وارد برگ شود. برای ایجاد آلودگی اولیه از طریق خاک لازم است که رطوبت خاک اشباع وحساسیت گیاه بالا وحرارت خاک پایین(15 درجه سانتیگراد) باشد. اگر حرارت خاک بالا باشد(20درجه سانتیگراد وبالا تر) زئوسپور تولید نمی شود. قارچ عامل بیماری از طریق هیپوکوتیل هم وارد گیاهچه های اولیه می شود وبصورت ریسه درگیاه حرکت کرده و در نهایت داخل بذر شده وقسمتهای داخلی آن یعنی گیاهچه را آلوده می کند. دربرگ های ریخته شده اُاُسپور فراوان است. Over wintering دربذر و دربقایا بصورتOospre می باشد. کنترل بیماری: 1- تناوب طولانی 10-4ساله. 2- حذف گیاهان آلوده در اویل فصل وسوزاندن آنها. 3- ضد عفونی بذر با قارچ کشهای سیستمیک مثل متالاکسیل (ریدومیل). 4- ارقام مقاوم و بذر سالم استفاده شود (بهترین روشها).

کشت هيدروپونيک soilless در کشت هيدروپونيک از خاک اثری نيست و گياه تمام نيازهای خود را مستقيما از آب دريافت می کند . از مضايای اين نوع کشت می توان به تغذيه کياه ، کنترل علفهای هرز و بيماريها ، رعايت بهداشت ، بلوغ گياه ، کيفيت محصول و عملکرد نام برد. عناصر کم مصرف - راهنمای تولید محلول غذایی برای کشت هیدروپونیک..... بر: غلظت مناسب بر در حدود 50 تا 10 mg/l در ماده خشک است. علائم کمبود: کاهش رشد و آسيب قسمتهاي فوقاني گياه و ريشه علائم زيادي : بي رنگي و لکه دار شدن حاشيه برگها و همچنين مرگ حاشيه برگها غلظت بر در انواع محلولهاي غذايي در حدود 3/0 mg/l مي باشد. اسيد بوريک يکي از منابع تهيه بر است. کلر: غلظت کلر در برگها حدود 15/0 درصد است. ميزان بيش از 1/0 براي اکثر ميوه جات زياد خواهد بود. علائم کمبود: ازدياد نمک در محيط - علائم مسموميت سوختگي برگها يا حاشيه آنها و همچنين زردي بي موقع برگها است. برخي از منابع تامين کلر عبارتند از : کلريد پتاسيم يا کلريد کلسيم - اگر غلظت کلر در محلول زياد باشد مانع از جذب يونهاي ديگر مانند نيترات مي شود. مس: ميزان مطلوب مس در حدود 10 تا 2 mg/l در (ppm) ماده خشک است. مس در فتوسنتز و همچنين در ترکيب پروتئين کلروپلاست نقش دارد. مس بعنوان يک آنزيم فعال کننده شناخته مي شود. علائم کمبود: توقف رشد گياهان و کلروز برگهاي پير از علائم کمبود مس است . همچنين در رشد محصولات ميوه اي تاثير مي گذارد و محصولات آنها از حالت طبيعي کوچکتر هستند. غلظت مطلوب در محلول غذايي 001/0 تا 01/0 mg/l مي باشد. ميزان بيشتر از 4 mg/l در محلول غذايي باعثشيوع بيماري هاي قارچي مي شود. منبع تهيه مس سولفات مس مي باشد. عناصر اصلی و مهم: نيتروژن: نيتروژن يکي از اجزاي موجود در پروتئين است که به صورت غذا در گياه ذخيره مي شود. نيتروژن معمولا در بخشهاي ديگري از سلول مثل کلروفيل و همچنين در ساختار آمينو اسيدها نيز وجود دارد. علائم کمبود: روشن تر شدن قسمتهاي سبز گياه - تغيير رنگ برگهاي پير به رنگ سبز روشن و علائم شديدتر رنگ برگ به زردي مي گرايد و سرانجام موجب مرگ برگ مي شود. علائم زيادي: افزايش نيتروژن باعث توليد گياه پر آب و ضخيم و در نتيجه تغيير رنگ شاخ و برگ به رنگ سبز تيره مي شود. همچنين گياه نسبت به بيماريها و آفات حساسيت زيادي پيدا مي کند.افزايش نيتروژن در محصولات ميوه اي باعث آسيب شکوفه و گل مي شود و کيفيت محصول را کاهش مي دهد. بهترين ميزان براي يونهاي نيترات 75% و براي آمونيوم25% مي باشد. در سيستم هاي چرخه اي 5% آمونيوم از کل نيتروژن کافي است ولي در سيستم هاي غير چرخه اي يک درصد بيشتري احتياج است. افزايش غلضت نيترات باعث کاهش تعداد تارهاي کشنده ريشه نيز مي شود. اگر منبع اصلي تامين نيتروژن آمونيوم با شد مي تواند گياه را مسموم کند. آثار اين مسموميت در ساقه و برگها توسعه پيدا مي کند و برگها به صورت پياله ظاهر مي شوند و همچنين بافت هاي آوندي خراب مي شوند. آمونيوم مانع از عملکرد کلسيم، که براي نگهداري ديواره سلولي لازم است مي شود در نتيجه گياه پژمرده مي شود. اگر شاخه هاي مبتلا شده را از وسط ستون ريشه اي ببريم يک محيط سياه و فاسد از بافت پيوندي را مشاهده مي کنيم. غلظت نيتروژن در اکثر فرمولهاي محلول غذايي بين 100 تا 200 mg/l است و نسبت نيترات به آمونيوم در حدود 3 يا 4 به 1 است . منابع نيتروژن عبارتند از : منو يا دي هيدروژن فسفات آمونيوم به عنوان معمولي ترين منبع تهيه آمونيوم مي باشد. ولي در کل از نيترات کلسيم ، نيترات پتاسيم و اسيد نيتريک براي تهيه نيترات و از نيترات آمونيوم براي تهيه آمونيوم استفاده مي شود . فسفر: ميزان فسفر در گياهان از 2/0 تا 5/0 درصد در ماده خشک تغيير مي کند. ابکشت یا هایدروپونیک(مقاله ای از کار علمی هیدروپئنیک در کانکس) مقدمه : آبکشت يا هایدروپونیک روش نويني براي پرورش گياهان است که در آن خاک زراعي بکار نمي رود. پايه و اساس اين تکنيک عبارت است از تغذيه گياه در محلولي که کليه عناصر غذايي لازم و اساسي گياه در آن وجود دارد. ريشه گياه ممکن است يا مستقيما در محلول غذايي يا در بستري از مواد خنثي که آغشته به محلول غذايي استقرار گيرد. فن کشت بدون خاک عناوين مختلفي دارد، آبکشت يا هايدروپونيک، هوا کشت معلق، کشت در مايع يا هايدروکالچر، آبکشت به معناي عام خود شامل همه روشهايي است که در آنها از خاک استفاده نمي شود و آب در يک زمان هم منبع مواد غذايي و هم وسيله انتقال آن به گياه بشمار مي رود و باين ترتيب همه عناوين فوق را در بر مي گيرد. لفظ هايدروپونيک در اصل از کلمه يوناني (پونس) به معناي (کار) مشتق شده است و به معناي چيزي است که با آب کار مي کند و در فارسي اصطلاحات آبکشت خوانده مي شود. ولي در عمل، آبکشت اختصاصا به يکي از روشهاي کشت بدون خاک گفته مي شود که در آن گياهان در بستري از مواد خنثي که آغشته به محلول غذايي است پرورش مي يابند در حاليکه بستر به زمين متکي است. هدفها و امکانات گوناگون کاربرد آبکشت (مزايا): 1- توليد ميوه و سبزي تازه در زمينهاي خشک، سنگي، باتلاقي و زمينهايي که به هر دليل غير قابل کشت هستند. 2- بهره برداري از اماکن متروکه مثل انبار، گاراژ و غيره 3- کشت گياهان علوفه اي بطور متوالي براي واحدهاي کوچک دامداري 4- صرفه جويي قابل ملاحضه در مصرف آب در مناطق که آب کمياب است. 5- بازده بيشتر در توليد سبزيجات و گلهاي خارج از فصل در گلخانه 6- سهولت پيش بيني ميزان عملکرد 7- کيفيت بهتر محصولات 8- کاهش ميزان ابتلا به بيماريهاي ارگانيک و انگلي گياهان 9- کاهش هزينه نيروي انساني به علت حذف عملياتي که به خاک مربوط مي شود. 10- امکان کشت مداوم يک گياه معين در يک زمين ثابت بدون اينکه احتياج به آيش باشد. 11- سهولت کشت گياهان زينتي آپارتماني چه در منزل و چه در گلخانه به علت يکي شدن عمل آبياري و کود دهي و همچنين به علت کاهش فضاي لازم کشت بدون خاک گلهای اپارتمانی و سبزیجات در منازل و محیط های اداری الف- نحوه کاشت: کاشت گياه به چند صورت بذر، غده، ريشه، نهال و قلمه صورت مي کيرد. براي اين منظور ابتدا محل بستر کشت را که از پرليت و يا ماسه و يا تواما پر شده با محلول غذايي بسيار رقيق و حتي با آب تنها کاملا خيس نموده آنگاه بذر را کاشته و روي آنها با همان مواد مصنوعي بستر 2 تا 3 سانتيمتر پوشانده مي شود. اگر قرار است غده، ريشه، نهال يا قلمه کاشته شود محل آنها را کمي گود کرده تا براحتي در جاي خود مستقر شود. آنگاه اطراف آن بميزان 2 تا 3 سانتيمتر از مواد مصنوعي بستر پر مي گردد. براي آبياري بذر و يا نهالهاي کاشته شده گلها مي توان چند روزي آنها را تا استقرار کامل با آب تنها آبياري نمود و همين شيوه را ميتوان براي کاشت بذر و نهال سبزيجات بکار بست، با اين تفاوت که با شروع رشد رويشي آنها بخصوص در مورد گياهان نور پسند بايستي آوند کشت را در محلي مستقر نمود که از نظر تابش نور مشکلي نداشته باشد و حداقل نور مورد نياز روزانه به گياهان کاشته شده بتابد يا از نور مصنوعي استفاده گردد. در صورتيکه براي اغلب گلهاي آپارتماني بعلت عدم نياز به نور مستقيم خورشيد آوند کشت را مي توان در سايه و هر نقطه مناسب از منزل نگهداري نمود. براي تهيه انواع نشاء چون بصورت متراکم تهيه مي گردد لازم است مسير کاشت پيوسته و فواصل بين رديف هاي کشت نيز کوتاهتر باشد. همچنين بستر ها را مي توان بصورت ناوداني و به عرض و عمق 5 تا 10 سانتيمتر و طول دلخواه تهيه و فضاي آنها را از پشم سنگ مخصوص کشت هيدروپنيک پر نمود، آنگاه بذر کاري کرد.همچنين مي توان از مکعبهاي فشرده شده پشم سنگ استفاده نمود که در اين حالت در زمان انتقال نشاء مکعب ها همراه نشاء منتقل مي گردند. اينگونه مکعبها کوچک قابل جايگذاري در بستر هاي کاشت اصلي مي باشند ولي از همين مکعب هاي پشم سنگ نوع بزرگتر و فشرده تر تهيه شده اند که اطراف و کف آنها با لفافهايي پوشيده شده و به عنوان بستر اصلي تا پايان رشد گياه به تنهايي باقي مي مانند. هایدروپونیک کشت بدون خاک كلمه هايدروپونيك از تركيب دو واژه يوناني هايدرو به معناي آب و پونوس به معناي كار و تلاش ساخته شده است. اين كلمه را اولين بار دكتر گريك استاد يكي از دانشگاههاي كاليفرنيا به كار گرفت. هايدروپونيك روشي براي كشت گياهان، بدون خاك است. در اين روش گياه در آبي، غني از مواد مغذي رشد مي كند. با اين وجود كشت هايدروپونيك مي تواند به عنوان روشي جهت رشد گياهان ، در ساير محيط هاي متراكم مثل مخلوط پوست درختان، بدون خاك مورد استفاده قرار گيرد.روش هايدروپونيك يك روش پيشرفته باغباني است كه هم در خانه و هم در تجارت مورد استفاده قرار مي گيرد. در اين سيستم هيچگونه علف هرزي رشد نمي كند و گياهان حاصل از اين روش معمولا سالم تر و زودرس ترند و فضاي كمتري را اشغال مي كنند. اساس سيستم هايدروپونيك آب است، پس اين سيستم مي تواند كاملا اتوماتيك باشد؛ مزيت اتوماتيك بودن سيستم اين است كه اگر باغبان براي مدت زيادي در گلخانه حاضر نبود، گياه از كمبود اب و مواد غذايي ، تلف نخواهد شد. در استان ایلام نخستین گلخانه ی هیدروپونیک تواید گیاهان دارویی به بهره برداری رسید: نخستين واحد گلخانه اي هيدروپونيك توليد گياهان دارويي درغرب كشور دراستان ايلام به بهره برداري رسيد. محمد علي اقدسي مدير باغباني سازمان جهاد كشاورزي استان ايلام در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاري كشاورزي ايران ضمن اعلام اين خبرگفت : اين واحد گلخانه اي درزميني به مساحت 2 هزار و500 مترمربع ، به صورت هيدروپونيك ، بدون خاك طبيعي وبا استفاده ازخاك صنعتي احداث شده است. وي درادامه افزود : براي احداث اين واحد گلخانه اي 950 ميليون ريال تسهيلات ازمحل اعتبارات تبصره اي به مجريان طرح پرداخت شده است. مهندس اقدسي با اشاره به اينكه عمده سطح زيركشت اين گلخانه به كشت ورون ، نعناع فلفي ، مليس ، لوان و رزماري اختصاص دارد ، گفت : تاكنون يك دوره برداشت محصول در اين گلخانه صورت گرفته كه برداشت 500 الي 600 كيلوگرم برگ گياه ورون يا به ليمو ازجمله آنها بوده است. وي تصريح كرد : در اين واحد گلخانه اي ، گياهان دارويي با استفاده از شيوه آبياري قطره اي پرورش مي يابند. مهندس اقدسي تاكيد كرد : درصورت تخصيص اعتبارات لازم و انعقاد قرارداد بامجريان طرح ، در اين گلخانه مي توان نسبت به تكثير بوته هاي گياهان دارويي نيزاقدام كرد. وي با بيان اينكه در اين گلخانه شروع برداشت هر 45 روز يكبار صورت مي گيرد، گفت : به مدت هفت سال از قسمت برگ اين گياهان دارويي براي تهيه داروهاي خواب آور و پارتنجال استفاده مي شود. کشت هایدروپونیک کشت هایدرو پونیک کلمه ی هایدرو پونیک از ترکیب دو کلمه یونانی هایدرو به معنای آب و پونوس به معنای کار و تلاش ساخته شده .این کلمه را اولین بار دکتر گریک استاد یکی از دانشگاههای کالیفرنیا به کار گرفت . مزایای کشت هایدروپونیک: 1) امکان پرورش گیاهان به روش هایدروپونیک در تمام نقاط وجود دارد . 2) تراکم در واحد سطح کشت هایدروپونیک بالاست. 3) کاهش میزان کار سنگین 4) حفظ و نگهداری آب 5) کاهش مشکلات ناشی از وجود آفات و بیماری ها 6) ریشه کن کردن مشکل علف های هرز 7) افزایش تولید محصول Cool حفظ ونگهداری مواد غذایی 9) کنترل شریط محیطی 10) کنترل شیمیایی منطقه ی ریشه آسان است 11) استقرار آسان تر گیاهان جدید 12) آیش در برنامه ی تناوب کشت محصولات وجود ندارد . و معایب این روش: 1) مشکل تهویه 2) عدم وجود خاصیت تامپونی 3) سرمایه گذاری زیاد اولیه اکنون زمان آن رسیده که ما نیز با دیدی کارشناسانه به تمام عوامل راهی را انتخاب کنیم که در خور یک مهندس کشاورزی است. و حالا یه روش جدید تر: کشت ایروپونیک یا هوا کشت سیستمی است که محلول غذایی به صورت پاشش مستقیم و به شکل قطرات ریز (مه پاش) از طریق ریشه ی گیاه جذب می شود .در این روش هم باید عمل تهویه مورد تهویه قرار گیرد.

کشت هیدروپونیک : مقدمه : کشت بدون خاک شامل انواعی از روشهای غیر متعارف کاشت گیاهان است . مانند کشت آبی و کشت در ماسه و کشت در سنگریزه و کشت هوایی و کشت داخل لوله و ... برای مشاهده این عکس در ابعاد واقعی اینجا را کلیک کنید کلمه هیدروپونیک برای اولین بار در آمریکا استفاده شد و مترادف با کشت بدون خاک است . ولی در آلمان و انگلیس کشت آب برای این روش نام گذاری می شود . روش کشت گیاهان بدون خاک از سالها قبل در فلسطین اشغالی استفاده می شده است . در این منطقه به دلیل کمبود آب و خاک این روش جایگزین مناسبی برای زراعت روشهای متداول است . اهداف کشت هیدروپونیک : کشت هیدروپونیک : مقدمه : کشت بدون خاک شامل انواعی از روشهای غیر متعارف کاشت گیاهان است . مانند کشت آبی و کشت در ماسه و کشت در سنگریزه و کشت هوایی و کشت داخل لوله و ... کلمه هیدروپونیک برای اولین بار در آمریکا استفاده شد و مترادف با کشت بدون خاک است . ولی در آلمان و انگلیس کشت آب برای این روش نام گذاری می شود . روش کشت گیاهان بدون خاک از سالها قبل در فلسطین اشغالی استفاده می شده است . در این منطقه به دلیل کمبود آب و خاک این روش جایگزین مناسبی برای زراعت روشهای متداول است . اهداف کشت هیدروپونیک : 1- تولید میوه و سبزی تازه در زمینهای خشک، سنگی، باتلاقی و زمینهایی که به هر دلیل غیر قابل کشت هستند. 2-بهرهبرداری از اماکن متروکه مثل انبار، گاراژ و غیره 3- کشت گیاهان علوفه ای بطور متوالی برای واحدهای کوچک دامداری 4- صرفه جویی قابل ملاحضه در مصرف آب در مناطق که آب کمیاب است. 5 - بازده بیشتر در تولید سبزیجات و گلهای خارج از فصل درگلخانه 6-سهولتپیش بینی میزان عملکرد 7- کیفیت بهتر محصولات 8- کاهش میزان ابتلا به بیماریهای ارگانیک و انگلی گیاهان 9- کاهش هزینه نیروی انسانی به علت حذف عملیاتی که به خاک مربوط می شود. در زیر انواعی از کشت های هیدروپونیک توضیح داده می شوند : کشت آبی یا مایع : ریشه گیاه به طور مداوم در محلول غذایی قرار دارد و گیاه از قسمت طوقه ( حد فاصل ریشه و ساقه ) بیرون از مایع است و با پلاستیک و مقوا و ... بالا نگه داشته شده است . کشت درون لوله هم نوعی از کشت مایع است . کشت در ماسه : ریشه گیاهان در داخل مواد جامدی که دارای قطر کوچکتر از 3 میلی متر باشند قرار دارد و این مواد مانند پلاستیک و پشم سنگ و یا هر ماده دیگری که آلی نباشد ممکن است . کشت در سنگریزه : ریشه گیاهان در موادی که قطری بیشتر از 3 میلی متر دارند قرار گرفته مثل سنگ خارا و گدازه آتشفشانی و بازالت و هر ماده غیر آلی دیگر . در این روش آبیاری به دو صورت آبیاری لوله ای ( زیرزمینی ) که مواد غذلیی در مخزنی بوده و به بستر رشد گیاه پمپ می شود و آبیاری سطحی که محلول غذایی رقیق در سطح محیط رشد توسط لوله سوراخداری پخش می شود ( کود مایع به آب مصرفی گیاه در هنگام آبیاری اضافه شده است ) کشت در هوا : در این روش ریشه گیاهان در محیطی قرار گرفته که به وسیله قطراتی آب که حاوی مواد غذایی لازم است اشباع شده است . این روش به تجهیزات پیشرفته نیاز دارد . کشت در ورمی کولیت : ریشه گیاه در ورمی کولیت که با موادی معدنی مخلوط شده است قرار دارد کشت در پشم سنگ : ریشه گیاه در داخل پشم سنگ و مواد معدنی که خصوصیاتی شبیه به پشم سنگ دارند قرار می گیرد کشت آبی : این کشت بیشتر برای گیاهان زینتی به کار می رود . کشت در پلاستیک : ریشه در داخل کیسه های پلاستیکی قرار داشته و مواد اطراف ریشه هم شامل کمپوست یا پیت یا خاک اره و ... می باشد . برای مشاهده این عکس در ابعاد واقعی اینجا را کلیک کنید به طور کلی کشت بدون خاک از دو سیستم پیروی می کند : 1-سیستم باز : محلول غذایی مججد استفاده نشده مثل کشت در پشم سنگ و کشت کیسه ای و کشت در سنگریزه 2- سیستم بسته : محلول غذایی مجدد مورد استفاده قرار می گیرد و به عبارت دیگر محلول در یک چرخه قرار دارد و به آن فقط مواد غذایی که کاهش می یابند و آب اضافه می شود . اما این روش کشت بدون خاک یک سری مزایا و معایبی نسبت به دیگر روشهای متداول کشت گیاهان دارد که در زیر بیان می شوند : 1-چون محلول غذایی مایع است به راحتی می توان آن را کنترل کرد و تنها مواد غذایی که کاهش یافته است را به محلول اضافه کرد در حالی که در خاک این کار غیر ممکن است ( هزینه زیادی دارد ) . 2-گیاهان را می توان در مناطقی پرورش داد که در حالت عادی رشد نمی کنند 3-مصرف آب در این روش به طور قابل ملاحظه ای کاهش می یابد و این یک مزیت برای نواحی خشک است . 4-در این روش ضد عفونی کردن محیط رشد بسیار شده و کم هزینه است در حالی که ضد عفونی کردن خاگ گران قیمت و غیر ممکن است . پس در این روش آلودگیهای ریشه بسیار کم دیده می شود . 5- در این روش می توان از آبهای شور هم استفاده کرد . 6-در این روش محصول بسیار بیشتر و کیفیت عالی داشته چون مواد غذایی به راحتی در اختیار گیاه قرار داشته است پس در حقیقت کیفیت و کمیت محصول در واحد سطح افزایش چشمگیری دارد . 7-در این روش از حجم ریشه ها به شدت کاسته می شود و بزرگ شدن ریشه ها در حد میکروسکوپی است و چون ریشه ها نسبت به کشت خاکی کم شده کمتر هم دچار بیماری می شوند . 8-مهمترین عیب این روش این است که به سرمایه گذاری بالایی نیاز دارد زیرا تمام سیستمها باید اتوماتیک باشد . 9-برای کشت گیاهان با این روش به افرادی نیاز است که در این زمینه تخصص و آگاهی داشته باشند . 10-آلودگی آبهای زیر زمینی هم در اثر مخلوط شدن با محلول های غذایی مشکلی دیگر است . 11-دفع ضایعاتی مثل پشم سنگ که به عنوان محیط رشد هستند هم مشکل است . برای مشاهده این عکس در ابعاد واقعی اینجا را کلیک کنید به طور کلی دوستان این روش یکی از روشهای نوین در کشاورزی بوده که بسیار جای کار دارد و در حالی که بسیاری از کشورها این کار را انجام می دهند لااقل در ایران جای کار کردن زیاد دارد و علارقم اینکه سرمایه و دانش زیادی لازم دارد ولی به عنوان یکی از رشته هایی است که آینده ای درخشان در دنیای کشاورزی دارد . 10- امکان کشت مداوم یک گیاه معین در یک زمین ثابت بدون اینکه احتیاج به آیش باشد.11- سهولت کشت گیاهان زینتی آپارتمانی چه در منزل و چه در گلخانه به علت یکی شدن عملآبیاری و کود دهی و همچنین به علت کاهش فضای لازم چگونه نیاز غذایی هر گیاه را به دست می آورند : دانشمندان با سوزاندن گیاه و وزن کردن خاکستر آن و همچنین با استفاده از تجربیات زراعی خود می توانند میزان تقریبی نیاز گیاه به عناصر معدنی را تخمین بزنند . مثلا گیاهان جالیزی برای رشد خود نیاز به پتاس زیادی دارند و گیاهان زینتی و سبزیجات به ازت بیشتری نیاز دارند و گیاهان دانه دار فسفر بیشتری در خود ذخیره می کنند . علاوه بر آن گیاهان لیفی مانند کنف به کمک فسفر تنومندتر می گردند . خاکستر گیاهان همیشه حاوی درصد زیادی از عناصر یا عناصر اولیه، پتاسیم، کلسیم، منیزی، فسفر ، گوگرد و آهن است که جزیی از ترکیب ماده آلی به شمار می روند . بعضی از عناصر مثل فسفر و گوگرد جزیی از ساختمان سلول هستند. منیزیم در ساختمان سبزینه موجود است. بر ، مس، منگنز و روی به مقدار بسیار کم در گیاه موجوند و عناصر کمیاب یا میکروالمنت نام دارند. در یک محلول مناسب غذایی باید نسبت به عناصر مختلف با در نظر گرفتن احتیاجات هر گیاه و مراحل مختلف زندگی آنان تعیین می شود. که در این محاسبات باید شرایط محیطی را نیز به حساب آورد و چون تاثیر فزاینده یا کاهنده ای بر احتیاجات دارند. استفاده از کشت هیدروپونیک : امروزه برخی کشورها همانند آمریکا ، فرانسه ، کانادا ، آفریقای جنوبی ، هلند ، ژاپن ، استرالیا ، آلمان در زمینه های مختلف کشت هیدروپونیک فعالیت های زیادی انجام می دهند . در ایران کشت هایدروپونیک محصولات سبزی، صیفی و برخی میوه ها مانند توت فرنگی رونق قابل توجهی نیافته است. اما در برخی از نقاط ایران مانند شهرهای هشتگرد کرج، کرمانشاه، تهران و جزیره کیش تولید محصولات باغی به روش کشت هیدروپونیک و به صورت تجاری گسترش یافته است.

دستگاه هيدروپونيك تمام كامپيوتري بطور كلي سيستم هاي هيدروپونيك تمام اتوماتيك بصورت مانيتورينگ قابل برنامه ريزي و كنترل ميباشند . قابل توجه اينكه كليه قطعات و ملزومات توليد شده اين شركت از رايجترين قطعات موجود در بازار قطعات كامپيوتر ميباشد كه به هيچ عنوان كاربر را با مشكلات تامين قطعات و تعمير دستگاه مواجه نخواهد نمود چرا كه برخلاف تمام سيستمهاي موجودي كه از كشورهاي كره ، چين و غيره بعنوان دستگاه اتوماتيك هيدروپونيك وارد بازار ايران شده است اين سيستم مشكل تامين قطعات نخواهد داشت ، و نيز سيستم هاي فوق وارداتي بطور كلي فاقد برنامه هاي كنترل نرم افزاري بوده و صرفا بصورت كنترل الكتريكي و الكترونيكي با مدار هاي كاملا بسته طراحي شده اند كه درصورت بروز هرگونه مشكل قطعا مدت زمان زيادي براي تهيه قطعه معيوب و جايگزين كردن آن با قطعه سالم از كمپاني مربوطه را به خود اختصاص ميدهد و با توجه به مشكلات عديده ورود قطعات مذبور مشكلات نگاهداري سالن ها به مرات بيشتر خواهد شد لذا قابل توجه اينكه هيچ دستگاهي درحال حاضر درايران براي فروش وجود ندارد كه بتواند كليه پارامترهاي داخل سالن را به صورت كاملا اتوماتيك كنترل نمايد ، بهر تقدير نظر كاربران محترم را به موارد و امكانات دستگاه هيدروپونيك كامپيوتري اين شركت جلب مينمايد . هر دستگاه بصورت كامل توانائي كنترل 10 سالن مجزا را دارا ميباشد كه شامل و غيره .. قيمت هر دستگاه هيدروپونيك بدون تجهيزات داخل سالن ( سنسورهاي كنترل دستگاه و شيرهاي برقي كنترل كننده سطح مايعات پمپ هاي آبرساني و آبياري و غيره ) 34 ميليون تومان ميباشد . 1- كنترل دقيق زمانبدي آبرساني يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك . 2- كنترل كود دهي ( كود ميكرو و ماكرو ) از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك . 3- كنترل دماي سالنها بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 4- كنترل رطوبت هواي داخل سالن بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 5- كنترل رطوبت خاك مصنوعي بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 6- كنترل ph آب هر سالن بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 7- كنترل ed آب ( شوري آب ) بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 8- كنترل مقداردي اكسيد كربن هرسالن بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 9- كنترل نورسالن هاي بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك 10- كنترل فيدبك آب مصرفي سالنها بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك ( در اين سيستم آب اضافي سالنها پس از تسويه و گندزدايي مجددا به سيستم برگشت داده خواهد شد ولذا درصد زيادي در كاهش آب مصرفي دخيل خواهد بود چرا كه علاوه بر كاهش هزينه هاي مصرفي آب كاهش چشمگيري در كودهاي ميكرو و ماكرو خواهد داشت ) . 11- كنترل پنجره ها و سايبان ها بصورت جداگانه از يك تا ده سالن كشت طبق برنامه نرم افزاري سيستم پردازش مركزي دستگاه بصورت صددرصد اتوماتيك. 12- استفاده از پمپ هاي استاندارد شده توليد شده كارخانجات موتوژن 13- استفاده از شيربرقيهاي رايج بازار و قابل تعويض بودن آنها درصورت مشكل با شيربرقي هاي ديگر ( عدم انحصاري بودن شيربرقي ها ) 14- استفاده از سيستم نرم افزاري بسيار پيشرفته جهت كنترل هر سالن جهت هر نوع كشت با هرنوع ويژگي و قابل برنامه ريزي توسط اپراتور سالن 15- استفاده از ميكسرتمام استيل جهت ميسكر كردن كودهاي مورد لزوم 16- استفاده از بردهاي الكترونيكي توليد شده شركت و پشتيباني قطعات بصورت مستمر 17- استفاده از بردهاي الكتريكي و كنتاكتورهاي با كيفيت و استاندارهاي بالا و قابل جايگزين نمودن آنها با هرنوع كنتاكتورديگر ( عدم انحصاري بودن ) 18- استفاده از كنترولرهاي بسيار دقيق و قابل جايگزين نمودن آنها با هرنوع ديگر ( عدم انحصاري بودن )

راهنمای کاشت گیاهان بدون استفاده از خاک (هیدروپونیک) بر اساس یک رسم 2500 ساله ایرانیان در عید نوروز ، گندم ...ا گیاهان دیگری را در مقداری آب می کاشتند و با آن سبزه برای سفره هفت سین تهیه می کردند این شاید اولین کشت هیدروپونیک در جهان بوده که ایرانیان انجام می دادند. تولید روزانه یک تن علوفه در فضای 33 متر مربع : با استفاده از این تکنولوژی در فضای 33 متر مربع ، هر روز می توان یک تن علوفه تازه تولید کرد.این مقدار می تواند خوراک روزانه یک دامداری 300 راسی گوسفند، یک گله 55 راسی گاو شیری یا گوشتی و یک گله 100 راسی اسب را تامین کند. مزایای کشت هیدروپونیک : 1- در جاییکه خاک مناسب ندارد یا خاک دچار بعضی بیماریها است قابل استفاده است. 2- شخم، آبیاری، مبارزه با آفات خاک، مبارزه با علف های هرز را ندارد و بقیه عملیات های زراعی نیز ساده تر است. 3- برای مناطقی که زمین گران قیمت است برای بدست آوردن بیشترین محصول با تراکم بالا کاربرد دارد. 4- در این طرح آلودگی خاک وجود ندارد و آلودگی آب هم کمتر است. 5- کنترل شرایط محیطی از جمله نور، دما، رطوبت و ترکیب هوا بسیار ساده تر است. 6- در مناطقی که آب شور دارد کاربرد دارد حتی اگر نمکهای محلول در آب به مقدار 500ppm با شد می توان با یک شستشوی محیط آن را بکار برد. محیط کشت : طبقه بندی سیستمهای کشت هیدروپونیک توسط دکتر جان لارسن انواع سیستمها غیر آلی آلی مخلوط 1-ایستاده (معلق) گراول پیت موس پیت موس و پرلیت 2-تکنیک فیلم غذایی ماسه پین بارک پرلیت و پین بارک 3-آئروپونیک پرلیت خاک اره پیت موس و پرلیت 4-هواکشت راک وول ظروف کشت : در حال حاضر ظروفی که یک گالن و یا دو گالن نامیده می شوند بیشتر عمومیت دارند. امروزه تولید کنندگان از یک کیسه پلاستیکی به عنوان محیط رشد استفاده می کنند. توجه : 1- برای همه ظروف رشد، عمق باید 2/3 تا 2 برابر قطر سایه گیاه در زمانی که به حداکثر رشد برسد در نظر گرفته شود.مثلا اگر سطح سایه گیاهی 12 سانتی متر است عمق ظرف باید بین 18 تا 24 سانتی متر باشد. 2- گیا هانی که سایه بزرگتر و زمان رشد بیشتری دارند و گیاهانی که در کنار ظروف کشت هستند باید عمق بیشتری داشته باشند. محلول غذایی : مهمترین مسئله در کشت هیدروپونیک مدیریت محلول غذایی آن است که از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.شما باید خواص و آثار عناصر مختلف را بر رشد گیاه بدانید تا در صورت بروز عوارض کمبود یا ازدیاد یک عنصر بتوانید عنصر مورد نظر را شناسایی کنید و آن را به محلول اضافه کنید. عناصر اصلی و مهم : 9 تا از 16 عنصر ضروری را جزو عناصر مهم طبقه بندی کرده اند: کربن، هیدروژن، اکسیژن، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، و گوگرد عناصر کم مصرف(ریز مغزها) گیا هان به طور قابل ملاحضه ای به غلظت کمی از ریز مغزها که از عناصر اصلی هستند احتیاج دارند.این عناصر عبارتند از : بر، کلر، مس، آهن، منگنز، مولیبدن، و روی سیستمهای کشت هیدروپونیک: در اینجا تعدادی از روشهای کشت هیدروپونیک را نام می بریم. شما می توانید بر اساس طرحی که در ذهن خود دارید نیز اقدام به این کار کنید ولی این روشها آزمایش شده است . الف)سیستمهای هیدروپونیکی خالص (واقعی) 1- سیستم ایستا محلول غذایی این یک تکنیک قدیمی هیدروپونیک است ولی هنوز برای مطالعات غذایی انواع مختلف گیاهان بکار می رود. برای این روش مواد زیر لازم است 1- محلول غذایی 2 – تلمبه هوا 3- شبکه ای از تارهای ریشه ای مناسب تلمبه، هوا را دائما به داخل محلول پمپ می کند.حباب های هوا هم اکسیژن محلول غذایی را فراهم می کنند و هم محلول را به جریان در می آورند.یک نوع ساده آن به نحوی است که یک درپوش که نور از آن عبور نکند را برداشته و یک سوراخ برای عبور ریشه در آن ایجاد می کنیم و یک لوله هوا که به پمپ متصل است را در ظرف کشت قرار می دهیم محلول غذایی را در ظرف می ریزم و درپوش را گذاشته و گیاه را در آن قرار می دهیم. در این سیستم محلول غذایی هر 7 الی 14 روز یکبار عوض می شود همچنین تلفات آب را باید روزانه جبران کرد حجم محلول غذایی برای یک گیاه (2 تا 4 گالن)9 تا 18 لیتر است 2- روش کلارک این تکنیک برای مطالعه عناصر مورد نیاز ذرت و سورگوم بکار رفته ولی روشهای مدیریت محلول غذایی آن را می توان برای گیاهان دیگر نیز بکار برد. در این سیستم ریشه گیاهان را به حالت ایستاده در محلول غذایی قرار می دهند .کاهو و دیگر سبزیجات علفی رشد خوبی در این سیستم دارند. 3- تکنیک فیلم غذایی مهمترین روش هیدروپونیک یک پیشرفت مهم در زمینه هیدرو پونیک در سال 1970 با ابداع تکنیک فیلم غذایی توسط آلن کوپر اتفاق افتاد از این روش اغلب با عنوان NFT یاد می شود. در این روش ریشه گیاهان به حالت معلق در یک آبشخور یا کانالی از محلول غذایی در یک سیستم بسته قرار می گیرند و محلول غذایی در محیط گردش می کند 4- آئروپونیک یک از تکنیک های خوش آتیه هیدروپونیک آئروپونیک است. در این روش توزیع آب و عناصر ضروری به ریشه گیاه توسط و سائل ریز کننده مثل مه پاش و میست(یک نوع ریز کننده آب و محلول غذایی )انجام می شود. مزیت این روش تهویه مناسب ریشه ها است .در این روش ریشه ها در هوا رشد می کنند .این روش به صورتی طراحی شده است که امکان استفاده مناسب از آب و عناصر ضروری را فراهم می کند . ریشه ها در این روش باید مرتبا در معرض ارسال محلول غذایی قرار گیرند.در اکثر سیستمهای آئروپونیک در انتهای ریشه ها یک مخزن کوچک آب قرار داده می شود که ریشه ها همیشه به آب دسترسی داشته با شند ب)سیستمهای جذر و مد (فروکش – جریان ) محلول غذایی از این نوع سیستمهای رشد هیدروپونیک سالیان سال استفاده می کردند . هر چند که امروزه آنها به صورت اقتصادی بکار نمی روند و بیشتر کاربرد خانگی و مشغولیتی دارند.ترکیب این ساختار عبارت است از یک محیط ریشه ای خنثی از قبیل گراول، ماسه و پوکه معدنی و ظروف رشد که حجم های یکسانی از محلول غذایی در داخل آنها وجود دارد و لوله های تغذیه کننده و دریچه ها و پمپ های مورد نیاز ج)سیستمهای قطره چکان، گلدانی یا کیسه ای/آبشخور کانالی محلول غذایی این سیستم رشد هیدروپونیک امروزه کاربرد معمول پیدا کرده است که به صورت تجاری در کشت گیاهان در یک محیط کیسه ای یا گلدانی بکار می رود در این زمینه پرلیت بیشترین کاربرد را دارد.در اطراف کیسه های بکار رفته سوراخهایی برای حرکت پرلیت ایجاد می کنند همچنین برای اینکه به آب و محلول غذایی اضافی اجازه بدهند که از محیط خارج شود و تهویه مناسب صورت بگیرد آب چکان هایی بر لبه کیسه ها قرار می دهند .البته بعضا اصلاحاتی در این سیستم برای تطبیق با محصولات مختلف بوجود آمده .برای مثال کیسه های عمودی آویزان برای کاهو و یا گیاهانی که در کناره کیسه ها قرار می گیرند. برای مثال گیاه توت فرنگی را در سوراخهای کناره کیسه های پرلیت قرار می دهند و محلول غذایی از بالای کیسه ها توسط قطره چکانهای و یا آبشخور های نصب شده به طرف پایین سرازیر می شود د)سیستم مستقیم قطره ای، محلول غذایی راک وول امروزه راک وول در مناطق مختلف جهان برای تولید گوجه فرنگی، خیار و فلفل کاربرد بیشتری دارد. راک وول از یک ماده خنثی که از مخلوط سنگ های آتشفشانی است درست شده .این سنگها را با سنگ آهک مخلوط کرده و تا دمای 1500 تا 2000 درجه سانتی گراد گداخته می کنند الیاف نرمی آزاد می شود که آنها را به هم می پیچند.سپس آنها را به صورت صفحات فشرده در می اورند وآنها را در داخل صفحات پشم سنگ قرار می دهند. صفحات را به صورت یکنواخت بر روی یک سطح قرار می دهند همچنین باید راه هایی برای عبور جریان محلول غذایی و آب در نظر گرفته شود و محلول غذایی بوسیله قطره چکان توزیع می شود. تکنیک های کشت محیط کشت هیدروپونیک با یک محیط خارجی احاطه می شود که می تواند گلدان یا کیسه نیز باشد. آب، شامل کودهای افزودنی با توجه به تقاضای اتمسفری گیاه بکار می رود. در سیستم هایی که گراول و ماسه در آن وجود دارد برای جمع آوری نمک های تجمع یافته احتیاج به یک شستشو بوسیله آب است.

کشت هیدروپونیک....... در اواخر قرن نوزدهم با شناخت مواد غذایی پرمصرف و بعدها نیاز به مواد کم*مصرف و فراهم نمودن شرایط تهویه مناسب در محلولهای غذایی بطور مصنوعی سیکل کامل تولید از مرحله سبز شدن تا مرحله باردهی و مرگ از نظر علمی در حوالی سالهای 1930 ـ 1920 امکان*پذیر اعلام گردید. اصطلاح هیدروپونیک (Hydroponicum) اولین بار بوسیله Gericke پیشنهاد شد که او موفق گردیده بود در کالیفرنیا تولید نباتات را در معیار تجارتی بدون استفاده از خاک از رشد اولیه تا مرحله باردهی نشان دهد. این اصطلاح مجموعه*ای است از یک لغت یونانی Hydro یعنی آب و کلمه لاتین Ponero یعنی جای دادن که بطور خلاصه مفهوم قرار گرفتن چیزی در آب از آن استنباط می*گردد. هنگامی که استفاده از روش آب کشت و تولید محصولات کشاورزی بدون استفاده از خاک مطرح می*شود این سوال ظاهرا بسیار ساده پیش می*آید که وقتی میلیونها هکتار زمین مزروعی وجود دارد که قسمتی هم بدون استفاده مانده، وقتی خاک به عنوان منبع مواد غذایی گیاهان و محیط طبیعی رشد آنها به بشر ارزانی شده چرا به جای استفاده از آن به دنبال روش تولید بدون استفاده از خاک برویم؟ پاسخ این سوال در مواردی که جامعه مصرف کننده مثلا سبزیجات تازه به دلایل صنعتی ، تجارتی ، نظامی و غیره در منطقه بدون خاک مزروعی مستقر شده و یا دسترسی با آب ارزان قیمت نداشته و مسائل حمل و غیره مطرح باشد نسبتا آسان است. سیر تکاملی از زمانی که Gericke در سال 1929 امکان کشت تعدادی از نباتات را بدون استفاده از خاک تا مرحله تکامل و باردهی آنان به ثبوت رساند تا امروز که در نقاط مختلف جهان تولید با روش آب*کشت به صورت تجارتی معمول گردیده، فکر دانشمندان و متخصصین به تکامل این روش و رفع نواقص آن مشغول بوده است. دستگاه یا ظرفی که Gericke از آن استفاده کرد در حقیقت جعبه*ای یود که به جای درب آن یک ورق توری قرار داشت. روی توری بستر بذور و زیر آن مقداری فضای خالی و بعد از فضای خالی محلول غذایی در کف محفظه واقع می*شد. نبات پس از سبز شدن در بستر بذر که از جنس سنگریزه یا ماده دیگری غیر از خاک بود ریشه خود را از سوراخهای توری عبور داده و ریشه پس از طی فضای خالی زیر توری خود را به محلول غذایی می*رساند. با پاشیدن آب یا محلول غذایی روی بستر بذر ، رطوبت برای رشد بذر و جلوگیری از خشک شدن آن قسمت ریشه که داخل محلول غذایی قرار نداشت، تامین می*گردد. به علاوه با تبخیر مختصری که از سطح محلول غذایی و یا در اثر محلول*پاشی از بالای توری حاصل می*شد درصد رطوبت فضای زیر توری تا سطح محلول غذایی را بالا نگه داشته و از خشک شدن ریشه*های واقع در این قسمت جلوگیری می*گردید. ضمنا این ریشه*ها حداکثر دسترسی به هوا را داشتند. با این روش Gericke تضاد مکانیسم آب و هوا را در محیط رشد ریشه به شکلی از بین برد اما این روش برای تولید تجارتی راه حل مناسبی ارائه نمی*داد و چند نقص کلی و عمده داشت. یکی اینکه طبیعت این نباتات اقتضا نمی*کرد که ریشه آنها در هوا آویزان باشد بلکه برعکس نیاز به اتکا داشتند. و دیگر مشکل اینکه در طوقه ریشه گیاهان حساس پوسیدگی ایجاد شد. ولی در هر حال با تلاش شبانه روزی دانشمتدان و محققان ، امروز مطالعه و تحقیق و کسب تجربه در این زمینه به حدی توسعه یافته و مورد توجه قرار گرفته است که آینده کار برد روش آب*کشت را خیلی روشن جلوه می*دهد. در حال حاضر تولید تجارتی محصولات با روش آبکشت در آمریکا ، ژاپن ، اروپا و هندوستان رو به افزایش بوده و در سایر نقاط دنیا در حال پیشرفت است. بدون تردید کشور ما نیز دور از این تکنولوژی قرار نخواهد گرفت. انواع روشها کشت مستقیم در محلول غیر متحرک این روش شباهت زیادی به اولین روش تولید آبکشی دارد که در آن قسمتی از ریشه*ها به منظور جذب اکسیژن در هوا قرار داشته و قسمتی در محلول غذایی جایی می*گیرند. به دلایلی عمده امروزه در سیستمهای تجارتی از آن استفاده نمی*شود. کشت در مه این روش شباهت زیادی به روش کشت در محلول دارد با تفاوت که غذا به صورت مه یا باران پودر شده به نباتات پاشیده می*شود ولی به همان دلایل ذکر شده از قبیل اشکالاتی که نگه داشتن نباتات دارد و همان مشکلات بیولوژیکی روش بالا ، روش کشت در مه هنوز تجارتی نگردیده و در حال حاضر تحقیقاتی در این مورد در کشور ایتالیا جریان دارد. کشت در ماده جامد با مدار باز از نظر محلول غذایی در عمل مثل روش کشت در خاک است با این تفاوت که به جای خاک ماده بی*اثری مثل شن یا سنگریزه مورد استفاده قرار گرفته و ریشه*ها در این ماده رشد می*کنند. از نظر وسایل و ساختمان و تاسیسات ، روی هم رفته خیلی ساده می*باشد. مشهورترین نوع این روش ، کشت در ماسه یا شن با استفاده از محلول غذایی از سطح ماسه مصرف شده و پس از آنکه مقداری بوسیله ریشه*ها جذب گردید، بقیه به صورت فاضلاب از سیستم خارج می*شود. خروج فاضلاب از مدار محلول دهی باعث می*شود که این روش از نظر صرفه جویی در مصرف آب در مواردی که هزینه تامین آب زیاد است مقرون به صرفه و قابل توصیه نباشد. روش کشت در ماده جامد با مدار بسته از نظر محلول غذایی در این سیستم کشت در حوضچه*های متصل به مخزنهایی صورت می*گیرد که بوسیله بتن یا استفاده از مواد دیگر ساخته شده است. محلول غذایی از مخزن مربوط بوسیله پمپ وارد حوضچه شده و سطح ارتفاع آن در حوضچه بالا آمده و مجددا بوسیله پمپ تخلیه گردیده و به مخزن مربوطه برمی*گردد. این عمل بر حسب نیاز نبات به آب و غذا چند بار در روز تکرار می*گردد. مزیت عمده این روش در مقایسه با روش مدار باز امکان صرفه جویی در مصرف آب به مقدار زیاد بوده و با مقدار قابل ملاحظه*ای نیز در مصرف مواد غذایی صرفه*جویی می*شود. بدیهی است از نظر کنترل کیفیت و کمیت محلول غذایی مراقبت و دقت بیشتری لازم خواهد بود. به علاوه هزینه تاسیسات اولیه به مراتب بیشتر می*باشد . در این گلخانه*ها مورد توجه باشد ، استفاده از سیستم تغذیه و آبیاری با مدار بسته توصیه و تاکید می*گردد. موارد استفاده * محدودیت اراضی * تولید برخی محصولات خاص * تولید محصول در غیر فصل طبیعی مزایا * کنترل محیط از نظر عناصر غذایی * یکی از مزیت*هایی که در ارتباط با تغذیه گیاه در کشت بدون خاک مطرح بوده کنترل محیط از نظر عناصر غذایی است. فرمول محلول غذایی تهیه شده قابل دسترسی است. به عبارت دیگر می*توان هر ماده*ای با هر نوع غلظتی تهیه و در محلول قرار داد. نسبت بین یون*ها را به خوبی می*توان حفظ کرد. مثلا می*توان در محلولی نسبت یون آمونیوم به نیترژون را تنظیم کرد. ولی در محیط خاک این مسأله قابل کنترل نیست. معایب * مشکل تهویه * عدم وجود خاصیت تامپونی * سرمایه*گذاری زیاد اولیه در سیستم*های بدون کشت می*توان از طریق تعویض محلول غذایی و تهویه مصنوعی تهویه را تأمین کرد. در خاک خاصیت بافری یا تامپونی برای عناصر غذایی وجود دارد ولی در محلول*های غذایی این مشکل وجود ندارد. مسأله دیگر در کشت بدون خاک سرمایه*گذاری اولیه برای گیاه می*باشد. معمولا هیدروپون*ها نیاز به سرمایه*گذاری دارند که ممکن است برای هر نوع محصولی این مساله اقتصادی نباشد. مواد غذایی مورد نیاز در کشت هیدروپونیک خاک دارای خاصیت تامپونی و بافری است. بدین مفهوم که اگر عنصری توسط گیاه جذب شد و غلظتش در محلول خاک کاهش پیدا کرد خاک این توانایی را دارد که از فاز جامد یا فاز تبادلی آن عنصر را آزاد و وارد محلول خاک کند و غلظت را به همان سطح اولیه خودش برگرداند. خاصیت تامپونی یا همان حفظ غلظت و آزاد کردن عناصر از فاز جامد یا تبادلی است. ولی در محلول*های غذایی یا کشت هیدروپونیک تجدید غلظت وجود ندارد. در بعضی از سیستم*ها ، محلول غذایی حالت چرخشی داشته و در یک محدوده (یا مخزنی) کمبود غلظت خود را جبران کرده و دوباره وارد سیستم خواهد شد که این خود یکی از مزیت*های خاک در رابطه با کشت بدون خاک است. در سیستم*های بدون خاک در تغذیه گیاه از محلول*های غذایی استفاده می*کنند لذا برای تهیه محلول*های غذایی از نمک*های عناصری مانند نیترات پتاسیم و سولفات پتاسیم استفاده می*کنند. معمولا برای تهیه این محلول*ها ، فرمول*های غذایی متعددی پیشنهاد شده است. برای هر گیاه خاص با توجه به نیاز غذایی آن گیاه ، فرمول غذایی خاصی تنظیم می*شود. یعنی غلظت لازم در محلول غذایی کنترل می*شود. بطوری که تمامی عناصر غذایی مورد نیاز در آن به مقدار کافی وجود داشته باشند.

گياهان زراعي تراريخته غالب در سال 2003 سوياي مقاوم به علف*كش،* گياه زراعي تراريختة غالب در سال 2003 بود كه به*طور تجاري در هفت كشور آمريكا، آرژانتين، كانادا، مكزيك، روماني، اروگوئه و آفريقاي جنوبي كشت شد. به*طور كلي، سوياي مقاوم به علف*كش با 6,41ميليون هكتار (61درصد از سطح كل زير كشت گياهان زراعي تراريخته) در ردة اول قرار داشت. ذرت Bt با 1,9ميليون هكتار (13درصد) در ردة دوم قرار گرفت. اين گياه در 9 كشور آمريكا، كانادا، *آرژانتين، آفريقاي جنوبي، اسپانيا، فيليپين، هندوراس، اوراگوئه و آلمان كشت شد. بيشترين ميزان سطح زير كشت ذرت Bt، مربوط به كشور آمريكا بود. آفريقاي جنوبي نيز با كشت 84هزار هكتار ذرت سفيد در سال 2003 كه براي مصارف خوراكي استفاده مي*شود، ميزان سطح زير كشت اين محصول را نسبت به سال 2001 كه براي اولين بار اين گياه معرفي شد، 14 برابر افزايش داد. سومين گياه عمدة تراريخته، كلزاي متحمل به علف*كش بود كه 6,3ميليون هكتار (5درصد) از اراضي زير كشت گياهان زراعي تراريخته را به*خود اختصاص داد و در دو كشور كانادا و آمريكا كشت شد (جدول 5). ميزان تمايل جهاني براي كشت گياهان زراعي تراريخته يك روش معمول براي ارزيابي ديدگاه جهاني راجع به گياهان زراعي تراريخته، بيان آمار و ارقام جهاني كشت*وكار اين گياهان است. در سال 2003، 55درصد از 77ميليون هكتار اراضي زير كشت سويا در جهان، به سوياي تراريخته اختصاص داشته است؛ اين ميزان در سال 2001، 51درصد بوده است، يعني 4درصد افزايش رشد داشته است. از 34ميليون هكتار زير كشت پنبه در جهان در سال 2003، 21درصد يا 2,7ميليون هكتار زير كشت پنبة تراريخته بوده است (در سال 2002 اين رقم 20درصد بود). سطح زير كشت كلزاي تراريخته 16درصد يا 6,3ميليون هكتار از 22ميليون هكتار اراضي زير كشت كلزا را در جهان در سال 2003 به*خود اختصاص داد (در سال 2002 اين رقم 12درصد بود). در مورد ذرت نيز از 140ميليون هكتار زير كشت ذرت در جهان در سال 2003، 11درصد يعني 5,15ميليون هكتار به كشت ذرت تراريخته اختصاص داشت كه اين آمار نسبت به 9درصد يا 4,12ميليون هكتار در سال 2002، بيشتر بوده است (جدول 6 و نمودار 7). نمودار7. تمايل جهاني براي كشت گياهان زراعي تراريخته عمده در سال* 2003 (ميليون هكتار) مجموع سطح*هاي زيركشت اين چهار محصول عمده در سال 2003 (ارقام معمولي و تراريخته) ، 272ميليون هكتار است كه با توجه به سطح 7,67ميليون هكتاري مربوط به ارقام تراريخته، حدود 25درصد از كل سطح زير كشت اين چهار گياه، مربوط به ارقام تراريخته است. اين نسبت در سال 2002، 22درصد بوده است. ارزش 5,4 ميليارد دلاري گياهان زراعي تراريختة جهان در سال 2003، ارزش بازار جهاني گياهان زراعي تراريخته حدود 5,4 تا 75,4ميليارد دلار بود (در سال 2002 اين رقم 4ميليارد دلار بود). اين ميزان معادل 15درصد از بازار جهاني 31ميليارد دلاري حفاظت از نباتات و 13درصد از بازار جهاني 30ميليارد دلاري توليد بذر تجارتي است و بر اساس قيمت فروش بذر تراريخته و تكنولوژي مورد استفاده در اين پروسه تعيين شده است. پيش*بيني مي*شود تا سال 2005، ارزش كل بازار گياهان زراعي تراريخته، به 5 ميليارد دلار و يا بيشتر برسد. استقبال كشاورزان از كشت گياهان زراعي تراريخته آمارهاي مربوط به سال*هاي 1996 تا 2003 نشان مي*دهد كه كشت گياهان زراعي تراريخته، مورد توجه كشاورزان قرار گرفته است؛ به*طوري*كه هر سال بر تعداد كشاورزان كشت*كنندة اين محصولات چه در كشورهاي در حال توسعه و چه در كشورهاي صنعتي، افزوده شده است؛ به*عنوان مثال تعداد اين كشاورزان در جهان از 6ميليون نفر در سال 2002 به 7ميليون در سال 2003 رسيد. لازم به*ذكر است كه بيش از 85درصد اين كشاورزان، جزء كشاورزان خرده*پا و فقير بودند كه پنبة Bt را در 9 استان در چين و همچنين جلگه*هاي Makhathini در استان KwaZulu Natal در آفريقاي جنوبي كشت كرده بودند. نتيجه*گيري و دورنماي آينده كشت گياهان زراعي تراريخته علي*رغم مباحثي كه در زمينة خطرات احتمالي استفاده از محصولات تراريخته در سطح جهان وجود دارد، به*طور مداوم بر سطح زير كشت اين گياهان و همچنين تعداد كشاورزاني كه به كشت اين محصولات مي*پردازند، افزوده مي*شود؛ به*طوري*كه پيش*بيني*ها نشان مي*دهد كه در پنج سال آينده، سطح زير كشت اين گياهان به 100ميليون هكتار برسد و بيش از 10ميليون نفر كشاورز در حداقل 25 كشور، اين گياهان را كشت كنند. همچنين انتظار مي*رود كه سهم كشاورزان خرده*پا در كشورهاي در حال توسعه از كشت اين گونه گياهان، به*طور معني*داري افزايش يابد و بازارهاي ملي و جهاني اين گياهان مرتباً رشد كند. موارد زير، گوياي افزايش رغبت كشورهاي مختلف به كشت گياهان زراعي تراريخته است: هند و برزيل كشورهايي هستند كه جديداً به جمع كشورهاي كشت*كنندة گياهان زراعي تراريخته پيوسته*اند. اين دو كشور، سطح زير كشت پنبة Bt و سوياي متحمل به علف*كش را به طور معني*داري افزايش داده*اند. در رابطه با كشت پنبه و ذرت تراريخته، در سال 2003 سطح وسيعي از اراضي كشاورزي كشور آمريكا به زير كشت پنبة تراريخته با دو ژن Bt به*نام*هايcry1Ab ،cry1Ac و همچنين كشت ذرت تراريخته با دو صفت مقاومت به كرم ريشه ذرت (با ژن cry3Bb1) و مقاومت به آفات متعلق به خانواده پروانه*ها (در ذرت با ژن cry1Fa2) رفت. همچنين، انتظار بر اين است كه در 3 سال آينده، پنج ژن Bt جديد و در نتيجه واريته*هاي جديد ذرت مقاومت به حشره به*دست آيد. بنابراين سطح زير كشت ذرت تراريخته در جهان با هدف مقاومت به حشره و تحمل علف*كش و همچنين استفاده توأم از اين دو در حال افزايش است. برخي كشورها نيز مانند اوروگوئه كشت گياهان تراريخته جديدي را مثل ذرت تراريخته تصويب كرده*اند. در سال 2003، سه كشور پرجمعيت آسيايي يعني چين، هند و اندونزي (كل جمعيت اين سه كشور 5,2ميليارد نفر و مجموع توليد ناخالص ملي (GDP) آنها بيش از 5,1 تريليون دلار است)، سه بلوك عمدة اقتصادي آمريكاي لاتين، يعني آرژانتين، برزيل و مكزيك (كل جمعيت اين سه كشور 300 ميليون نفر و توليد ناخالص ملي آنها روي هم 130ميليارد دلار است) و برترين كشور قارة آفريقا در ابعاد اقتصادي يعني آفريقاي جنوبي (با 45ميليون نفر جمعيت و توليد ناخالص ملي 130 ميليارد دلار)، همگي به*طور قانوني كشت گياهان زراعي تراريخته را تصويب كرده*اند و ميليون*ها هكتار را به زير كشت اين گونه گياهان برده*اند. بنابراين در دنيا 10 كشور برتر، به كشت و توليد گياهان زراعي تراريخته مي*پردازند و با توجه به جمعيت اين كشورها، تقريباٌ 3 ميليارد نفر (حدود نيمي از جمعيت دنيا) با GDP كل 13تريليون دلار (تقريباً نيمي از GDP 30تريليون دلاري جهان) از منافع اين گونه گياهان استفاده مي*كنند. در چنين شرايطي و با توجه به نياز كشور به منابع غذايي و كشاورزي وارداتي، معقول به*نظر نمي*رسد كه كشت گياهان تراريخته را صرفاً به*دليل نگراني*هاي احتمالي ممنوع نماييم. البته مضر و يا غيرمضر بودن يك گياه تراريخته براي سلامتي بشر و محيط*زيست، نيازمند انجام آزمايش*هاي تخصصي و كارشناسي است. بنابراين رد يا قبول كشت و توليد گياهان تراريخته بايد بر اساس مستندات علمي و كارشناسي باشد.

در آمريكا، رشد محصولات تراريخته در سال 2003، 10درصد بود (8,3ميليون هكتار) كه اين ميزان رشد به*ترتيب مربوط به ذرت مقاوم به حشره و علف*كش و سوياي مقاوم به علف*كش بوده است. علاوه بر اين كشورها، كشورهاي ديگري نيز به جمع كشورهاي توليدكنندة محصولات تراريخته پيوستند. به*عنوان مثال، دو كشور برزيل و فيليپين، كشت گياهان زراعي تراريخته را براي اولين بار در سال 2003 تصويب كردند. برزيل به*طور قانوني كشت سوياي مقاوم به علف*كش را در اواخر سپتامبر 2003 و كمي قبل از شروع فصل كشت، تصويب كرد و اين زماني بود كه 50درصد زمين*ها به زير كشت سويا رفته بود. با اين وجود، 3 ميليون هكتار از اراضي كشاورزي اين كشور به زير كشت سوياي تراريخته رفت. در فيليپين، در سال 2003 و براي اولين بار 20هزار هكتار به زير كشت ذرت Bt رفت و به اين ترتيب برزيل و فيليپين به جمع 16 كشور عمدة توليدكنندة گياهان تراريخته پيوستند تا شمار اين گونه كشورها در سال 2003 به 18 كشور افزايش يابد. علاوه بر اين كشورها، كشورهاي ديگري نظير هند، *اسپانيا، اروگوئه و روماني نيز افزايش توليد محصولات تراريخته را در سال 2003 گزارش كردند. هند سطح زير كشت پنبة Bt خود را در سال 2003 تا 100درصد افزايش داد. اسپانيا سطح زير كشت ذرت Bt را تا يك سوم افزايش داد كه اين مقدار، 6درصد از كل سطح زير كشت ذرت را در اين كشور در سال 2003 تشكيل مي*دهد. در برخي از كشورها نيز مانند كلمبيا و هندوراس كه در سال 2002 به جمع كشورهاي توليدكنندة محصولات تراريخته پيوستند، رشد كمتري ديده مي*شود. از ميان اين كشورها فقط در استراليا سطح زير كشت اين گياهان در سال 2003 كمتر شده است كه به دليل خشكسالي*هاي متوالي است كه بدترين خشكسالي*هاي تاريخ اين كشور محسوب مي*شود. تنها گياه تراريختة كشت*شده در اين كشور پنبه بوده است كه يك*سوم از كل سطح زير كشت پنبة استراليا را به خود اختصاص داده است. از 18 كشور توليدكنندة محصولات كشاورزي تراريخته، 11 كشور جزو كشورهاي در حال توسعه و 7 كشور صنعتي هستند. آمار و ارقام سال*هاي گذشته نشان مي*دهد كه تعداد كشورهاي توليدكننده مرتباً در حال افزايش است؛ به*طوري* كه از 6 كشور در سال 1996 به 9 كشور در سال 1998 و 13 كشور در سال 2001 و در نهايت 18 كشور در سال 2003 افزايش يافته است. توزيع گياهان زراعي تراريخته بر اساس نوع گياه در بين گياهان زراعي تراريختة كشت*شدة مختلف در سال*هاي 1996 تا 2003 (جدول 3)، چهار گياه عمده وجود دارند كه سطح زير كشت آنها عبارتند از سويا 4,41ميليون هكتار (61درصد از سطح زير كشت كل گياهان زراعي تراريخته)، ذرت 5,15ميليون هكتار (23درصد)، پنبه 2,7ميليون هكتار (11درصد) و كلزا 6,3ميليون هكتار (5درصد). مودار4. سطح زير كشت گياهان زراعي مختلف در سال*هاي 1996 تا 2003 سطح زير كشت تمام اين گياهان در سال 2003 نسبت به سال 2002 افزايش يافت؛ به*طوري*كه اين افزايش در مورد سويا، ذرت، پنبه و كلزا به*ترتيب معادل 9,4ميليون هكتار، 1,3ميليون هكتار، 4,0ميليون هكتار و 6,0ميليون هكتار بود. نمودار 4 وضعيت اين چهار گياه را در سال*هاي 1996 تا 2003 نشان مي*دهد. در بين اين چهار گياه،* ذرت با 25درصد رشد نسبت به سال 2002 بيشترين ميزان رشد سالانه را به خود اختصاص داد. توزيع گياهان زراعي تراريخته بر اساس نوع صفت در مدت هشت سالة 1996 تا 2003، وارد كردن صفت "مقاومت به علف*كش" به گياهان زراعي، اولويت اول توليد گياه تراريخته بوده است؛ به*طوري*كه كل سوياي تراريخته كشت شده در دنيا در سال 2003، سوياي مقاوم به علف*كش بوده است. واردكردن صفت "مقاومت به حشره" به گياهان زراعي نيز در اولويت دوم بوده است (جدول 4 و نمودار 5). نمودار5. كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در سال*هاي 1996 تا 2003 براساس نوع صفت در سال 2003، كشت سويا، ذرت، كلزا و پنبه تراريخته با صفت "مقاومت به علف*كش"، 73درصد و يا 7,49ميليون هكتار از كل سطح زير كشت گياهان تراريخته (7,67ميليون هكتار) را به*خود اختصاص دادند. صفت مقاومت به حشره (گياهان Bt) با 2,12ميليون هكتار (18درصد) در ردة دوم و تركيب صفات تحمل به علف*كش و مقاومت به حشره در پنبه و ذرت با 9درصد از سطح كل زير كشت گياهان زراعي تراريخته در سال 2003، در ردة سوم قرار داشتند.

گياهان زراعي تراريخته گياهان زراعي تراريخته (ترانسژنيك) از جمله محصولات بيوتكنولوژي نوين هستند كه پيش*بيني مي*شود انقلاب عظيمي در كشاورزي به*وجود آورند. بنابراين كشورهاي مختلفي در جهان نسبت به توسعة كشت اين گياهان اقدام نموده**اند گياهان زراعي تراريخته، گياهاني شبيه به همتاي طبيعي خود هستند، با اين تفاوت كه با استفاده از دستكاري ژنتيكي، در يك يا چند صفت ويژه نسبت به نوع طبيعي خود برتري دارند. كشت اين گياهان منافعي را براي توليدكنندگان (كشاورزان) و مصرف*كنندگان در بردارد؛ به*عنوان مثال، علاوه بر اينكه محصول بيشتري عايد توليدكننده مي شود، مواد شيميايي كمتري (آفت كش يا علف كش) نيز مصرف مي شوند. مصرف كننده نيز مواد غذايي ايمن تري را در نتيجة كاهش استفاده از مواد شيميايي در توليد محصولات كشاورزي، مصرف خواهد كرد. تاكنون محصولات تراريخته در گياهان مختلفي در جهان توليد شده*اند كه از آن*جمله مي توان موارد زير را نام برد: سويا، برنج، ذرت، جو، پنبه، سيب*زميني، كلزا، سيب*زميني شيرين، گوجه*فرنگي، كدو، چغندرقند، پاپايا، سيب، انبه، موز، آناناس و نارگيل. نقش گياهان زراعي تراريخته در رفع نياز غذايي بشر گزارش برنامة جهاني غذا در سال 2003 نشان داد كه به تعداد افرادي كه در جهان دچار سوء تغذيه هستند، 25ميليون نفر افزوده شده و از 815ميليون نفر به 840ميليون نفر رسيده است. در چنين شرايطي، نياز به توليد مواد غذايي بيشتر، بيش از پيش احساس مي*شود و بيوتكنولوژي و به*خصوص كشت گياهان زراعي تراريخته مي*تواند از طرق زير در تأمين غذاي ميليون*ها نفر انسان مؤثر باشد: - افزايش محصول گياهان زراعي و در نتيجه توليد غذاي بيشتر در جهان؛ - حفظ تنوع زيستي به*عنوان يك فاكتور مهم در توليد محصول بيشتر؛ - افزايش پايداري محصول در برابر تنش*هاي زنده و غيرزنده؛ - ايجاد منافع اقتصادي و اجتماعي براي جوامع مختلف و در نتيجه، كاهش فقر در كشورهاي در حال توسعه. سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در جهان در سال 2003 در سال 2003، 7,67ميليون هكتار (167ميليون ايكر) از اراضي كشاورزي جهان به زير كشت گياهان زراعي تراريخته رفت كه 3درصد نسبت به سال 2002 بيشتر شد و به حدود 15درصد از كل اراضي زير كشت دنيا رسيد. اين آمار و ارقام، 3ميليون هكتار سوياي تراريخته*اي را نيز شامل مي*شود كه براي اولين بار در سال 2003 در كشور برزيل مجوز كشت دريافت كرد. نمودار 1 سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را از سال 1996 تا 2003 نشان مي*دهد. نمودار 1. سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را از سال 1996 تا 2003 (ميليون هكتار) آمارها نشان مي*دهد كه از سال 1996 كه گياهان تراريخته براي اولين*بار در مقياس وسيع كشت شدند تا سال 2003، سطح زير كشت اين گياهان در جهان مرتباً در حال افزايش بوده است؛ به*طوري*كه سطح زير كشت در سال 2003 تا 40 برابر نسبت به سال 1996، افزايش داشته است و از 7,1ميليون هكتار در سال 1996، به 7,67ميليون هكتار در سال 2003 رسيده است. همچنين، تعداد كشورهاي كشت*كنندة اين گياهان در سال 2003 نسبت به سال 1996، به بيش از دو برابر رسيده است. وضعيت توزيع گياهان زراعي تراريخته در كشورهاي صنعتي و در حال توسعه سهم كشورهاي در حال توسعه از كشت گياهان زراعي تراريخته در سال 2003 نسبت به سال*هاي قبل از آن بيشتر شده است؛ به*طوري كه از 14درصد در سال 1997 به 30درصد در سال 2003 رسيده است (جدول1). يعني يعني در سال 2003، تقريباً يك*سوم (4,20ميليون هكتار) از كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در جهان (7,67ميليون هكتار) مربوط به كشورهاي در حال توسعه شده است (نمودار 2). افزايش سهم كشورهاي در حال توسعه در اين رابطه، تا حدي به كشت سوياي تراريخته براي اولين بار در برزيل و همچنين افزايش سطح زير كشت اين گونه گياهان در چين،* آرژانتين، آفريقاي جنوبي و هند مربوط است. نمودار 2. كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در كشورهاي صنعتي و در حال توسعه (ميليون هكتار) ميزان افزايش سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در سال*هاي 2002 تا 2003 در كشورهاي در حال توسعه (4,4 ميليون هكتار) و صنعتي (6,4 ميليون هكتار) تقريباً با هم برابر بود (جدول1)؛ اما درصد رشد در كشورهاي در حال توسعه (28درصد) بيش از دو برابر كشورهاي صنعتي (11درصد) بود. توزيع گياهان زراعي تراريخته بر اساس كشور در سال 2003، شش كشور عمدة توليدكنندة محصولات تراريخته (آمريكا، آرژانتين، كانادا، برزيل، چين و آفريقاي جنوبي)، 99درصد از سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را به خود اختصاص داده*اند. جدول 2 سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته را در كشورهاي مختلف در سال*هاي 1996 تا 2003 نشان مي*دهد. ملاحظه مي*شود كه از اين شش كشور پيشرو در زمينه كشت گياهان زراعي تراريخته، چهار كشور در حال توسعه و دو كشور جزء كشورهاي صنعتي هستند (نمودار 3). در اين كشورها، آمريكا با 8,42ميليون هكتار (63درصد) سطح زير كشت، مقام اول را دارد و پس از آن، به*ترتيب آرژانتين با 9,13ميليون هكتار (21درصد)، كانادا با 4,4ميليون هكتار (6درصد)، برزيل با 3ميليون هكتار (4درصد)، چين با 8,2ميليون هكتار (4درصد) و آفريقاي جنوبي با 4,0 ميليون هكتار (1درصد) در رده*هاي دوم تا ششم قرار دارند.از اين شش كشور، چين و آفريقاي جنوبي با نرخ رشد 33درصد، بالاترين نرخ رشد سالانه را به*خود اختصاص داده*اند. چين در سال 2003، سطح زير كشت پنبة Bt خود را تا 8,2ميليون هكتار افزايش داد كه اين مقدار برابر 58درصد از سطح زير كشت پنبه اين كشور در سال 2003 (8,4ميليون هكتار) است. آفريقاي جنوبي نيز در سال 2003، سطح زير كشت گياهان زراعي تراريختة خود را كه شامل ذرت، سويا و پنبة تراريخته بود، افزايش داد و به 4,0ميليون هكتار رساند كه در مورد ذرت سفيد، ميزان رشد سالانه بيشتر از بقيه محصولات بود؛* به*طوري*كه سطح زير كشت اين گياه در اين كشور از 6هزار هكتار در سال 2003 به 84هزار هكتار در سال 2003 افزايش يافت. سطح زير كشت گياهان تراريخته در كانادا نيز با يك ميليون هكتار افزايش (26 درصد) در سال 2003 نسبت به سال قبل به 4,4ميليون هكتار رسيد. اين يك ميليون هكتار افزايش، مربوط به كشت سه گياه تراريختة كلزا، ذرت و سويا بوده است. در آرژانتين، به*رغم مشكلات اقتصادي، سطح زير كشت گياهان تراريخته در سال 2003، حدود 3درصد رشد داشته است كه در مورد ذرت Bt، افزايش ميزان سطح زير كشت بيشتر از ساير محصولات بوده *است. نمودار3. كل سطح زير كشت گياهان زراعي تراريخته در سال*هاي 1996 تا 2003 در شش كشور پيشرو (ميليون هكتار)

تناوب زراعی چناچه زارعی فقط به تولید یک محصول در مزرعه ی خود بپردازدو یا همیشه یک محصول را در یک قطعه ی زمین بکارد, نه تنها حداکثر بازده را از کار و عوامل تولید در دراز مدت به دست نمی آورد بلکه با مسائلی از قبیل نقصان تدریجی عملکرد طی سالهای متوالی ,توسعه ی علف های هرز , آفات و بیماری های گیاهی , فرسایش و نقصان باروری خاک , عدم بهره گیری از عوامل تولید مانند آب آبیاری , نیروی کار و ماشین آلات د ربخشی از سال و در نتیجه بهدر رفتن سرمایه , نوسانات قیمت محصول در بازار و عوامل نامساعد محیطی پیش بینی نشده روبرو می گردد. مجموعه ی این عوامل موجب شکست سیستم تولید در کوتاه مدت یا بلند مدت خواهد شد . زارع می بایستی برای پرهیز از این مشکلات تولید دو یا چند محصول را در مزرعه ی خود مورد مطالعه قرار دهد, از کاشت مداوم یک محصول در یک قطعه ی زمین خودداری کند و اصول تناوب زراعی را رعایت کند. توالی زمان کاشت محصولات مختلف را د ریک قطعه زمین با ترتیب ثابت تناوب زراعی گویند.تناوب زراعی مطلوب آن است که باعث افزایش عملکرد محصولات مورد کاشت (نسبت به کاشت مستمر آنها در یک قطعه زمین ) گشته, سبب حفاظت آب و خاک شده و بازده اقتصادی کار و سرمایه را افزایش دهد. عوامل موثر بر انتخاب تناوب زراعی با این که بعضی از عوامل محیطی و زراعی مانند شرایط آب و هوایی , خصوصیات خاک ,کیفیت و کمیت آب آبیاری, وجود وسائل ارتباطی در منطقه تعیین کننده ی امکان موفقیت تولید گیاهان مختلف می باشد , اما هر واحد زراعی شرایط خواصی داشته و اجراء تناوبهای زراعی محدودی در آن امکان پذیر می باشد. در انتخاب توالی محصولات می بایستی به عواملی مانند نیازها و خصوصیات مجموعه محصولات مورد کاشت , زمان برای تهیه ی بستر و پوسیدگی بقایای گیاهی , کنترل علف های هرز ,آفات و امراض و مقدار باران و رطوبت خاک توجه کرد. انتخاب محصولات تعداد محصولاتی که ممکن است در یک سیکل تناوبی کاشته شوند محدود است . بهمین جهت دقت در انتخاب مجموعه محصولات مورد کاشت در یک مزرعه اهمیت زیادی دارد. عوامل موثر عبارتند از: اقتصاد آب آبیاری اقتصاد آب آبیاری عامل بسیار مهمی در انتخاب محصولات مورد کاشت تحت شرایط کشت آبی در یک مزرعه و نیز تعیین و فرمگیری الگوی کشت در یک منطقه می باشد . در این رابطه می بایستی به مقدار آب موجود در ماه ها و حتی هفته ها ی مختلف سال و انتخاب محصولات در انطباق با آن توجه نمود . نیاز گیاهان مختلف به آب آبیاری یکسان نیست, همچنین نیاز آبی گیاهان در زمانهای مختلف و دوره های رشد متفاوت است. از آنجا که زمان کاشت محصولات مختلف و دوران نیاز آنها به آب فرق می کند, ممکن است در صورت محدودیت مقدار آب آبیاری در حداقل بوده و یا وجود نداشته باشد. در صورتی که کل آب موجود برای کاشت کلیه ی اراضی یک مزرعه کفایت نداشته و یا از طریق انتخاب محصولات نتوان با کمبود آب در ماه های خاصی ( که اکثر محصولات به آب آبیاری احتیاج دارند) مقابله نمود , لازم است آیش یکساله را در تناوب منظور ساخت. میزان بهره وری از زمین طول دوران رشد گیاهان یکساله معمولا بین 3 تا 10 ماه می باشد. هر چه طول دوران حقیقی رشد( به غیر از دوران خواب) محصول طولانی تر باشد , انتظار می رود عملکرد بالاتری به دست آید . پس هرچه طول دوران رشد محصولات مورد کاشت طولانی تر و در نتیجه جمع دوران آیش های فصلی در یک تناوب زراعی کوتاهتر باشد میزان بهره وری از زمین بیشتر خواهد بود.کاشت دو محصول در 1 سال زراعی با تراکم کاری زیادی برای برداشت محصول قبلی و کاشت محصول بعدی همراه می باشد, همیشه وجود یک آیش فصلی کوتاه بین دو محصول متوالی مفید می باشد. نکته ی دیگر در رابطه با بهره وری زمین این است که وجود گیاهانی با ریشه ی عمیق در بین محصولات انتخاب شده از نظر جذب آب و عناصر غذایی از اعماق خاک بسیار مطلوب میباشد , این امر نتنها بازیابی نهاده های مصرفی را امکان پذیر می سازد بلکه از آلودگی آبهای زیرزمینی می کاهد. کنترل فرسایش خاک محصولات مختلف سطح زمین را به میزان مشابهی پوشش نمی دهند , ازنظر فرم و نحوه ی توزیع ریشه و نگهداری خاک سطحی تفاوت های فاحشی با یکدیگر دارند و از لحاظ مقدار بقایای گیاهی که به خاک اضافه می کنند متفاوت هستند. بدین جهت میزان فرسایش بادی و آبی زمین تحت محصولات مختلف بسیار متفاوت است . هر چه محصولی با تراکم کاشته شده و نیز ارتفاع کمتری داشته باشد ( مانند چغندر قند) , خاک را در معرض خطر فرسایش بیشتری قرار می دهد. چنانچه قطعه زمینی به دفعات مورد کاشت اینگونه محصولات قرار گیرد دچار فرسایش شدیدی خواهد شد. منظور نمودن گیاهانی در تناوب که با مقدار زیادی بقایای گیاهی , ریشه ی گسترده ی سطحی و یا رشد رویشی وسیع پوشش مناسبی بر سطح خاک ایجاد می کنند و خاک را نگه می دارند ( بخصوص گیاهان علوفه ای و غلات دانه ریز)در جلوگیری یا نقصان فرسایش خاک اهمیت زیادی دارد. کنترل علف های هرز, آفات و امراض در تناوب زراعی می بایستی مجموعه ای از گیاهان منظور شوند که کنترل مناسبی برعلف های هرز, آفات و امراض به عمل آورند. مثلا چنانچه اکثر محصولات انتخاب شده از یک گروه باشند علف های هرز خاصی توسعه یافته و کنترل آنها مشکل می گردد. بلعکس تنوع محصولات از نظر زمان کاشت شرایط مناسبی را برای کنترل انواع علف های هرز بوجود می آورد . در رابطه با آفات و امراض توجه شود که در بین مجموعه ی محصولات انتخاب شده حتی الامکان میزبان مشترک یک آفت یا بیماری وجود نداشته باشد. هر چه اختلاف بین گیاهان انتخاب شده از نظر میزبانی آفات بیشتر باشد , احتمال توسعه ی یک آفت یا بیماری کمتر خواهد بود . عدم توجه به این نکته موجب گسترش یک آفت یا بیماری خواهد شد. توزیع نیروی انسانی و ماشین آلات تلاقی زمانی کاشت, برداشت و عملیات داشت محصولات سبب تراکم کاریدر بعضی از زمان ها و بلا استفاده ماندن نیروی انسانی و مکانیکیدر بعضی از مواقع می گردد. هر چه مزرعه کوچکتر و سطح کاشت هر محصول کوچکتر باشد , عوامل توزیع نیروی انسانی و ماشین آلات نقش مهمتری در انتخاب محصولات پیدا می کنند . در صورت امکان منظور سازی مجموعه ای از محصولات پاییزه, بهاره سرمادوست و بهاره ی گرمادوست در یک سیکل تناوبی از لحاظ توزیع نیروی کار مطلوب می باشد . در صورتی که مساحت مزرعه بیش از توان کاری باشد , لازم است از طریق آیش گذاری زمین نسبت به ایجاد تعادل بین سطح عملیات و نیروی کار اقدام کرد. عوامل اقتصادی نوسان قیمت فروش بعضی از محصولات مانند سیب زمینی و پیاز زیاد است . بعضی از محصولات نیز آسیب پذیری زیادی نسبت به عوامل و سوانح طبیعی دارند. چنین محصولاتی از ریسک تولید بالایی برخوردارند. هر چه تنوع محصولات کاشته شدهبیشتر باشد , ریسک تولید کمتر بوده و شکست در تولید یک محصول ممکن است تا حدی با موفقیت در تولید سایرین جبران گردد. در انتخاب مجموعه ای از محصولات جهت یک تناوب زراعی می بایستی آسیب پذیری اقتصادی و حساسیت هر محصول را نسبت به عوامل نامساعد محیطی در نظر داشت . بازده ی اقتصادی عملیات زراعی انجام شده در تناوب نیز می بایستی در نظر گرفته شود . 1- اقتصاد آب آبیاری 2- میزان بهره وری از زمین 3- کنترل فرسایش خاک 4- کنترل علف های هرز , آفات و امراض 5- توزیع نیروی انسانی و ماشین الات 6- عوامل اقتصادی