Mina Yousefi

گرچه صنعت ساختمان سازی در کشور در سالهای اخیر از رشد چشمگیری در ابعاد مختلف کمی و کیفی برخوردار و جلوه های بدیع و در عین حال منحصربفردی (مانند برج میلاد) را از صنعت ساختمان سازی داخلی به تصویرکشیده اما شاید وضعیت فعلی معماری ایرانی را بتوان مصداق ضرب المثل معروف «کلاغ آمد راه رفتن کبک را یاد بگیرد، راه رفتن خودش را هم از یاد برد» دانست، چرا که در بسیاری از موارد، طراحی و ساختمان سازی کنونی کشور را نه می توان تابعی از الگوهای غربی و شرقی با ویژگی های یک ساختمان مدرن و پیشرفته به شمار آورد و نه اثری از فرهنگ و هنر ایرانی و اسلامی را در آن جستجو نمود. علت این مشکل را باید در عوامل گوناگون مانند ضعفهای نظارتی، ضعفهای آموزشی و فرهنگی، اهمال کاریهای برخی طراحان و پیمانکاران، اغماض نابجای گروهی از کارفرمایان، بومی نبودن مصالح و عدم تطبیق آن با شرایط ایران، عدم استفاده اصولی و صحیح از امکانات و مصالح جدید، منطبق نبودن طرحهای جدید با فرهنگ ایرانی و اسلامی و از زوایای مختلف مانند: شرایط اقتصادی، تحولات فرهنگی و تغییر سلایق عمومی و امثال آن مورد بررسی قرارداد، اما قطعاً برداشت نادرست از خلاقیت و نوآوری در طراحی ساختمانها را می توان به عنوان یکی از عوامل اصلی این نابسامانی ها و آشفتگی ها محسوب نمود، زیرا به نظر می رسد به رغم دانش جدید و تجارب ارزشمند موجود و قابل دسترس، برای بسیاری از طراحان و مهندسین این عرصه، از مفهوم نوآوری و خلاقیت، تنها ارائه یک طرح متفاوت از اهمیت برخوردار است، بدون آنکه سایر ضوابط و معیارهای علمی، عرفی و ارزشی مورد توجه قرار گیرد.این در حالی است که در معماری ایرانی و اسلامی برخلاف معماری مدرن، نه تنها آداب و سنن ارزشی مانند: وضو گرفتن و دعا به هنگام کار، بلکه جلوه های هنری، بصری و معنوی نیز در طراحی و ساخت از اهمیت ویژه برخوردار بوده و به موازات آن، سایر عوامل و الزامات فعالیت در این عرصه از جمله: استفاده بهینه و کامل از فضای در اختیار، بومی بودن مصالح و تناسب آن با شرایط اقلیمی، حفظ یا جلوگیری از ورود سرما و گرما، جهت تابش نور خورشید و روشنایی مناسب و حتی موضوعاتی مانند: انعکاس صدا، مسیر بادو جریان هوا در داخل ساختمان یا قبله نیز بطور کاملا ماهرانه و منطقی مورد توجه قرار می گرفته است.علاوه بر این در منازل قدیمی محل نگهداری مواد غذایی، آشپزخانه (مطبخ) و شبکه آب و فاضلاب و حتی محل احداث سرویس بهداشتی و یا مکانی مانند طویله برای چارپایان تابع، ضوابط خاصی بوده و در اکثر این اماکن اعم از شهری یا روستایی، نکات مذکور بقدری حسابشده و منطقی بکار گرفته شده که با توجه به نوع مصالح موجود و شرایط ساخت ابنیه در آن زمان، ضمن دسترسی آسان به بخشهای مختلف بیرونی و اندرونی ساختمان، بیشترین امنیت و آسایش و کمترین مزاحمت را از جهات مختلف از جمله: مکان یابی دقیق یا انجام اقداماتی مانند درختکاری مناسب برای اجتناب یا رفع اشرافیت ساختمانهای مجاور بمنظور محفوظ نگه داشتن اهل خانه از نگاههای نامحرم، برخورداری از چشم انداز مناسب، بکار بردن روشهای مناسب برای پیشگیری از انتشار بوهای نامطبوع در فضای داخلی خانه، جلو گیری از انتشار یا انعکاس مباحث خانوادگی به خارج از منازل یا حتی پیشگیری از نفوذ جانوران و حشرات موذی را برای ساکنین ایحاد می نموده است و درعین حال به رغم عدم برخورداری از تکنولوژی و مصالح جدید، با استفاده از تکنیکهای خاص مانند: طراحی سقفهای قوسی یا بکار بردن چوب های مقاوم و منعطف در پیکره دیواره ها، در مواجهه با حوادث طبیعی از استحکام بیشتری نسبت به برخی از ساختمان های جدید برخوردار بوده است. دراین گونه اماکن معمولا از نمادهای فرهنگ ایرانی مانند: زیرزمین، آب انبار، حوض و آبنما و یا باغ و باغچه با کاربریهای مختلف، از چنان مهارت و ظرافتی استفاده شده است که حتی انسان شهرنشین را نیز به نوعی از تامین امکانات ضروری بی نیاز و از مواهب و جاذبه های طبیعی برخوردار می ساخته، به همین دلیل است که علی رغم گذشت سال ها از ساخت منازل قدیمی در تهران و شهرستان ها، اینگونه اماکن همچنان طراوت و شادابی خود را حفظ نموده و محیطی دلنشین و آرامش بخش را به ساکنین خود هدیه می دهند.تفاوت معماری ایرانی اسلامی با معماری مدرن درحدی است که علی رغم ادعای دستیابی پژوهشگران این عرصه به فناوریهای نوین، بسیاری از ساختمانهای جدید بخصوص اماکن اداری (مانند ساختمان مجلس شورای اسلامی) معمولا دارای فضاهای متعدد غیر کاربردی (پرت)، تاریک، کسالت آور و غیر ضروری ناشی از طراحی های غیر اصولی بوده و در بسیاری از موارد هیچگونه ارتباط منطقی و سازگاری بین اجزاء و بخش های مختلف آن وجود ندارد و گاهی به هنگام بهره برداری در مواجهه با مسائلی مانند: ناهنجاریهای صوتی ناشی از انعکاس صدا، نور نامناسب و یا انتشار بوهای نامطبوع فاضلاب، موتورخانه شوفاژ و یا بوی پخت و پز مواد غذایی در فضای ساختمان و لرزش ناشی از تردد خودرو به داخل پارکینگ ساختمان یا لرزش و صدای مربوط به دستگاههایی مانند موتور برق اضطراری یا موتورخانه شوفاژ، انجام برخی تغییرات بعدی در نقشه اجرا شده را اجتناب ناپذیر می نماید.علاوه بر این، بسیاری از ساختمانهای جدید ایرانی با وجود استفاده از مصالح نوین، مرغوب و مطمئن و بکار بردن ضوابط جدیدی مانند: اصول پدافند غیر عامل و مقابله با زلزله یا ضوابط مبحث سیزده، از نظر استحکام فاقد شرایط لازم بوده و نه تنها درمقایسه با ساختمانهای احداث شده درکشورهای پیشرفته که بعد از صد سال عمر، برای تخریب آنها از قدرت کمپرسور و دینامیت استفاده می شود، بلکه حتی در قیاس با برخی از ساختمانهای قدیمی ایرانی نیز، از وضعیت مناسبی برخوردار نیستند. چرا که در بسیاری از این ساختمانها (مانند ساختمان اجلاس سران کشورهای اسلامی)، قبل از رسیدن مدت ساخت به ۳۰سال، فرایند فرسایشی و تخریبی به خودی خود آغاز می گردد، بگونه ای که تعمیرات و نوسازی مستمر را اجتناب ناپذیر می نماید.هم اینک دست اندرکاران این عرصه درکشور مدعی آن هستند که تمام تلاش خود را برای استفاده بهینه از فناوریهای نوین درساختمان سازی بکار می برند، اما درعمل ملاحظه می شود که این تلاشها بخشی و ناقص بوده و علی رغم وابستگی و ضرورت کاربرد و یکپارچه تجهیزات جدید در ساختمانهای مدرن، معمولا بهره برداری از این فناوریها محدود و معطوف به امکانات و نکات خاص می گردد.به عنوان مثال: استفاده از پنجره دو جداره و مسدود نمودن درزهای دربها و پنجره ها در منازل مورد توجه قرار می گیرد، اما استفاده از سیستم تهویه مطبوع به فراموشی سپرده می شود، سیستم دربازکن تصویری نصب می شود، اما برای همراه شدن با تغییرات مستمر شبکه های نوین ارتباطی مانند اینترنت، طرح آینده نگرانه ای وجود ندارد، نصب شومینه یا احداث آشپزخانه OPEN مورد تأکید قرار می گیرد، اما به ضرورت آفتابگیر بودن و برخورداری از نور طبیعی توجه کافی نمی شود، از مصالح و تجهیزات جدید بهره می برند، اما به آثار روانی و تناسب رنگ آنها با مکان مورد استفاده نمی اندیشند، به نمای ساختمان با وسواس فراوان پرداخته می شود، اما برای فرار از خطرات در مواقع اضطراری، طراحی مناسب صورت نمی پذیرد، به طراحی با اشکال هندسی متفاوت همت می گمارند، اما برای رفع پیچیدگی فضاهای بی روح، زائد، کج و معوج و غیرقابل استفاده ناشی از این طراحیها که اسباب آزردگی روح و روان را فراهم و امکان بهره بردن کافی از نور طبیعی را ناممکن و یا حتی استفاده از فرش و چیدمان وسایل منزل را با مشکل مواجه می سازد، فکری نمی شود، از مصالح سبک مانند یونولیت در سقفها و دیوارها استفاده می شود، اما حتی اصول اولیه استفاده از این امکانات، از جمله لزوم عدم اتصال آنها در فضای بین دو اتاق، نادیده انگاشته می شود، سونا و جکوزی و تجهیزات جدید برودتی و حرارتی در آنها تعبیه می شود، اما کافیست در تابستان یا زمستان برای مدت کوتاهی برق آنها قطع شود، تا مشکل متعدد آنها نمایان گردد و همه این موارد تنها بخشی از دهها مشکل قابل ذکر در این زمینه است.به این ترتیب نه تنها صنعت ساخت و ساز کشور بطور نسبی از یافته ها و دستاوردهای مدرن و استاندارد ساختمان سازی محروم شده است، بلکه تقریبا بطور کامل تمام هویت و داشته های ارزشمند تجربی و تاریخی خود را نیز از دست داده است و همه این موارد در سایه کم توجهی دستگاههای ذیربط از دانشگاهها که مبداء فرهنگ سازی و آموزش محسوب می شوند تا دستگاههای مدیریتی، طراحی، مشاوره ای، پیمانکاری و نظارتی که متولی این بخش از توسعه کشور می باشند، رخ داده است.حال سؤال این است که چه باید کرد؟ [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 738x492px.[/TD] [/TR] [/TABLE] به نظر می رسد که دانشگاهها و بخصوص دانشکده های فنی مهندسی یا نهادهایی مانند سازمان نظام مهندسی و انجمن مهندسین ایران و امثال آن می توانند به عنوان نقطه شروع آموزش و فرهنگ سازی بیشترین نقش را در رفع این نابسامانیها برعهده داشته باشند.۲) توسعه پژوهش، تحقیق و مطالعه در مورد اصول، ضوابط و ویژگیهای منحصر بفرد معماری ایرانی اسلامی و یا حتی اجرای برنامه هایی مانند برگزاری مسابقات طراحی الگوهای بومی انواع ساختمانها، باغها، پارکها (بوستان) و سایر ابنیه با ویژگیهای معماری ایرانی اسلامی با رعایت ظواهر و محتوای کار یا فراخوان مقاله در این رابطه می تواند، تأثیر قابل ملاحظه ای در احیاء ارزشها، سنن و الگوهای مترقی معماری این مرز و بوم داشته باشد.۳) اعمال کامل و دقیق و مقررات و توسعه و تقویت نظارتها در این زمینه و بخصوص نظارت بر کار ناظران، موضوع دیگری است که باید مورد توجه موکد و جدی قرارگیرد.۴) تسریع در تهیه شناسنامه فنی ساختمانها همراه با درج نام عوامل اصلی ساخت و ساز از جمله، طراح، مشاور، ناظر فنی، معمار، مسئولین نصب و ساخت بخشهای مختلف مانند: تأسیسات، سیستم برودتی و حرارتی، روشنایی و اسکلت ساز برای فراهم نمودن امکان پیگیری اتفاقات و خسارتهای ناشی از سهل انگاریها عوامل مذکور، از طریق مراجع قضایی، اقدام دیگری است که می تواند، بطور غیرمستقیم بخش عمده ای از الزامات افزایش کیفیت کارها را فراهم سازد.۵) قطعا یکپارچه سازی مراجع سیاستگذاری و بازنگری و اصلاح قوانین و مقررات نیز، نقش اساسی در بهبود این وضعیت خواهد داشت.در هر حال باید هنر ما این باشد که با بکارگیری استعدادهای موجود و استفاده از فناوری نوین، دانش و داشته های تجربی و تاریخی ایران اسلامی را با نیازهای جدید جامعه تطبیق داده و کامل نموده و به معیاری فراگیر و جهانی برای دیگران تبدیل نماییم، نه اینکه با تقلید کورکورانه و ترکیب نادرست و غیرمنطقی دستاوردهای جدید با تجارب داخلی، زمینه های نابودی این علوم ارزشمند و بومی را فراهم نماییم. منبع نقش نگار

امروز به بررسی یکی از آثار زیبا و جالب قرون اخیر یعنی کلیسای خانواده مقدس (ساگراد فمیلیا ) اثر آنتونی گادی می پردازیم . آنتونی گادی ، معمار اسپانیایی از خلاقترین معماران سبک هنر نو ، آخرین زمان فعالیت حرفه ای خود را در طول زندگیش به ساخت این کلیسا یعنی کلیسای خانواده مقدس اختصاص داد . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 800x496px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x675px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 700x560px.[/TD] [/TR] [/TABLE] گادی با اینکه تاریخ گرا بود ولی هیچ گاه به تقلید صرف از گذشته نپرداخت بلکه همواره کارهایش بدیع و با جزئیاتی نوظهور همراه بود به همین علت وی را پدر معماری پست مدرن می نامند [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 675x900px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 700x560px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 702x936px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 700x560px.[/TD] [/TR] [/TABLE] وی معتقد بود در طبیعت هیچ خط مستقیمی وجود ندارد و تقریبا در کلیه کارهایش چه در طرح کلی و چه در جزئیات آن خط مستقیم دیده نمی شود . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 700x560px.[/TD] [/TR] [/TABLE] طرح اولیه این کلیسا توسط ویلار انجام شده که با الهام از سبک معماری گوتیگ بود ولی گادی خلاقیت و نوآوری خود را به نمایش گذاشت و حجم کلی بنا و قوس های سهمی و ستون های کج و تزئینات و حجاری های روی نمای این ساختمان کاملا مبتکرانه می باشد . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 700x560px.[/TD] [/TR] [/TABLE] با اینکه این ساختمان پس از گذشت بیش از یک قرن هنوز به اتمام نرسیده است ولی به صورت نمادی ساخص از شهر بارسلون اسپانیا در آمده است .نقش نگار ، مرجع معماری و عمران ایران

کی از کلیساهای برجسته دوره بیزانس “کلیسای سن مارکو ” در شهر ونیز ایتالیا می باشد . بنای اصلی این کلیسا در قرن یازدهم میلادی ساخته شده ولی با افزوده هایی از دوره های رومانسک و گوتیک تغییر شکل یافته است.نقشه کلیسا با فرم صلیبی با بازوهای برابر (صلیب یونانی ) منشا بیزانسی آن را آشکار میسازد.گنبد کلیسای سن مارکو با ورقه هایی از مس مزین شده است .از ویژگی های مهم این کلیسا روش تامین روشنایی و موزاییک کاری آن می باشد که حالتی روایتی دارد . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20, align: left][/TD] [TD=class: td2, align: left]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 700x464px.[/TD] [/TR] [/TABLE] نقش نگار ، مرجع معماری و عمران ایران

بیادتان میاورم تا بدانید که زیباترین منش آدمی محبت اوست پس محبت کنید چه به دوست چه به دشمن که دوست را بزرگ کند و دشمن را دوست (کورش کبیر)

Dome in Iranian architecture تعریف هندسی گنبددر تعریف هندسی ، گنبد مکان هندسی نقاطی است که از دوران چِفدی مشخص حول یک محور قائم به وجود می آید . اما در زبان معماری : گنبد پوششی است که بر روی زمینه ای گرد برپا شود .گنبد از سه قسمت تشکیل شده است :1ـ گنبد خانه یعنی زمینه گنبد2ـ بَشن = هیکل یعنی قسمتی که روی زمینه ته رنگ به صورت مکعب بالا می آید و یک یا دو طرف آن باز است ( در گنبدهای قبل از اسلام هر چهار طرف به دهانه های باز منتهی می شد ( .3ـ چپیره = جمع شده از آنجائیکه در معماری ایرانی بندرت به ته رنگ گرد بر می خوریم و معمولاً قسمت انتهائی بشن به شکل ، مربع و گاهی مستطیل است با چپیره کردن آنرا تبدیل به دایره می کنند بعد گنبد روی آن سوار می شود . به همین دلیل مرحله چپیره شدن در گنبدسازی شایان توجه است زیرا امکان داشتن زمینه گرد است که اجرای نهایی پوشش گنبد را میسر می سازد . معمولاً در نقشه هائی که پوشش به صورت گنبد طراحی می شود زمینه را به شکل مربع در نظر می گیرند تا به سادگی بتوان آنرا تبدیل به 8 و 16 و 32 و بالاخره دایره کرد . گنبد سازی در ایران بندرت روی زمینه مستطیل نزدیک به مربع هم اجرا شده است در این صورت مستطیل تبدیل به 6 و 12 و سپس بیضی نزدیک به دایره می شود و گنبد روی بیضی قرار می گیرد . به این نوع گنبد که مقطع افقی آن به جای دایره بیضی است کُمبیزه گفته اند . از نمونه های این نوع گنبد با ته رنگ بیضی مسجد حاج رجبعلی تهران و امامزاده زید بن علی در ورامین قابل ذکرند. چپیرهچپیره سازی در گنبد به دو بخش عمده تقسیم می شود :ـ گوشه سازی = گوشه بندیـ شکنج = چین و چروک ـ گوشه سازی یا گوشه بندی یعنی ساختن و تبدیل کردن شکل چهار گوشه بشن به هشت گوشه و به ترتیب 16 و 32 و 64 گوشه و بالاخره دایره و با تبدیل کردن شکل مستطیل نزدیک به مربع به 6 و 12 گوشه و بالاخره بیضی است . در حالت اخیر مستطیل بشن باید نسبت اندازه های اضلاعش طوری باشد که به راحتی قابل تبدیل به شش گوشه شود مثلاً نسبت 4 و 4/3 قابل تقسیم است . البته با استفاده از کاربندی، انواع زمینه های مرسوم در معماری ایرانی را می توان به نحو مطلوب تبدیل به دایره کرد که در مباحث آینده جداگانه بررسی خواهد شد .گوشه سازی خود شامل دو بخش است :1- اسکنج یا سِکُنج2- ترمبه یعنی جمع شدهاولین گوشه سازیها توسط چوب انجام شده و حتی خود گنبد هم با چوب اجرا گشته است . بهترین موارد مثال را در ابیانه می توان دید . دراراک هم در کاروانسرای حاج علیقلی نمونه دیگریست . کاروانسرای کاشانی هم ( در اراک ) به هـمین طـریقه سـاخته شده است . طـرز اجـرا چنین بوده که چـوبها را در گوشـه های بـشن سوار می کردند و هـمین طور روی هم می چیدند تا مثل سبد جمع می شد و به صورت گنبد چوبی در می آمد . در معماری ارمنی از این نوع گنبد زیاد به چشم می خورد . فضای زیر این گنبدها را معمولاً بزرگترین اطاق تشکیل می دهد . در خانه های روستائی نیز پوشش بزرگترین اطاق که معمولاً تنور هم در آن قرار دارد به صورت گنبد چوبی است .چوبهای موجود در ایران از استحکام کافی برخوردار نیست و معمولاً برای پوشش دهانه های 2/5 تا 3 متر به کار می رود به همین دلیل در معماری پیشین ایران در زمان هخامنشیان برای پوشش تخت جمشید از جبل عامل لبنان درختهای کنار بسیار قطور و مرتفع را آوردند . چون این حمل و نقل چوبها مستلزم هزینه ای سنگین بود در دوران اشکانی این کار متروک شد و به جای پوشش تخت از پوشش سغ استفاده کردند .متاسفانه از معماری دوران اشکانی که در واقع پوشش سغ آغاز می شود در داخل ایران نمونه ای بجای نمانده است . در خارج از محدوده ایران کنونی به یکی دو نمونه از پوشش سغ بر می خوریم که یکی hattra یا الحضر است و دیگری کاخ آشور و این دو نیز چهره روشنی از چگونگی پوشش به دست نمی دهند . در بازه هور خراسان بین خواف و نیشابور گنبدی دیده می شود که گوشه سازیهای آن با چوب ساخته شده و خود گنبد با سنگ لاشه . بنا متعلق به اواخر دوران اشکانی یا اوایل ساسانی است و در مجموع ناچیزتر از آنست که ما را به قضاوتی کلی در این باب رهنمون نماید . لذا از گنبدهائی که همه مصالح آن از چوب بوده فقط خاطره هائی باقیست . شاید ابیانه بهترین تجلی گاه آن باشد .گوشه سازی با چوب نیز به تدریج در بسیاری از نقاط ایران متروک شد و علت عمده و اصلی آن موریانه خیز بودن زمین های ایران داخلی ( ایرانشهر ) بوده و هست .قدیمیترین نمونه بجای مانده از گوشه سازی با چوب در بازه هور است که قبلاً اشاره شد . در فهرج یزد هم با اینکه منطقه به شدت موریانه خیز است ( احتمالاً به علت رواج چوب در منطقه شهدای فهرج ) زیارتگاهی به چشم می خورد که گوشه سازی پوشش آن ، از چوب بوده است . چوب گوشه ها توسط موریانه به کلی از بین رفته ولی خشت های پشت آن به نحو معجزه آسایی باقی مانده است و از خود گنبد نشانی دیده نمی شود .در اواخر قرن هشتم و اوایل قرن نهم در منطقه خراسان حدود مشهد و طوس و اطراف آن و در مناطق کوهستانی کرمان که موریانه کمتر است استفاده از پوشش چوبی رواج می یابد . نمونه این گوشه سازی با چوب بقعه شاه نعمت الله ولی در کرمان است و در این بنا برای گوشه سازی با یک تخته ، شانزده ضلعی را به 32 ضلعی تبدیل کرده اند . در گنبد هارونیه طوس نیز همین عمل تکرار شده است . در مسجد جامع قزوین از تخته استفاده کرده اند ( گنبد قدیمی مسجد ( . با اینحال نمونه های فوق انگشت شمارند و باید گفت که به علت اشکالات گوناگون استفاده از چوب منسوخ می شود .بطوریکه گفته شد نوع اول گوشه سازی اسکنج است . اسکنج متشکل از دو طاق اریب است که همدیگر را در یک نقطه قطع کرده باشند . شیوه زدن طاق ممکن است بصور مختلف رومی ، ضربی ، چپیله ( لاپوش و تیغه ای ) باشد در هر حال تقاطع دو طاق این نوع گوشه سازی را به وجود می آورد . ذکر این نکته ضروری است که بارهای وارد بر گنبد به این گوشه ها منتقل نمی شود . به همین دلیل هم ، نوع اجرای گوشه سازی تأثیری در چگونگی افزیر گنبد ندارد . ترمبه = سرمبه = سلمبهنوع دوم گوشه سازی به صورت ترمبه است در هیچ یک از لغت نامه های ایرانی به کلمه ترمبه بر نمی خوریم . لغتی به صورت ترکیب طاق و طرمب آمده است که معنای آنرا پشت هم اندازی و طاق روی طاق سوار کردن نوشته اند حال آنکه خود لغت ترمبه به معنی ، یک چیز جمع شده ، عمده ، پیش آمده ، تریده ( به طرف جلو سریده شده ) است . در واقع ترمبه همان معنی اسکنج را دارد که کنج پیش آمده باشد .ترمبه بر عکس سکنج به چهار طریقه پوشش می شود : 1ـ گوشه سازی با چوب به شکل جلو آمده که حالت خاص و استثنائی ترمبه تلقی می شود . و سه طریق دیگر به شکل سغ یعنی پوشش منحنی شکل است که شامل فرمهای زیر می شود :1ـ فیلپوش2ـ ترمبه پتگین = پتکین patkin3ـ ترمبه پتگونه یا پتکانه ( پتکانه صحیح تر است ( فیلپوشبرای اجرای فیلپوش مثل صدف حلزون از گوشه ( نقطه صفر ) شروع می کنند و لایه های طاقی را روی همدیگر می پوشانند و سوار می کنند تا به حد مطلوب برسد ( یعنی منتهی به جائی شود که مربع را تبدیل به هشت ضلعی می کند ) .در واقع فیلپوش به پوشش گوشة دیوار که از کنج شروع می شود و بین دو دیوار متقاطع قرار می گیرد اطلاق می شود . در قلعه دختر فارس ترمبه گنبد را به شکل فیلپوش زده اند ، نمونه خوب دیگر که هم اکنون نیز قابل مشاهده است ، گنبد کوچک بی بی شهربانو نزدیک ری است ، بنا تعلق به دوران آل بویه دارد . زیر گنبد کوچک را با لایه های آجری مثل چپیره روی هم چیده اند تا به نقطه مورد نظر برسند . در بناهای قرون پنجم و ششم این نوع گوشه سازی معمول بوده است . در مسجد جامع شیراز متعلق به دوران صفاری انواع ترمبه ها اجرا شده بود ولی متأسفانه تمام بنا نوسازی شده و اثری از معماری قدیمی دوران اصلی برجای نمانده است . تنها ماخذ ، عکس های قبل از خراب کردن مسجد است که در کتاب پوپ آورده شده است .نمونه دیگر به صورت چهار تا چفته در قسمت روبروئی شبستان مسجد جامع فهرج متعلق به نیمه اول قرن اول هجری است . گوشه سازی ترمبه است و اجرای روشنی است بر اینکه چگونه خشت ها را رویهم چیده اند تا شکل فیلپوش بدست آید . پیش از اسلام ترمبه ها و سکنج ها را به صورت ( نماندن ) اجرا می کردند به این ترتیب که گوشه ها را می نماندند تا به حد دایره قاعده گنبد مورد نظر برسد . در این صورت ارتفاع خیلی زیاد می شد ولی از آنجائیکه در آن دوران معماران ابائی نداشتند که بلندای گنبد از حد مقیاس دید انسانی بیشترباشد مشکلی پیش نمی آمد . ولی بعد از اسلام که سعی در کوتاه کردن پوشش می شد ، گوشه سازی به گونه ای اجرا شد که بتوان شکل چهار گوش بشن را به هشت گوش تبدیل کرد بدون آنکه ارتفاع پوشش از حد مطلوب بالاتر رود . از نمونه بناهای پیش از اسلام که مربع بشن را به هشت ضلعی تبدیل کرده اند تنها کاخ بیشابور برجای مانده است که از چگونگی پوشش گنبد این تنها نمونه هم، نشانی در دست نیست .در قلعه دختر و آتشکده فیروزآباد هیچ یک از بشن های مربع تبدیل به هشت گوش نشده است . در آتشکده فیروزآباد گنبدهای طرفین بنا کومبیزه است ولی بجای تبدیل شش ضلعی به دوازده ، تنها گوشـه ها را نـمانده اند تا به دایره رسـیده اند و در این تـبدیل با بالا رفتن ارتفاع فضا باشکوه تر جلوه گر شده است .گاهی در بناهای قبل از اسلام شکل بشن را هشت و نیم هشت می کردند و بعد آنرا می نماندند تا به دایره تبدیل شود . ولی در بنای بیشابور شکل دقیق هشت ضلعی را می بینیم . در تالار تشریفات بنا برای بدست آوردن هشت کامل دوتا مربع را در هم تقاطع داده اند بدین ترتیب که از ادامه اقطار مربع اول مربع دوم را ساخته اند این تداخل شکل دقیق هشت گوش را به وجود آورده است ( این شکل امروزه بنام ستاره محمدی مشهور است ) . چون در محاسبات ریاضی رادیکال 2 عدد دقیقی نیست تنها به صورت ترسیم هندسی امکان دست یابی به هشت ضلعی دقیق میسر است لذا معماران نیز از طریقه ترسیم استفاده کردند . ترمبه پتگین = پتکین patkinپتکین نوعی گوشه سازی است که فرانسویها به آن Encorbellement گویند . به معنی پیش آوردن تدریجی دیوار .در خوزستان به خصوص دزفول برای این نوع گوشه سازی لغت زیبای ( تونگان ) یا ) تونجه ) را به کار می برند این کلمه معمولاً بجای بالکن می آید اما برای گوشه های دیوار که شکلی پیش آمده دارند نیز مصطلح است .در خوزستان گوشه های دیوار را اول پخ می کنند ( برای ایجاد سایه بیشتر این گوشه ها معمولاً تنگ هم است ) تا رفت و آمد در کنار آنها بخصوص در کوچه ها آسانتر باشد بعد از بالا آمدن دیوار از ارتفاع معینی که موجب اختلال در رفت و آمد نشود دوباره آجرها را پیش می کنند تا به صورت مکعبی که در نقشه اصلی لازم آمده در آید . به این پیش آمدگی تونگان ( تونگون ) می گویند .در مناطق دیگر ایران به نعلبکی زیر گلدسته مناره ها هم تونگان می گویند ( جائیکه قطر مناره زیاد می شود و گلدسته را روی آن سوار می کنند ) در اینجا تونگون یا تونگه به معنی طبق است . اصطلاح دیگر این شکل به طور عام پتکین است به معنی پیش نشاندن .بهترین نمونه های گوشه سازی پتگین را در ناحیه کُمش ، سمنان ، دامغان ، بسطام و قسمتهائی از غرب خراسان می توان دید . مثال روشن امامزاده جعفر دامغان است ( در نزدیکی بنای چهل دختران دامغان ( . این زیارتگاه را به اشتباه متعلق به قرن ششم یا هفتم هجری دانسته اند در صورتی که قدمت بنا خیلی بیشتر است و باید آنرا همزمان با بنای اولیه آستانه حضرت رضا ( ع ) دانست . گنبد امامزاده و پتکانه اش هر دو از خشت ساخته شده اند . گنبدهای زنگوله درکُمش دامغان هم با خشت درست شده و ترمبه پتگین دارد . یکی دیگر از پتکانه های زیبا و نمایان که هنوز شکل خود را حفظ کرده است در گوشه سازی گنبد خانقاه شیخ علاء الدوله بیابانکی واقع در صوفی آباد سمنان به چشم می خورد . گنبد بنا فرو ریخته و یکی از پتکانه ها محفوظ مانده است . ترمبه فیلپوش را در همه جای ایران می توان دید ولی فراوانی این نوع پتگین در ناحیه کمش است . در خنج و لارستان فارس هم نمونه هائی موجود است . ترمبه پتگونه یا پتکانهشکل پتکانه به چند ردیف طاقچه می گویند که روی هم سوار شده و جلو آمده باشند تا ترکیب گوشه بندی را کامل کنند . مثلاً در صفه صاحب مسجد جامع اصفهان چند ردیف طاقچه روی هم سوار شده اند که شبیه به مقرنس شده اند ولی در واقع مقرنس نیستند .اغلب ترمبه ها را تا قرن چهارم هجری پتکانه می کردند . پتکانه معنی کانه یا طاقچه روی طاقچه را می دهد . ( که به آن طاقچه بندی هم می گویند ( سر در گنبد قابوس را قدیمیترین مقرنس نامیده اند ولی بجای مقرنس پتکانه است .برای سـاختن پتکانه در محل مورد نظر ابتدا یک تویزه می سازند به این تویزه کوزه بند یا دوره بند ( دوره = کوزه ) و هم وزن با آن گویند که در لبه کار گذاشته می شود بعد در داخل ، طاقها را روی هم سوار می کنند .از دوره تیموری به بعد بسیاری از پتکانه ها را با روسازی کاشی و غیره ساختند ولی نوع زیبای آن بافت پتکانه با خود آجر است .در نظر اول پتکانه بسیار شبیه مقرنس است و با آن اشتباه می شود تفاوت عمده این دو در نوع آجر است . مقرنس از سقف آویخته می شود به همین مناسب به آن چفت آویز هم می گویند ولی پتکانه روی پای خـودش می ایستد و آویخته نمی شود برای ساختن آن اول طاقچه های پائینی را درست می کنند و طـاقچه های بالائی روی سری پائینی می نشیند ولی مقرنس از سقف شروع به تدریج پائین می آید . از قرن چهارم تا اوایل قرن پنجم هجری پتکانه ها شکلهای بسیار متنوعی پیدا کردند . یکی از قدیمیترین ترمبه های پتکانه در بناهای دوازده امام یزد دیده می شود که توسط سرهنگان ابوجعفر کاکویه که شیعی مذهب بود ساخته شد کتیبه بنا ، نقاشی آنجا را پانزدهم رمضان 429 هجری معرفی می کند . لذا ساخت بنا قطعاً تاریخی متأخرتر دارد . در گنبد تاج الملک یا گنبد خاکی مسجد جامع اصفهان نیز ترمبه ها پتکانه هستند . ضمناً در اجرای پتگانه بدون اجرای دوره بند ابتدا طاقها را روی هم سوار کرده اند و در پایان کار یک طاق روی همه زده اند که گنبد نهائی روی آن آمده است . شکنج = چین و چروکبگونه ای که ذکر آن گذشت چپیره شامل دو قسمت است :1ـ گوشه سازی که شرح آن آمد 2ـ شکنج که به چین و چروکهائی که در گوشه گنبد ایجاد می کنند اطلاق می شود این چین ها جهت تبدیل زمینه مربع ، به دایره یا زمینه مربع نزدیک به مستطیل ، به بیضی است .شکنج به دو گونه اجرا می شود :1ـ طاق بست یا طاق بندی2ـ کاربست یا کاربندیطاق بندی و کاربندی از لحاظ قدمت تاریخی مثل سکنج و ترمبه مشابه همدیگرند و هر دو در یک دوره و در کنار هم معمول شده اند .قبل از اسلام چون در بناها محدودیت ارتفاع مطرح نبود شکنج تنها به این صورت اجرا می شد که در گوشه های مربع بشن ، دیوار را پیش می نشستند تا تدریجاً قاعده گنبد به دایره یا بیضی نزدیک به دایره تبدیل شود پس از آن خطی کمربندی مثل گریوار روی آن قرار می دادند این گریوار معمولاً با آجر دندانه موشی اجرا می شد سپس گنبد روی آن قرار می گرفت ولی پس از اسلام به منظور دست یابی به ارتفاع کوتاهتر و کاربرد مصالح کمتر ، چپیره گنبد را با استفاده از طاق بندی یا کاربندی به دایره تبدیل کردند . طاق بندی یا طاق بستطاق بندی به ساختن طاقچه روی طاقچه اطلاق می شود و طرز اجرا به این ترتیب است که از بشن گنبد به بعد گوشه ها را به تدریج یک کلوک پیش می کنند به این ترتیب دهانه از هر چهار طرف جلو می آید و نتیجتاً محدودتر و تنگ تر می شود بعد با اجرای هشت طاق ( چهار طاق در گوشه ها و چهار طاق در چهار طرف وسط دهانه مربع ) زمینه را به هشت ضلعی تبدیل می کنند.برای تبدیل هشت ضلعی به 16 روی هم طاق یک ( بَرنخَش ) درست می کنند . برنخش طاقی است شبیه به کلیل که به دیواره های طرفین اتصال دارد ) چون طاقی آمودی و غیر باربر است . ) در ایجاد برنخش یک کلوک جلو می نشینند تا دهانه را تنگ تر کنند . روی برنخش را پیکانه یا پیکانی می سازند که در واقع مکمل برنخش است .حد فاصل بین پیکانی ها را با سنبوسه پر می کنند سنبوسه ها مثلث های منحنی الاضلاعی هستند که شکـل نهائـی را تقریبـاً به دایـره نزدیـک می کننـد پـس از اجرای سنبوسه دوباره یک کلوک پیـش می نشینند و گریوار را می سازند . از گریوار به بعد آهینانة گنبد شروع می شود .معمولاً کتیبه های زیر گنبد روی گریوار ساخته می شود . لازم به یادآوریست که با ایجاد سنبوسه شکل بشن از 16 ضلعی به 32 ضلعی تبدیل می شود . کاربندی یا کاربستنوع دیگر شکنج کاربندی است که از لحاظ اصول اجرا شباهت تام با طاق بندی دارد و بدون اینکه ارتفاع گنبد زیاد شود تبدیل چهارگوش بشن به دایره میسر می گردد . به نظر می رسد اجرای کاربندی زیر گنبد از نواحی یزد و اطراف آن به سایر نقاط برده شده باشد و اطلاق کاربندی یزدی به این نوع اجرا احتمالاً به همین دلیل است .طرز کار کاربندی مثل طاق بندی است به این ترتیب که با اجرای هشت طاق در گوشه ها و وسط دهانه زمینه مربع را به هشت گوش تبدیل می کنند از این مرحله به بعد با اجرای یک کاربندی روی این طاقها هشت ضلعی یکباره به 32 ضلعی تبدیل می شود و برای زدن گنبد کافیست که روی تیزه های کاربندی گریوار بگذارند تا گنبد روی آن سوار شود .گاهی با استفاده از کاربندی حتی نیاز به اجرای هشت طاق اولیه برای تبدیل زمینه به هشت ضلعی نیست به این ترتیب از ابتدای کار روی بشن چهارگوش ، یک کاربندی اجرا می کنند . نمونه مورد فوق در گنبد خانقاه بندرآباد یزد دیده می شود . در گنبد شیخ جنید در توران پشت یزد همین اجرا به صورت ساده تر دیده می شود . کاربندی خود به تنهایی نیاز به بحثی ویژه و مفصل دارد که ذکر آن در این مبحث ضروری نمی نماید . ولی از لحاظ شناخت کاربندی یزدی که همان کاربندی زیر گنبد است لازمست ولو بطور مختصر به آن اشاره گردد . بطوریکه در شکل دیده می شود یک کاربندی معمولی متشکل از بخشهای زیر است :1ـ یک سری سنبوسه ( مثلث های منحنی الاضلاعی که قبلاً به آن اشاره شد ) که بالاترین قسمت کاربندی را تشکیل می دهند .2ـ یک یا چند ردیف شاپرک ( چهارضلعی های منحنی الاضلاعی ) که قسمت های میانی را درست می کنند .3ـ یک سری پا باریک (چهارضلعی های انتهایی که منتهی به پا طاق می شود ( در کاربندی یزدی فرم کاربندی هر چه ممکن است ساده می شود و از تعداد شاپرکیها کم می شود به حدی که گاهی به کلی شاپرکیها حذف شده و روی پا باریک ها سنبوسه سوار می کنند که نمونه آن در مسجد شاه ولی تفت دیده می شود . در این وضعیت پا باریک ها از وسط نصف شده و دو نیمه با یکدیگر فصل مشترک خطی پیدا می کنند . به هر یک از این نیمه های پا باریک سوسنی گویند .از مدارک موجود بر می آید که این شکل از یزد توسط معمارانی که برای جهانشاه قراقویونلو کار می کردند به کاشان می آید و رایج می گردد . دالان و سردر کاروانسرائی جنب مسجد میرعماد کاشان که از تناسباتی بسی زیبا برخوردار است نمونه کاربندی یزدی در کاشان است . و مسجد کبود تبریز را باید نمایانگر رواج و کمال این شکل در تبریز دانست . و نیز نمونه خوب آن در مسجد شیخ لطف الله نـمایان است . بتـدریج استفاده از کاربندی یزدی چنان فراوان شد که هر زمان و هر جا گنبدی می ساختند اکثراً شکنج آنرا به همین گونه اجرا می کردند . طاق بندی و کاربندی زیر گنبد گرچه در یک دوره پدید می آیند و با هم ادامه پیدا می کنند ولی در قرن هشتم هجری رواج طاق بندی بیشتر می شود بطوریکه اکثراً گنبدهای این دوره روی طاق بندی سوارند . از نمونه های موجود باید گنبد سیدرکن الدین یزد ، چهار گنبد خشتی یزد ، گنبد تاج الملک یا گنبد خاکی مسجد جامع اصفهان را نام برد. با پایان بحث گوشه سازی ساختن کاسه گنبد را مطرح می کنیم .گنبدهای ایران از دو پوسته ساخته شده است 1ـ پوسته درونی 2ـ پوسته بیرونی پوشـش درونی گنـبد روی به سـمت فـضای داخلی دارد و سـطح خارجـیش مـعمولاً مضرس است و ( بطوریکه در صفحات بعد خواهد آمد بدلایل مسائل ساخت و افزیر سازه ) به صورت پله پله ساخته می شود . به پوشش درونی ( آهیانه ) یا کُدُمبه گویند و پوشش بیرونی را ( خود ) می نامند .بدیهی است که خود بر هم بر سه گونه است :ـ صورتی از اجزا که دو پوسته کاملاً به هم پیوسته اند . یعنی خود بلافاصله روی آهیانه قرار می گیرد و فقط نوک گنبد در خود تیزه پیدا می کند تا شیب گاهی برای راندن برف و باران و غیره داشته باشد .بهترین نمونه در اوج کمال و زیبائی برای چنین گنبدهائی ، گنبد شیخ لطف اله اصفهان است این گنبد از لحاظ اجرا نوعی ویژگی دارد و آن اینست که بر خلاف سایر گنبدها آهیانه روی اَربانه سوار است . در گرداگرد اَربانه پنجره های مشبکی دیده می شود که کار نور رسانی را انجام می دهد . به دلیل وسعت دهانه چفد خود و آهیانه چمانه است . گنبدهای دوپوسته میان تهیدر این وضعیت آهیانه و خود تا ناحیه شکرگاه یعنی زاویه 5/22 درجه نسبت به سطح افقی کاملاً به هم پیوسته اند و از این قسمت به بعد دوپوسته تدریجاً از هم فاصله می گیرند و جدا از هم کار می کنند . گنبد مسجد جامع اردستان ( 555 هجری ) یکی از قدیمیترین گنبدهای دوپوسته پیوسته میان تهی است . بسیاری از گنبدهای قرن هشتم هجری را نیز به این صورت ساخته اند . یک نمونه خوب ، گنبد سیدرکن الدین یزد است که در ساخت آن از ناحیه شکرگاه تا تیزه گنبد هیچ گونه پیوندی بین دوپوسته دیده نمی شود . اما در کرمان اکثراً بین دوپوسته صندوقه شده است .برای صندوقه کردن چهار تا آجر را به صورت عمودی کنار هم می گذارند و روی آنها با آجر دیگری می پوشانند این صندوقه ها را در چند جا بین خود و آهیانه ایجاد می کنند . در این حالت گنبد از لحاظ افزیر مثل گنبد دوپوسته پیوسته است فقط سبک تر اجرا شده است . در واقع فضاهای خالی بین صندوقه ها از بار اضافه گنبد می کاهد .در گنبد مسجد جامع یزد از شکرگاه تا تیزه دیوارکهائی به صورت چند دایره متحدالمرکز روی آهیانه سوار کرده و خود را روی آن تکیه داده اند . اصطلاحا ً به این نوع ساخت کنوبندی گویند ( این دیوارکها حدود یک تا ۱/۵ آجر است .(در گنبد سلطانیه بر خلاف مسجد جامع یزد که پس از ساختن آهیانه دیوارک ها را ساختند همزمان با سـاختن آهیانه دنـده هائی در قـسمت های مـختلف آن ایـجاد کرده سپس خود را روی آن بنا داشته اند .در گنبدهای پیوسته میان تهی اکر بین خود و آهیانه از ناحیه شکرگاه به بعد هیچ اتصالی نباشد چفد گنبد داخلی معمولاً خاگی و چفد گنبد بیرونی شبدری خواهد بود . گنبدهای دوپوسته کاملا از هم گسستهدر چنین ترکیبی خود و آهیانه کاملاً از هم جدا هستند . از نمونه های اجرای خوب ، گنبد حضرت رضا ( ع ) و گنبد مسجد امام اصفهان است . در هر یک از این بناها خود و آهیانه فاصله نسبتاً زیادی از همدیگر دارند در این گنبدها برای نگه داشتن خود روی آن سوار شود این دیوارکها به نام خشخاشی معروف است . در اصفهان اصطلاح پرده را به کار می برند . هر دو پره مقابل را به هم وصل کرده و در آخر کار همه را در مرکز مهر می کنند . تا از نظر تقسیم بارها و نیروهای وارد بر گنبد دوپوسته با هم کار کنند و در مجموع گنبد یک پارچه شود .اگر یک پَره در جائی قرار گیرد که مانعی برای ایجاد روزن در همان نقطه باشد به جای یک پره دو پره کوچکتر در دو طرف روزن قرار می گیرد . تعداد خشخاشی ها معمولاً 8 تا است . در حد فاصل بین خـود و آهـیانه یک گردن قـرار می گـیرد که در صـورت فـاصله زیاد این گردن گریو نامیده می شود . گریو مخروطی ناقص نزدیک به استوانه است . در حالتی که دو پوشش به هم نزدیک باشند این گردن به صورت یک دیسک درمی آید که به آن اربانه گویند . اربانه یک گریو کوتاه است . خود به دو طریق روی گریو قرار می گیرد : 1ـ صورتی از اجرا که پاکار قوس مستقیماً به صورت خط قائم کمی پائین کشیده می شود و بعد سوار گریو می گردد که به آن ( شلال ) گویند . مثل گنبد حضرت رضا ( ع ) 2ـ صورتی دیگر که دنباله خود از پاکار به طرف داخل متمایل و بعد سوار گریو می شود که آن را آوگون نامند به این شکل خود نیز آوگون نامند به این شکل خود نیز آوگونه گویند . مثل مسجد امام اصفهان با مدرسه چهارباغ اصفهان که آوگون روی گریو است . از نمونه های گنبد آوگون دار روی اربانه ، گنبد سلطان بخت آغا در اصفهان است .گریو یا اربانه بطوریکه قبلاً گفته شد مخروط ناقص نزدیک به استوانه است بطوریکه اگر شاقول را روی بزرگترین قطر گنبد بگیرند پائین شاقول مماس با پائین ترین نقطه در پای گریو خواهد بود . به این ترتیب تا حدود زیادی جلوی رانش و لگدزدن طاق گرفته می شود . آهیانهآهیانه در لغت به معنی جمجمه است و در معماری به پوسته داخلی گنبد اطلاق می شود . چفدهائی که برای این پوسته در نظر گرفته می شود معمولاً بیضی هستند . در اصطلاحی عامیانه تر می گویند که آهیانه نباید از نصف تخم مرغ کوتاهتر باشد معهذا گاهی پوشش زیرین گنبد را با چفدی بسیار کم خیز مشاهده می کنیم به این چفدها تشتک یا تاوه گویند و از دوران هر یک حول محور قائمی که از رأس آن می گذرد پوشش مطلوب به دست می آید . اما این پوسته ها را دیگر نباید آهیانه نامید چه معمولاً نهنبن یا عرقچین کاربندی هستند . مثل ورودی مدرسه چهارباغ اصفهان ، گنبد ابونصر پارسا در بلخ ، گنبد عشرت خانه سمرقند متعلق به عهد تیمور و آرامگاه شاه ملک ( مسجد شاه ملک ) که در گنبدخانه به جای آهیانه کاربندی دیده می شود . گاهی نیز از داخل پوشش زیرین گنبد را بسیار کم خیز می بینیم ولی این پوشش به جای آنکه آهیانه باشد پوسته سومی است که در زیر آهیانه اجرا کرده اند و کمرپوش گفته می شود . کمرپوش ها را به دلایل گوناگون از جمله کوتاه کردن ارتفاع در فضای زیرین گنبد بنا کرده اند در بعضی از بناها زمان اجرای کمرپوش با ساخت اولیه گنبد دوپوش چند قرن فاصله دارد . مثلاً درچینی خانه اردبیل که گنبدی دوپوش متعلق به قرن هشتم هجری دارد ، در زمان صفویه یک کمرپوش با چفدآویز و آهوپا ( مقرنس ) اجرا کرده اند . در مقطع عمودی بنا هر سه پوسته قابل رؤیت است . گنبد دیگری که کمرپوشی بسیار کم خیز دارد گنبد مقبره قطب الدین حیدر در تربت حیدریه است . از نمونه های دیگر ، کمرپوش های مسجد جامع نائین است . در مسجد جامع نائین و مسجد خسرو اردستان کمرپوش را به این علت زده اند که قسمت بالای فضای مسجد را زنانه کنند . اکثراً پوشش کمرپوش ها تاوه است ( یعنی از دوران یک پانیذ یا یک کلیل حول محور قائمش پوشش را ایجاد کرده اند . ) در زیر زمین گنبدهای مدرسه دودر مشهد نیز پوشش دوتا از گنبدها تاوه است . پوششهای با خیز کم در جاهائی قابلیت اجرا دارد که اولاً فشار زیادی روی پایه ها باشد تا اصطلاحاً پایه ها در نروند ثانیاً شانه های بنا گرفته شده باشد واین در صورتی میسر است که ارتفاع ساختمان بالاتر از سطح طراز پوشش تاوه باشد مثلاً اجرای تاوه در طبقه زیرین انجام گیرد و روی آن طبقه دیگری بنا گردد و دیگر آنکه پایه ها نیز از ضخامت کافی برخوردار باشند تا مانع رانش نیروها به خارج گردند . به طوریکه گفته شد چفدهائی که برای آهیانه در نظر می گیرند اکثراً بیضی شکل هستند . چه این نوع پوسته در مقایسه با نیم گرد یا نیم دایره از قدرت فوق العاده خوب در مقابل تحمل بارهای وارد بر آن برخوردار است .در گذشته حتی تنبوشه های داخل قناتهای آب را نیز به شکل بیضی می ساختند . در شمال ایران پلهای طاقی را مرغانه پورت گویند یعنی پل طاقی یا پل تخم مرغی . چون تخم مرغ بطور معمول از دوتا نیم بیضی تشکیل شده است بسیاری از پوشش های سغ و گنبدی از کلمه خاگ یعنی تخم مرغ گرفته شده است . معمولاً در معماری ایرانی به پوشش هائی خاگی گویند که قوس یا چفد آن شباهت با قسمت پائینی و پهن تر تخم مرغ دارد .گاهی محققین خارجی در شناخت گنبدهای بیضی ایرانی دچار اشتباه شده و آنرا نیم گرد یا نیم دایره پنداشته اند آنچه مبنای این گمان شده آنست که خارجیان از وجود پاراسته یا پاراستی به عنوان یک اصل در گنبدهای ایرانی غافل بوده اند .در ایران چفد یا طاق یا گنبد را از شروع منحنی ( پا کارقوس ) روی پایه قرار نمی دادند بلکه تا حد معقولی که نوع و اندازه دهانه آنرا تعیین می کرد لبه منحنی را بطور قائم پائین می آوردند بعد روی پایه قرار می دادند این کمکی بود که نیروی رانش طاق بهتر در مرکز ثقل پایه قرار گیرد . این فاصله عمودی از پائین ترین نقطه منحنی تا پایه را پاراستی یا پاراسته گفته اند . پاراستی در اجرای چفد پاشنه نامیده می شود و در اجرای طاق آنرا دامن می گویند . در گنبد اسامی گوناگون آوگون ، شلال یا بشل به خود می گیرد ( بشل = پشل = آویخته = دامن (معماران ایرانی پوشش نیم گرد را مناسب نمی دانستند و در اصطلاح بنائی می گفتند چون دایره به یک مرکز منتهی می شود یک پا در هواست ولی بیضی دوپایه دارد و روی دوپا ایستاده است . قبل از آنکه به طریقه ترسیم پوششهای خاگی بپردازیم باید به اصطلاحات مربوط به قوس بیضی اشاره کنیم . به دو کانون بیضی پایه گویند . دو خطی را که یک سر هر کدام به یک کانون بیضی متصل است و سر دیگر بیضی را رسم می کند دوبند نامند . محیط بیضی یا نصف محیط بیضی کمند خوانده می شود . خطی که از وسط دو کانون بیضی عمود شود و تا افراز منحنی ادامه یابد دیرک است . وقتی دوتا بند با هم زاویه قائمه تشکیل دهند هج نام دارند . هج در لغت فارسی معنی عمود را می دهد مثلاً اگر دیواری را کج بنا کنند می گویند اول هجش کن یعنی راست یا عمودش کن . ضمناً به فاصله ای که هرگونه چفد یا طاق یا گنبد بر آن قرار می گیرد دهانه گویند .قـبل از آنکـه به بررسی انـواع چـفدها که از دَوَران آنها حول محور قائمشان پوشش گنبد به وجود می آیـد بپردازیم لازمـست گفـته شود که هـمه چـفدها ، طاقها و گنبدها بر دو دسته ( مازه دار ) و ( تیزه دار ) تقسیم می شوند . در انواع فرمهای مازه دار قله قوس منحنی است ولی در اشکال تیزه دار قله به صورت جناغی و تیزه است .برای ساختن آهیانه معمولاً از شکلهای مازه دار استفاده می شده است و فقط در دهانه های بزرگ به منظور تحمل بار بیشتر گاه چفدهای تیزه دار به کار می برده اند . اما در پوشش رویی گنبد ( خود ) همیشه چفد ، تیزه دار است . نواع پوسته های آهیانه1ـ پوسته خاگیپوسته خاگی از دوران چفد هلوچین کند حول محور قائمی که از راس آن می گذرد بدست می آید . چفد هلوچین کند بیضی ای است که فاصله کانونی آن مساوی نصف دهانه است FF= ۲/ab این بیضی خیزی نزدیک به دایره دارد لذا در دهانه های کمتر از16 گز از آن استفاده می شود . پوسته خاگی قبل از اسلام بسیار رایج بود بعد از اسلام نیز کمابیش در بناهای گوناگون به کار گرفته شد .بهترین نمونه آن گنبد تاج الملک در مسجد جامع اصفهان است .2 ـ پوشش چیله ـ چیلو ـ سیلواین پوسته از دوران چفد بیز یا هلوچین تند حول محور قائمی که از رأس آن می گذرد بدست می آید . و بعلت داشتن خیز کافی قابلیت تحمل بار بیشتری نسبت به پوشش خاگی دارد بنابراین در دهانه های بالاتر از 16 گز هم کاربرد دارد . این پوشش از قبل از اسلام تاکنون در ایران رایج بوده است .در یزد و کرمان و جنوب خراسان و سایر نواحی کویری بعلت دارا بودن مصالح سست و ناگزیری استفاده از خشت خام پوست درونی گنبد معمولاً‌ چیله است . نمونه های این پوشش را در سیدرکن الدین و مدرسه ضیائیه یزد می توان دید .3 ـ پوشش بَستو ( بَستو ـ کوزه (این پوشش از دوران چفد بستو حول محور قائمی که از رأس آن می گذرد بدست می آید . این پوشش از سایر پوشش های بیضی که در معماری ایران بکار رفته است خیز بیشتری دارد و معمولاً‌ در آهیانه گنبدهائی دیده می شود که پوشش خارجی (خود ) آن رُک باشد .پوشش یخچالها در اکثر نقاط ایران بستو است . پوشش بستو بعلت داشتن قابلیت تحمل بسیار در مقابل بارهای وارد بر آن در وسیع ترین دهانه های معمول در معماری ایران بکار می رود .از نمونه های موجود این نوع آهیانه مدرسه ملاعبدالله نائین و گنبد قابوس را باید نام برد .پوشش بیرونی گنبد قابوس ( خود ) ، رُک است و بعلت داشتن خیز مرتفع نیروهای رانشی بسیار زیاد است و در اصطلاح بنایان ( بیشتر لگد می زند ( . لذا مناسبترین شکلی که برای آهیانه این برج در نظر گرفته شده همان پوشش بستو است .4 ـ پوشش سَبوئیاین پوشش از دوران چفد چَمانه حول محور قائمی که از راس آن می گذرد بدست می آید . چفد چمانه از تقاطع دو بیضی بدست می آید . به این چفد ( سه و چهار ) و ( بَیان ) هم می گویند .این چفد که از ترکیب دو بیضی بدست می آید قابلیت باربری فوق العاده دارد . در ایوان پیشان بسیاری از مساجد جامع از این چفد استفاده شده است که نمونه قابل ذکر آن پیشان مسجد جامع یزد است . آهیانه گنبدهائی که از دوران این چفد بدست می آید برخلاف آهیانه ، اکثراً گنبدها تیزه دار است . بهترین مثال را باید آهیانه گنبد سلطانیه دانست . طرز چیدن مصالح گنبدگنبدها معمولاً‌ آجری یا خشتی هستند و به سه ترتیب چیده می شوند :1 ـ گِرد چین chin ـ Gerdدر این طریقه رگهای آجر متمایل به مرکز گنبد است و بصورت شعاعی چیده می شوند .2 ـ رَگچین chin ـ Ragدر این طریقه رگهای آجر یا خشت موازی خط افق چیده می شود . گنبدهای رک را نمی توان گردچین کرد بنابراین همه آنها بصورت رگچین ساخته می شوند .3 ـ تَرکین Tarkinدر این نوع چیدن ، گنبد را بصورت ترک ترک اکثراً با قالب گچی می سازند و بعد فاصله میان ترکها را با آجر یا خشت پر می کنند .در اجرا تویزه های گچ ونی را ( نی در داخل گچ حالت آرماتور در بتن دارد ( روی زمین مطابق قوس مطلوب ( قوس گنبد ) می سازند و پس از تکمیل ، همه تویزه ها را در فضای موردنظر توسط ( وادارهائی ) سرپا نگه می دارند بعد بین تویزه ها را با آجر یا خشت پر می کنند . در این طریقه اجرا برخلاف انواع دیگر گنبد از شاهنگ و هنجار استفاده نمی شود .طاقها و گنبدهای ایرانی هیچ کدام قالب ندارند حال آنکه اکثراً گنبدها در غرب توسط قالب زده میشوند .گنبدهای رومی را بیشتر روی سانتر ( Centre ) ) نوعی قالب ) می ساختند این قالب چوب بستی بشکل گنبد بود که روی آن سنگ ها را بطریق استروتومی ) سنگ تراشی با مهارت و دقت زیاد که درزها کاملاً‌ چفت هم گردد ) کار می گذاشتند .چفد معروف مصری نیز با استفاده از قالب ساخته می شد . مرحوم گدار این چفد را با چفد بیز ایرانی اشتباه کرد چرا که بیز تند از لحاظ تشابه ظاهری بسیار نزدیک به چفد مصری است اما در اساس چه از نظر ترسیم چه از نظر حیث اجرا بکلی با هم متفاوتند .چفد بیز تند یک بیضی است که فاصله کانونی اش مساوی طول دهانه است و بدون احتیاج به قالب ساخته می شود ولی چفد مصری متشکل از دو دایره است و چنانچه بدون قالب ساخته شود طاق خراب میشود . طرز ساختن گنبدطرز ساختن رایج گنبد مثل ساختن تاپو است همانگونه که تاپوساز دور تا دور تاپو می گردد و آنرا می سازد گنبد را هم رج به رج از پشت می سازند و بالا می روند چه گنبدهای ایرانی را بعلت نداشتن قالب نمی توان از داخل شروع به ساختن کرد . در شروع کار از دستگاهی بنام شاهَنگ و هَنجار استفاده می کنند . شاهنگ میله ایست که بطور عمودی کار می گذارند . این میله معمولاً‌ چوبی است و در مرکز گنبدخانه علم می کنند مانند گنبد مسجد رحیم خان اصفهان شاهنگ را از اطراف محکم می بندند تا تکان نخورد . در اصطلاح بنائی به علم کردن چوب ) هَج کردن ) می گویند . برای محکم بستن شاهنگ به دو دیوار گنبد از هشت الی ده چوب استفاده می کنند تا به اعتقاد بنایان چوب ( لًنبَر ) نخورد سپس در دو نقطه ای که باید دو کانون بیضی باشد روی شاهنگ دو تا گل میخ می زنند و به آن دو زنجیری بسیار ظریف وصل میکنند که با آن بتوان بیضی دلخواه را رسم نمود . این زنجیر همان هنجار است و ظرافت آن مثل زنجیرهای اردکانی است .سازنده گنبد از پشت کار مشغول چیدن می شد و منحنی گنبد را که از داخل می بایست صاف و دقیق می بود با این زنجیر کنترل می کرد برای عملکرد بهتر در محل قرارگیری گل میخ ها ( دو کانون بیضی ) دو تا شیار ایجاد می کردند و در هر کدام یک حلقه قرار می دادند تا هنجار براحتی دور شاهنگ بگردد و دور آن پیچیده نشود . طرز ساختن گنبدهای ترکینگنبدهای ترکین را بدون استفاده از شاهنگ و هنجار ساخته اند زیرا گاهی این گنبدها خیزشان به ۱۶ الی ۱۸ متر می رسد و امکان ساختن تویزه های با گچ و نی با این ارتفاع نیست .در گنبدهای مرتفع ترکین ترکها را تکه تکه ساخته و رویهم و کنار هم می چیدند به این ترتیب که تا ارتفاع معینی از گنبد یک سری ترک مشابه کنار هم قرار می گرفت و دور تا دور گنبد را می پوشانید بعد سری دیگری از ترکها که ارتفاع بعدی گنبد را شامل می شد روی ردیف زیرین قرار می گرفت و بهمین ترتیب چیدن ادامه پیدا می کرد تا ارتفاع گنبد کامل شود . برای اینکه نظم بهم نخورد همه تویوزه های تَرکی را روی زمین می ساختند سپس آنرا تکه تکه در مراحل مختلف بالا آمدن گنبد کار می گذاشتند .امروزه بجای استفاده از شاهنگ چوبی از شاهنگ آهنی استفاده می کنند که کار را خیلی آسان میکند ولی ظرافت و کارآیی چوب را ندارد .مهم آنکه در گذشته بدون داشتن آهن و سپری و غیره با ساده ترین وسایل گنبدها را در کمال استادی بنا می کردند .ضخامت چفد و طاق و گنبد را ( تَبَره ) گویند در طاق و بخصوص گنبد ضخامت تبره در سطوح مختلف متفاوت است. در گنبدها تبره ای ( ضخامتی ) که برای آهیانه گنبد در پاکار در نظر می گیرند ۱/۱۶ دهانه است مثلاً اگر دهانه آهیانه ۱۶ گز باشد ضخامت تبره در پای کار یک گز خواهد بود . نمونه قابل ذکر گنبد سلطانیه با دهانه بیش از ۲۴ گز است که تبره را کمی بیش از ۱/۴۰ گز گرفته اند یعنی دقیقاً ‌۱/۱۶ دهانه . البته در پاکار بعداً‌ ضخامت ( خود ) نیز به آن اضافه خواهد شد . زاویه 5/22 درجه روی پوسته گنبد را نسبت به مرکز دهانه ( شِکَرگاه ( گویند . فاصله از پاکار تا نقطه شکرگاه نیز بالِنج نامیده می شود . معمولاً فاصله پاکار تا شکرگاه را که همان بالنج باشد با همان ضخامت ۱/۱۶ دهانه می چینند .از شکرگاه تا زاویه ۶۷/۵ درجه نسبت به مرکز دهانه ( ایوارگاه ) ، شانه طاق یا گنبد گفته می شود . در چیدن گنبد از شکرگاه تا زاویه ۴۵ درجه ( میان شانه ) ضخامت را یک خشت کم می کنند از زاویه 45 درجه تا ایوارگاه مجدداً از ضخامت تبره یک خشت می کاهند . از ایوارگاه تا نزدیکیهای تیزه نیز خشت دیگری از کلفتی طاق کم می کنند . این بخش معمولاً‌ نازکترین ضخامتی است که می توان با آن طاق یا گنبد را اجرا کرد .چون در نزدیکیهای تیزه دیگر امکان اجرای گنبد بصورت بقیه قسمتهای آن میسر نمی گردد لذا در نزدیکیهای تیزه سوراخی باقی می ماند که اجرای پوشش آن باید مثل دهانه چاه بصورت طوقه چینی باشد به این سوراخ ( هورنو ) گویند . گاهی این سوراخ را پر نمی کنند تا در بالای طاق یا گنبد کار نوررسانی را انجام دهد . مثلاً‌ در پوشش بازارها اکثراً سوراخ هورنو باز است تا عمل تهویه و تنظیم روشنائی صورت پذیرد .در گنبد سلطانیه سوراخ هورنو قطری حدود ۱/۸۰ متر دارد . زیرا از این حد به بعد معمار سازنده نمی توانست مرتباً آجر را کوچک کند و رگها را ریز کند تا به تیره برساند . برای پر کردن هورنو امکانی بجز طوقه چینی باقی نمی ماند به این نوع اجرای پوشش ( پرگر ) گویند در پرگر یا پرگره چینی از اطراف حلقه آجرها رگه به رگه پیش می نشینند تا پوشش کامل شود . در میان هورنو یک میله آهنی کار گذاشته می شود و طوقه میله آهنی را در بر می گیرد .پس از اجرا چه بعلت وجود میله آهنی چه بعلت نوع پر شدن سوراخ ( طوقه چینی ) تیزه گنبد شکل نوک تیز پیدا می کند . و بخصوص در آهیانه های مازه دار تیزه گنبد فرم چفد یا طاقی را پیدا میکند که سَربَر کرده باشد . این سربرکردگی ضعف و نقصان به حساب نمی آید تقریباً‌ چاره ناپذیر است . مثلاً در گنبد خاکی مسجد جامع اصفهان با وجود شکل کامل بیضی در بالای تیزه نوعی تورفتگی دیده می شود . میله آهنی مذکور را در پائین گنبد معمولاً‌ به یک قلاب ختم می کنند تا برای آویختن قندیلها و چراغها مورد استفاده قرار گیرد . برای گیردار شدن میله آهنی در درون گنبد پایه آنرا به شکل شش یا هشت پر می سازند . در مجموع به ستونی که حد فاصل بین پوسته زیرین و رویی گنبد است و میله آهنی را دربر می گیرد ( شَنگَرگ ) گفته می شود .در بالای میله آهنی از حد خود گنبد به بالا توغ قرار می گیرد . توغ متشکل از سه تکه گوی فلزی و چند تکه لوله نسبتاً‌ قطور است که رویهم قرار می گیرند به این ترتیب که روی میله آهنی اول یک لوله سوار می شود بعد یک گوی فلزی که از دو طرف سوراخ دارد تا بتواند هم روی لوله زیرین جایگزین بشود و هم لوله بالائی روی سوراخ فوقانی آن جایگزین شود ، قرار می گیرد و بهمین طریق توغ ساخته می شود گوی انتهائی دیگر در بالا سوراخ ندارد . گاهی اوقات بجای گوی انتهائی ( خوج ) می گذارند . منبع:آران اسکان

تاق و تویزه ، تاق و لنگه ، تاق و باریکه ، تاق و چشمهتاق و تویزه اصطلاح مردم جنوب ایران است. به جای تویزه (تبیزه) نیز میگویند. تویزه یعنی قوس و قزح و شاخه های خمیده. منظور از تویزه در معماری ، باریکه تاق باربری است که با چفد باربر ساخته میشود (پوتر خمیده در معماری غربی) و در فواصل معینی ایجاد میگردد تا نیروهای منتقل شده از سطح تاق را به پایین انتقال دهد. (در تاقهای ضربی امروزی، تیرآهن کار تویزه را انجام می دهد. بین تیرهای آهن، تاق ضربی زده می شود ) تاق بین تویزه ها می تواند در انواع گوناگون اجرا شود که بعدا به آن خواهیم پرداخت . در کاشان و خراسان به این تویزه ها لنگه می گویند. در خوزستان اصطلاح باریکه هم بکار میرود. در واقع تویزه یا لنگه یک دنده ی تاق باربر است. در پوششهای مسطح چوبی، (پالار) یا همان تیرچوبی حمال، کار تویزه را انجام می دهد.برای ساختن تویزه ابتدا باریکه تاقی با چفد مورد نظر از گچ و نی می سازند؛ به این ترتیب که یک نیمه چفد را روی زمین ترسیم کرده، دو طرف این نیم چفد را با فاصله نیم آجر (10 الی 12 سانتیمتر)، آجر می چینند. این آجرها در واقع قالب هستند. در کف شیار به وجود آمده، کمی ماسه می ریزند. بعد دوغاب گچ می دهند. همراه دوغاب، نی را در میان می گذارند تا گچ یکپارچه شود ( نی، حالت آرماتور در بتن را دارد) و از شکستن بعدی آن جلوگیری گردد (گچ را به محض درست کردن می ریزند تا کشته نشود). بعد روی آن را با ماله صاف می کنند و می گذارند خشک شود. پس از خشک شدن یک نیمه تویزه گچی آماده است. نیمه دوم نیز به همین ترتیب ساخته میشود.ساختن دو تا نیمه تویزه بجای یک چفد کامل به منظور آن است که دو نیمه کاملاً قرینه باشند و اِشکالی ا ز لحاظ اجرای بعدی پیش نیاید. بدیهی است که این لنگه های گچی مقاومتی در مقابل بار ندارند. بعد از آنکه لنگه ها آماده شد، در محلی که باید تویزه های باربر قرار گیرند، آنها را در فضا وا می دارند (نگه می دارند). به این کار(آوزیر کردن)، یا آفزیر کردن می گویند. زیر لنگه ها را یک لایه آجر می چسبانند (به شیوه لاپوش)، بعد طرفین آن را آجر می چسبانند (مثل تاق ضربی)، در مرحله بعدی روی آن را مثل تاق رومی هره میکنند. با این کار، ضخامت و قطر لازم به دست می آید و به این ترتیب تویزه باربر به وجود می آید. در اینجا تویزه در مرحله سفت کاری است که برای نماسازی روی آن آجرنما می آید.تاق و تویزه را معمولاً در دهانه های طولانی، مانند بازارها به کار می برند.از آنجایی که تویزه ها حکم جرز را دارند و بارهای وارده از تاق به زمین را منتقل می کنند، دیوار بین تویزه ها نمی تواند و نباید به ضخامت تویزه باشد و حتی بنا به مورد می تواند فضای بین تویزه ها خالی باشد. چفد شبدریبه نظر می رسد انتخاب لغت شبدر از واژه شب به معنی پوشاندن گرفته شده باشد (پون این چفد هیچ شباهتی به گل شبدر ندارد). واژه شب در واژه های مرکبی چون شبستان، چادر شب، شب کلاه و... به همین معنی پوشاندن آمده است. در جنوب ایران به شبدری، شپدری هم گفته میشود.یکی از عللی که این قوس معمولاً در گنبدها به کار میرود (نه در تاقها)، آن است که در ترسیم این چفد از دایره استفاده میشود. لذا ترسیم آن در فضا برای اجرای تاق به علت مشکل یافتن مرکز دایره کمابیش میسر نیست. حال آنکه در خود گنبد (پوسته بیرونی) چون از نوعی شابلون (این شابلون ربطی به شاهنگ و هنجار که در ساختن پوسته داخلی گنبد بکار میرود، ندارد) استفاده می کنند (این شابلون ابزاری است که روی خود گنبد می گردد و پایه اش روی بلبرینگ است و مرتباً با آن می توان قوس گنبد را کنترل کرد)، مشکل ترسیم آن در فضا حل میشود و فرم یکدست تر اجرا میگردد. علل دیگری در کاربرد این نوع چفد وجود دارد که از آن جمله میتوان قابلیت باربری و زیبایی شکل و ترکیب پذیری آن با انحنای آوگون در گنبدهای آوگوندار را نام برد. طرز ترسیم چفد شبدری تند(ترسیم چفد شبدری در کتاب تاق و ازج غیاث الدین جمشید کاشانی آمده است)دهانه ab مفروض است. به قطر ab دایره ای میزنیم و دایره را از نقطه تیزه r به 6 قسمت مساوی تقسیم میکنیم تا نقاط qو s به دست آیند. یکبار به مرکز c و شعاع ac و cb دو قسمت پایین قوس را میزنیم ( تا نقاط k و p ) و بار دیگر به مراکز qوs و شعاع های sk و qp دو قسمت بالای قوس را ترسیم میکنیم. چفدamb مطلوب است. برای ایجاد آوگون در گنبدها به اندازه 15 درجه قوس دایره را به پایین ادامه میدهیم تا نقاط B و A (پاکار گنبد) به دست آید. ترسیم چفد شبدری کند دهانه ab مفروض است. دایره ای به قطر ab رسم و آن را به چهار قسمت مساوی تقسیم میکنیم تا نقاط k و p و q وs به دست آیند. یکبار به مرکز c و شعاع ac و cb دو قسمت پایین قوس را تا نقاط k وp میزنیم و بار دیگر به مراکز qوs و شعاع های sk و qp دو قسمت بالایی قوس را میزنیم. همانگونه که میبینید تیزه این قوس پایین تر از شبدری تند قرار میگیرد. در نوع کند نیز در کاربرد برای گنبد منحنی دایره را برای ایجاد آوگون به اندازه 15 درجه به پایین ادامه میدهیم تا پاکار AB به دست آید.

New building block امروزه سبک سازی و استفاده از مصالح نوین یکی از اهداف اصلی در ساخت و سازهای صنعتی میباشد.و ما هرروز شاهد ظهور محصولات نوین وتکنولوژی های مدرن در صنعت ساخت و ساز میباشیم. یکی از موارد بسیار مهم در ساخت و ساز، سازگار بودن مصالح ساختمانی با محیط زیست است.بدین صورت که متریال مورد استفاده، در عین حالی که سبک، مقاوم و عایق است، کم هزینه و طبیعی باشد. یکی از این محصولات بلوک ساختمانی همکریت میباشد که جایگزینی خوب برای بلوکهای بتنی است.این بلوک هفت برا بر سخت تر و محکم تر از بلوک مشابه بتنی است.این بلوک ها از بوته گیاه، خاک رس و آب تشکیل شده است. این متریال ساختمانی دوستدار محیط زیست است و هیچگونه اثر مخربی برای محیط پیرامون خود ندارد. روش کار بدین صورت است که در هنگام دروکردن محصول، قسمتی از گیاه که بر روی زمین باقی می ماند، جمع آوری میشود و در یک مکان خشک دپو میشود، سپس بعد از چهارده هفته، بوته گیاه آماده بهره برداری میشود. بوته خشک شده به همراه آب و خاک رس که حکم چسب را دارد، در بتونیر ریخته میشود و میکس میشود.این محصول بادوام و محکم است و به راحتی در ساختمان ها قابل اجرا است. بلوک ساختمانی همکریت از کربن خنثی تشکیل شده است. این کربن به صورت کربن منفی فعال میشود و گاز دی اکسید کربن را از اتمسفر جذب میکند.دی اکسید کربن جذب شده باعث رشد واحدهای بوته میشود.در طول دوره این رشد، واحدهای بوته، اکسیژن را در اتمسفر منتشر می کنند. این متریال گزینه بسیار مناسبی برای صنعتی سازی ساختمان به شمار میرود. منبع: سایت خبری / تحلیلی معماری نیوز

گروهی از دانشمندان کلمبیایی در طرحی ابتکاری مصالح ساختمانی جدیدی را با درجه مقاومت بالا ابداع کردند که به علت پائین بودن قیمت آن احتمالا می تواند در حل بحران مسکن در کلمبیا نقش بازی کند. به گزارش شبکه تلویزیونی الجزیره، این دانشمندان می گویند خانه های ساخته شده از پسمانده دانه های قهوه شاید بهترین گزینه برای ساخت خانه های سنتی مقاوم در برابر رانش زمین باشد. دانه قهوه یکی از مهمترین منابع درامد کشاورزان در کلمبیا و یکی از مهمترین محصولات این کشور محسوب می شود. تعدادی از دانشمندان کلمبیایی توانستند عصاره دانه قهوه و پسماندهای حاصل از تولید دانه قهوه را از طریق مخلوط کردن آن با مواد مقاوم در برابر حرارت، به ماده ای مناسب برای ساخت خانه که بسیار شبیه به چوب است تبدیل کنند. این دانشمندان می گویند محصول جدید آنها به اندازه کافی مقاوم است که بتوان از آن برای ساخت خانه استفاده کرد. می توان صفحات تولید شده از این طریق را بدون نیاز به پیچ و میخ یا هر ماده دیگری در محل مورد نیاز نصب کرد. این صفحات، جایگزین بسیار مناسبی برای صفحات چوبی محسوب می شود و به حفظ جنگلهای کلمبیا کمک می کند. جرج مدینا استاد مهندسی صنایع در دانشگاه لس اندز که از جمله ابداع کنندگان مصالح ساختمانی جدید است گفت: ما برخلاف سایر کشورها جنگل مصنوعی نداریم ولی مقدار زیادی زباله طبیعی در اختیار داریم که پسمانده های دانه قهوه یکی از آنها است. ما آزمایش های زیادی روی پسمانده های مختلف انجام دادیم و بهترین جواب را از پسمانده های قهوه گرفتیم. با استفاده از صفحه های تولید شده از پسمانده دانه های قهوه می توان به راحتی خانه ای مناسب ساخت که فقط هفت هزار و پانصد دلار برای احداث آن هزینه می شود. چنین خانه ای سبکتر از خانه های ساخته شده از مصالح سنتی است و نیاز به زیرسازی محکمی ندارد. چنین مسئله ای برای ساکنان کلمبیا که با بارانهای فصلی و رانش زمین مواجه هستند امتیاز بزرگی محسوب می شود. چنین بارانهایی ممکن است موجب تخریب منازل سنتی بر سر ساکنان آن شود. سبک بودن منزل ساخته شده از پسمانده دانه های قهوه موجب می شود این منازل در برابر چنین حوادثی ایمنی بیشتری داشته باشند. منبع:اسکان آرا

دست همه درد نکنه رای دادییییم

عناصر جزئیات جزء جدایی ناپذیر اجرای هر بناییست و علم به آن از ملزومات کار هر معمار و عمرانی محسوب می شود خلاصه ای از جزئیات ساختمانی را در یکی از وبلاگها دیدم و به نظرم مفید خواهد بود فصل اول : ۱- پی های چاهی : پی های نیمه عمیق ۲- پی های شمعی : پی های عمیق ۳- رگلاژ : تسطیح زمین و برداشت خاکهای نباتی ۴- دکوپاژ : به عملیات برداشت خاکهای نباتی ۵- پیکتاژ : میخ کوبی ۶- کفراژ : به عمل قالب بندی ۷- سنداژ : به گمانه زنی در آزمایشات خاک ۸- اجزاء بتن : سیمان . شن . ماسه شسته . آب ۹- نام دیگر پی گسترده : پی رادیه ژنرال . پی عمومی ۱۰- فونداسیون به شکل طاق وارونه : رادیه ۱۱- توزیع بار در پی منفرد : قیف وارونه ۱۲- عمل زهکشی : جمع آوری و دور کردن آبهای سطحی از ساختمان ۱۳- دستگاه ژئوفون : تعیین مقاومت خاک ۱۴- زمین دج : فشرده ۱۵- پی نواری : در زیر دیوارها ۱۶- پی پاشنه ای (منفرد) : در زیر ستونهای تک ۱۷- بالشتک : فاصله ی قالب با میلگرد ها ۱۸- عمق مناسب ایستایی : ۳ متر ۱۹- رپر : نقطه ی مبنای خارج از محل احداث بنا ۲۰- اتصال کله و راسته : هلندی ۲۱- ژوئن : درز انبساط ۲۲- اندازه ذرات ماسه : ۲> >06/0 23- اندازه ذرات شن : mm100> >2 24- اندازه ذرات لای : ۰۶/۰> >002/0 25- اندازه ذرات رس : ۰۰۲/۰> 26- بالشتک : spacer فصل دوم : ۱- زنجاب کردن آجر : اشباع کردن آجر ۲- لابند : قفل و بست در گوشه و کنج ها ۳- لاریز : اجرای پله پله دیوارهای طولانی در ۲ قسمت ۴- هشت گیر : به صورت دندانه دندانه در محل اتصال تیغه های عمود بر دیوار اصلی ۵- دیوار تکیه : دیوار حائل ۶- اجزاء ملات باتارد : ماسه . سیمان . آهک . آب ۷- دیوارهای پرده ای : دیوار شیشه ای ۸- بارباکان : آبروی پشت دیوار حائل ۹- گابیون : دیوار خشکه چین با توری فلزی فصل سوم : ۱- ملات زیر قیرگونی : ملات ماسه سیمان ۲- ارتفاع سنگ ازاره : حداقل ۳۰cm 3- حداقل ضخامت سنگ ازاره : ۳ cm 4- ارتفاع سنگ ازاره که باید در داخل کف تمام شده فرو رود : ۵ cm 5- قیر در مناطق معتدل : ۷۰ /۶۰ ۶- قیر در مناطق گرمسیر : ۲۵ / ۸۵ ۷- همپوشانی لایه های عایق افقی : ۲۰ cm 8- همپوشانی لایه های عایق عمودی : ۱۰ cm 9- پله ای کردن عایق در دیوارهای حائل : مقابله با لغزش دیوار ۱۰- حداقل شیب درپوش های بتنی : ۳% ۱۱- آبچکان در درپوش : سنگی و بتنی ۱۲- گوه چوبی در قرنیز : گالوانیزه ۱۳- قیر در هنگام مصرف : مایع ۱۴- دیوار زیرزمین : عایق کاری باید تا زیر سقف باشد ۱۵- حداقل ارتفاع کاشی کاری در حمام ها : ۱۸۰ cm 16- حداقل ارتفاع کاشی کاری در آشپزخانه : ۱۵۰ cm 17- حداقل ارتفاع کاشی کاری در توالت های دارای دستشویی : ۹۰ cm فصل چهارم : ۱- در ساختمانها با مصالح بنایی : از نعل درگاه بتنی پیش ساخته ۲- طول گیرداری نعل درگاه روی دیوارهای جانبی : ۲۵ cm 3- ارتفاع نعل درگاه حداقل : ۱۲ cm 4- به فاصله ی داخلی ۲ طرف قوس : دهانه ۵- به فاصله ی بین بالاترین نقطه قوس تا پای طاق : ارتفاع یا خیز ۶- رأس قوس : کلید ۷- به نسبت ارتفاع قوس به دهانه ی قوس : ضریب خمیدگی ۸- لغاز : تحمل بار نعل درگاه . اتصال چهارچوب (درب) و پنجره ۹- آستانه : قسمت پایینی قاب ۱۰- کتیبه : قسمت بالایی درب که ثابت یا متحرک است ۱۱- ( درب) بر مبنای محل استقرار نیست : ۲ طرفه . محوری ۱۲- ارتفاع چهارچوب : ۱۰cm از ارتفاع درب بیشتر ۱۳- درب چهارچوب فلزی : از چفت برای پنهان نمودن ترک ۱۴- درب چهارچوب چوبی : از روکوب یا فتیله برای پنهان نمودن ترک ۱۵- فاصله ی بین شانه تا محلی که طاق در اثر با زیاد فرو می ریزد : آذرگاه ۱۶- بدون چهارچوب اجرا می گردند : دربهای سکوریت ۱۷- شاخک ها باید به صورت : قرینه اجرا گردند ۱۸- چهارچوب رایج : فلزی ۱۹- چهارچوب برای دربهای تنکه ای : چوبی فصل پنجم : ۱- برای سقفهای چوبی کاربرد ندارند : ملات باتارد ۲- حداقل ضخامت بتن روی بلوک : ۵ cm 3- در پوشش سقف با طاق ضربی آجری : ملات گچ و خاک ۴- فاصله ی بین ۲ تیر آهن در طاق ضربی: ۸۰ تا ۱۱۰ cm 5- طول همپوشانی ورقهای آرداواز : ۲/۱ از طول کل ۶- دهانه ی طاق ضربی : ۹۰ تا ۱۲۰ cm 7- خیز طاق ضربی : ۳ تا ۷ cm 8- فندوله : قالب سفالی تیرچه ۹- اجرای ۲ کلاف بتنی الزامی : دهانه ی ۵/۶ متر ۱۰- سقف زینتی : سقف ۲ طرفه ۱۱- حداقل شیب بام مسطح : ۵/۱% ۱۲- بار زنده ی اتاقهای مسکونی : ۲۰۰ kg 13- – بار زنده ی سقف راهروها : ۳۰۰ kg 14- بار زنده ی سقف کلاسها ی درس : ۳۵۰ kg 15- سقف قارچی : سقف بتنی ۱۶- در سقف تیرچه بلوک فاصله ی تیرچه ها از هم : ۵۰ cm 17- کش در خرپا : یال تحتانی ۱۸- لنگ در خرپا : یال فوقانی ۱۹- حداقل زاویه ی خم عایق قیرگونی در کنج ها : ۱۳۵ درجه ۲۰- مناسب ترین سقف برای سالن اجتماعات : دال ۲ طرفه و خرپا ۲۱- پوشش سر تیرهای چوبی : قیر و ورق مسی ۲۲- برای جلوگیری از پیدا شدن خط تیر آهن در سقف : آنرا با تور سیمی بپوشانیم ۲۳- فاصله ی مناسب بین تیر آهن های طاق ضربی : ۹۰ cm 24- از برخورد چند سطح شیبدار با زوایای متفاوت : سقف چند طرفه فصل ششم : ۱- بتن سبک : سیمان . پوکه معدنی . شن و ماسه ۲- عایق در سرویس بهداشتی و آشپزخانه : ۱۰ سانتی متر روی دیوار بالا می آید ۳- حداقل شیب عرضی پیاده رو : ۲% ۴- ضخامت خاکبرداری در پیاده رو : نباید بیشتر از ۱۰cm باشد ۵- ضخامت لایه ی شفته آهکی : بین ۲۰ cm تا ۳۰ cm 6- عمق خاک مناسب چمن کاری : ۳۰ تا ۴۰ cm 7- بتن سبک و کم عیار مناسب زیرسازی : تونان ۸- حداکثر ضخامت لایه های خاکریزی در هر مرحله : ۲۰ cm 9- ضخامت بتن زیرسازی : ۵ cm 10- عیار بتن زیرسازی : ۲۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب ۱۱- آسفالت پیاده رو : توپکا . ریز دانه فصل هفتم : ۱- خاک رس خالص : سفید ۲- سیمان : سنگ آهک . خاک رس و پخت در دمای ۱۵۰۰ درجه ۳- ماسه : ۲ mm یا کوچکتر از۲mm 4- شن نخودی : بزرگتر از۲mm 5- شن بادامی : بزرگتر از۶mm 6- کاهگل : اندود روی دیوار و سقف ۷- صدای زنگ آجر : نشان دهنده تو پری ۸- رنگ روشن آجر : پخت خوب ۹- گچ برای اندود خارجی و مقاوم در برابر رطوبت : گچ کین ۱۰- درجه حرارت پخت گچ اندود : ۲۰۰ درجه ۱۱- گچ برای سطوح بتنی : گچ گیپتون ۱۲- نماسازی با ناهمواری کم : ماهوتی ۱۳- نماسازی با ناهمواری زیاد : تگرگی ۱۴- نمای سر خود : نمای معدنی فصل هشتم : ۱- در ملات کاشیکاری : نباید ملات گچ و خاک بکار برد ۲- ارتفاع عایق تا چند سانتی متر بالاتر از کف سرویس : ۱۰ cm 3- عایق در پشت وان ها تا چند سانتی متر بالاتر از لبه ی وان می آید : ۱۰ cm 4- نا مناسب ترین دستشویی : دستشویی پایه دار ۵- لوله ی S شکل : شتر گلو ۶- شیب کف سرویس بهداشتی : ۱% به سمت کفشور ۷- بهتر است درب توالت : به درون باز شود ۸- حداقل ابعاد سرویس بهداشتی : ۱۲۰ * ۱۱۰ ۹- ضخامت سرامیک : ۸ تا ۲۵ mm 10- ضخامت ابعاد دستشویی (روشویی) : ۴۰ * ۳۰ cm 11- حداقل فاصله ی سنگ توالت از دیوارهای مجاور : ۳۰ cm 12- جلوگیری از بوهای مزاحم : شترگلو . هواکش ۱۳- گلنم : ملات ماسه سیمان به ضخامت ۰٫۵ cm 14- حداکثر جذب آب کاشی کف نباید از : ۲% بیشتر باشد ۱۵- ابعاد سنگ توالت : ۵۰ * ۳۵ cm فصل نهم : ۱- نامناسب ترین مهاربند : مهاربند پرده ای ۲- مناسب ترین مهاربند : مهاربند ضربدری ۳- رایج ترین اتصال در ایران : اتصال با جوش ۴- حداقل قطر پایه های چوبی : ۱۰ cm 5- حداکثر فاصله ی پایه های چوبی : ۸۰ cm 6- قالب برداری کمترین زمان : قالب برداری قائم ۷- قالب برداری بیشترین زمان : قالب برداری زیرین تیر ۸- وظیفه ی تنگ بستن : مقاومت در برابر نیروهای کششی ۹- بال پهن : IPB 10- تیرآهن معمولی : INP 11- در مقابله با لنگر خمشی : بال تیر تقویت شود ۱۲- لاپه : به تیرهایی که در امتداد عمود بر خرپا بر روی آنها قرار می گیرند ۱۳- بند انبساط در نقاط سردسیر : ۱۰۰ cm 14- بند انبساط در نقاط گرمسیر : ۵۰ cm 15- طول آرماتور انتظار در ستون : ۶۰ cm 16- حداکثر فاصله ی خاموتها : ۳۰ cm 17- حداقل فاصله ی خاموتها : ۱۰ cm 18- پیدستال : ستونی است که نسبت عرض به ارتفاع آن از ۱ به ۳ کمتر باشد ۱۹- تیرآهن زیرسری : به تیرآهن های افقی روی زمین جهت انجام عملیات جوشکاری ۲۰- پل های خورجینی : در مقابله با نیروهای جانبی ضعیف می باشد ۲۱- حداکثر تعداد پله برای پلکان یک طرفه : ۱۲ پله ۲۲- حداکثر فاصله ی پشت بند ستون : ۸۰ cm 23- دستگاه سندبلاست در آرماتور : برای زنگ زدایی از سطح میلگرد ۲۴- ویبره کردن بتن : افزایش تراکم بتن ۲۵- CNP : تیرآهن لانه زنبوری ۲۶- طول وصلۀ میلگرد : ۴۰ ۲۷- UNP : ناودانی ۲۸- حداقل سطح مقطع فولاد در تیر : ۲۵% ۲۹- حداکثر سطح مقطع فولاد در تیر : ۴% ۳۰- ستونک بتنی : رامکا ۳۱- رامکا : برای مشخص شدن محل دقیق ستون و امکان تکیه دادن پای قالبها قبل از استقرار میلگردهای ستون از رامکا استفاده می شود که به ارتفاع حداقل ۱۰ cm می باشد و این کار غیر فنی می باشد

سازه های تنسگریتی TENSEGRITIES که به سازه کش بستی هم ترجمه شده اند، گونه ای از سازه های فضاکار هستند و متشکل از یک سری عناصر کابلی و یک سری عناصر فشاری می باشند . عناصر کابلی یکسره و ممتد هستند ولی عناصر فشاری خیر. این سیستم را کنت اسنلسون KENNETH SNELSON که یک معمار آمریکایی است در سال ۱۹۸۴ اختراع نمود، اولین کسی بود که در سن نوجوانی پا در دنیای شکفت انگیز سازه های کش بستی نهاد و لذا هیجان زده این کشف را با استاد خود ( باکمینیستر فولر) در میان گذاشت ولی چندی نگذشت که متوجه ثبت این اختراع توسط استاد گردید این سازه ها به دلیل دارا بودن مزایای بیشماری چون سبکی، زیبایی، کارآیی، قابلیت باز و بسته شدن و تطبیق پذیری با نیروهای ایجاد شده در سازه در سال های اخیر، توجه بسیاری از معماران، مهندسین، ریاضیدانان و متخصصین بسیاری از علوم دیگر را به خود جلب نمودند. کاربرد این سیستم در مجسمه سازی و در طراحی صنعتی و ساخت اشیا کاربردی و تزیینی، اندیشه استفاده از آن را در معماری مطرح نمود. اما به علت پیچیدگی نسبی و البته عدم آشنایی معماران با این نوع سازه در ایران علاوه بر اینکه نمونه قابل توجه ساخته شده ای از سازه تنسگریتی وجود ندارد، منابع بسیار محدود و مختصری نیز در ارتباط با آن در اختیار می باشد. بسیاری از معماران و مهندسین، سازه تنسگریتی را نمی شناسند و نهایتا فقط در حد اسم با آن آشنایی دارند. منبع نقش ونگار

معمار: رضا صیادیان ،سارا کلانتریسال احداث: ۱۳۹۱ مساحت زیر بنا :۱۳۴۴ متر مربع آپارتمان دانیال در منطقه شمال شرق تهران واقع شده است. این محله که دانیال در آن ساخته شده است خانه های تابستانی و باغهایی داشته که در توسعه شهر تهران ، درختان و باغهای زیادی از آن نابود و تبدیل به ساختمان شدند بنابراین معماران تصمیم به بازگرداندن یاد طبیعت و زنده کردن طبیعت از دست رفته گرفتند . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x599px.[/TD] [/TR] [/TABLE] تمام نمای خارجی از ۲۰ پنل درخت مانند تشکیل شده است. نمای هر طبقه با ۴ پنل که دو به دو مکملند تشکیل شده که قابلیت حرکت افقی روی ریل تعبیه شده را برای تنظیم از داخل دارا می باشند . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] تنوع شکل های نما با حرکت خورشید در زوایای مختلف تاثیری منحصر به فرد را در فضاهای داخلی با بازی نور و سایه در پی خواهد داشت .همین ایده در سقف و دیوارهای داخلی نیز دیده می شود [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] لایه زیرین نما با پنجره های بزرگی پوشیده شده که ارتباط بصری با شهر را فراهم میکند . [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] ساختمان دانیال در زمینی مستطیلی به وسعت ۳۲۰ مترمربع ساخته شده که شامل ۷ طبقه با مجموع زیربنای ۱۳۴۴ متر مربع می باشد [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 900x600px.[/TD] [/TR] [/TABLE] این آپارتمان دارای ۵ واحد مسکونی ۱۶۵ متری در ۵ طبقه می باشد [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 1000x402px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 800x1132px.[/TD] [/TR] [/TABLE] [TABLE=class: ncode_imageresizer_warning, width: 650] [TR] [TD=class: td1, width: 20][/TD] [TD=class: td2]This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 800x658px.[/TD] [/TR] [/TABLE] نقش نگار ، مرجع معماری و عمران ایران

منم طرح 4 ام بیمارستانه میلتونو بزارید برام براتون بفرستم

خواهش میکنم دوستم به امید موفقیت

زبان عمومی و تخصصی: فرهنگ تصویری معماری - دی .کی.چینگ زبان تخصصی پیشرفته - مهدوی نژاد (فصل2 و 3) شامل زبان عمومی،504، Essential Word Toffle انگلیسی برای دانشجویان معماری – دکتر رستگار پور انگلیسی برای دانشجویان معماری - دکتر فرهادی

نه بخون حتما خدارو چی دیدی شاید قبول شدیم منم 3 روز در هفته دارم فعلا که اوایل ترمه و انرژی دارم از خوابم میزنم تازه شروع کردم تا میتونی زبان بخون خیلی تاثیر داره

ای وای مینا جون تا بیام این منابع رو جمع کنم که شده بهمن

سلام دوستان ارشدی دوستان من هر چی سوالای سالهای پیش وپیشتر رو دیدم متوجه شدم که سوال در مورد باغ ایرانی زیاد اومده کسی میدونه از رو چی باید خوند؟؟یا جزوه ای چیزی دارید؟؟

منبع:اطلس معمازی

مدرسه شوکتیه بنای مدرسه شوکتیه (مدرسه حسینیه) با بهره گیری پر و خال حیاط مرکزی به بهترین نتایج از حیث تنظیم عملکرد و فراهم آوردن شرایط محیطی متعادل دست یافته است.نکته شاخص در بنای مدرسه شوکتیه پس از تغییر بهره برداری از مدرسه به حسینیه، فضای کلاه فرنگی برای برگزاری کلاس های درس و برخی مراسم جمعی نظیر امتحانات شفاهی مورد استفاده قرار می گرفته… …که با توجه به ساختار مدارس قدیم ایران، این فضا از حیث کیفیت های کالبدی و فضایی (فرم پایان، تناسبات، فرم سقف و نورگیری) بسیار شبیه به »مدرس« ها در مدارس قدیم بوده و با کاربری اعطا شده از هر جهت مطابقت داشته است. یکی از عناصر معماری به کار رفته در اتاق کلاه فرنگی شوکتیه که در جریان تحول خود جنبه تزئینی پیدا کرده گوشواره است. یکی دیگر از عناصر تزئینی معماری مدرسه شوکتیه طاق نماهای به کار رفته در قسمت های مختلف بنا می باشد.طاق نما می تواند واقعی یا نمایشی باشد و یا صرفا برای خوشنمایی و زیبایی سطح دیوار به کار رفته باشد که طاق نماهای ایوان شوکتیه و همچنین طاق نماهای سالن اجتماعات تنها برای زیبایی روی سطح دیوار به کار رفته اند. آجر فقط پر کننده جرزها و پوشاننده احجام و جدا کننده آن ها از یکدیگر نیست بلکه به عنوان یک عنصر کامل در معماری ایران به کار رفته است. آجر به عنوان یک عنصر تزئینی ، کارایی آن را دارد که با تمام عناصر تشکیل دهنده یک معماری بیامیزد و یادر شکل یک عنصر مجرد تزئینی همچون گنبد ، گوشواره ، قوس ، طاق نماها درآید آجرکاری های حسینیه شوکتیه بیرجند از نوع رگ چینی است.رگ چینی آجرکاری با ترکیب آجرهای یک رنگ و ایجاد طرح ها و نقش های مختلف در سطحی صاف را گویند.طرح های بسیار متنوعی که در آثار مختلف با آن برخورد می کنیم به چگونگی قرار گرفتن آجر در نمای بنا بستگی دارد و برخی از طرح ها نامشان را از وضع قرار گرفتن آجرها در نما گرفته اند.گذشته از کاربرد آجر در بنای اسکلت ساختمان و قوس ها و پوشش ها و بالاخره نماسازی مدرسه شوکتیه در زمینه پوشش کف نیز آجر مورد استفاده قرار گرفته است.از دیر زمان و پیش از اسلام شاهد کاربرد آجر برای پوشش سطح های وسیع در کف بناها در داخل و خارج هستیم.ابعاد آجرها ۲۰ در ۲۰ می باشند که البته آجرهای اصیل بنا ۴۰ در ۴۰ بوده اند و این آجرها در هشتی ورودی ضلع جنوبی بنا سالم باقی مانده اند.هشتی ورودی ضلع غربی نیز آجر چینی شده است که آجرهای مورد مصرف آن دارای طرح شش ضلعی می باشند.از نمونه زیباترین و پیچیده ترین تزئینات شوکتیه، انواع گچ بری ها را می توان نام برد علاوه بر انواع رسمی بندی و طاق نماها به گچ بری قطار گونه ایوان نیز می توان اشاره کرد. کلاه فرنگی زیبایی که در تالار شوکتیه در میان گنبد آن قرار گرفته با رسمی بندی بسیار زیبایی آذین شده. یکی دیگر از پدیده های ویژه معماری اسلامی مقرنس خوانده می شودکه این عنصر معماری در سردر مدرسه شوکتیه خودنمایی می کند. منبع : اطلس معماری

کاروان‌سرای حسین‌خانی این کاروان‌سرا از نوع کاروان‌سراهای درون شهری است که قاعدتاً زمانی به بازار شهر متصل بوده و اکنون از آن جدا افتاده است. این جدایی از ارزش اقتصادی آن کاسته و بنابراین از دست طمع سودجویان مصون مانده و کمتر دستخوش تصرف شده است؛ اما از گزند باد و باران و گذر ایام و غفلت مردمان به دور نمانده و آثار فرسودگی و خرابی در چهره آن پیداست. کار از جنوب و غرب به خیابان محدود می‌شود و دو ضلع دیگرِ زمینِ آن کاملاً صاف و راست‌گوشه است. روبه‌روی آن، در آن سوی خیابان غربی، سرایی به نام «سرای مرغی» واقع است. کاروان‌سرای حسین‌خانی، همچون دیگر کاروان‌سراها، حیاطی وسیع دارد که قوام همه اجزای طرح به آن است- حیاطی که حیات همه طرح بدان بسته است. حجره‌های کثیر در یک طبقه در اطرافِ این صحن نشسته و بدان رو کرده‌اند. ایجاد استحکام در هندسه طرح و تنوع بخشیدن به ضرباهنگ نماها، در عینِ حفظ تعادل و تقارن در آنها، و معنا بخشیدن به اشکال با کنار هم نشاندن شکل‌های کوچک و بزرگ دغدغه همیشگی معماران قدیم بوده است. نیل به این خواسته‌ها در کاروان‌سرا، به سبب گستردگی صحن و کوچک بودنِ نسبتِ ارتفاع بدنه به ابعاد افقی صحن و کثرت حجره‌های مشابه و مکرر، دشوارتر از بناهای مشابه بوده است. در کاروان‌سرای حسین‌خانی، برای نیل به این مقاصد، بدنه صحن در میانه هر جبهه به شکلِ نیم‌شش عقب نشسته است. به‌علاوه، در این نقاط، بنا در حد دو طبقه ارتفاع یافته و در نتیجه، در مرکز هر جبهه، ایوان‌گونه‌ای پدید آمده است. این تغییرِ رُخ‌بام صحن و بیرون‌زدگی حجم‌ها موجب شده است که ارتفاع جدارهای صحن بیشتر جلوه کند و تناسبات بهتری برای صحن حاصل آید و ضرب‌آهنگِ نمای داخلی نیز تنوعی خوشایند بیاید. دهانه‌های دیگر در دو اندازه یک در میان در کنار هم نشسته‌اند و بعضی از دهانه‌های کوچک‌تر به کفش‌کن حجره‌ها اختصاص دارد. قاعده فرد بودن تقسیمات در همه جبهه‌ها مراعات شده است. نکته شایان توجه این است که این تقسیمات در داخل ایوان‌گونه‌ها نیز ادامه یافته است. به عبارت دیگر، ایوان‌گونه‌ها در برش افقی از ترکیبِ یک دهانه بزرگ‌تر با دو دهانه کوچک‌تر پدید آمده است (در دهانه‌های کوچک‌تر، پلکان طبقه بالا را تعبیه کرده‌اند). در جلو هر حجره، ایوانچه‌ای بوده که پناهی برای حجره و سایه‌روشن مطلوبی برای نمای صحن فراهم می‌آورده است. بعدها بسیاری از ایوانچه‌ها را حذف و به حجره‌ها افزوده‌اند. با شکل کشکولی صحن، ایوانچه‌های کنج‌ها نسبت به دیگر ایوانچه‌ها تغییر زاویه یافته و تنوعی دیگر در طرح نما و حجم داخلی ایجاد شده است. شیوه حل مشکل همیشگی فضاهای واقع در کنج به کمک ایوانچه‌های مذکور شایان توجه است. همه حجره‌های کنج‌ها، همچون دیگر حجره‌ها، مستطیل‌شکل و کامل است؛ و قرار گرفتن آنها در کنج سبب تغییر شکلشان نشده است. مشکل وصول به آنها نیز صرفاً با ایوانچه‌هایی به سادگی و زیبایی حل شده است. ورودی‌های صحن در ایوان‌گونه‌های جنوبی و غربی واقع است که از سَردَرهای ساده‌ای در خیابان آغاز و، با راهرو یا هشتی کوچکی، به صحن ختم می‌شود. به جز این سَردَرها، بنا نما و تظاهر بیرونی ندارد. نکته شایان توجه دیگر در طرح این کاروان‌سرا شیوه حل مسئله اختلاف سطح است. ترازِ سطح خیابان‌ها، خصوصاً خیابان غربی، با کف صحن اختلاف زیادی دارد. مشکلِ این اختلاف تراز را، به سادگی و به نحوی نامتعارف، با تعبیه پله و سطح شیب‌دار در ورودی‌های مذکور حل کرده‌اند. از همین رو، هشتی‌ها نیز، اگرچه شکل قاعده هر یک مربع و ایستاست، بیشتر به فضای عبوری ساده‌ای شباهت یافته است. جز پنجره‌های قسمتِ فوقانی ایوان‌گونه‌ها، که نمایی تخت دارد، همه عناصر بنا دارای قوس جناغی است. نما ترکیبی است از آجر، در دیوارها، و چوب، در سطح بزرگ در و پنجره‌ها. در لچکی‌ها و درون قوس‌ها، شیوه آجرچینی اندک تغییر و تنوعی یافته است. در وسطِ صحن، گودال یا پایانی هست که استفاده از چشمه‌ای را ممکن می‌سازد. آثاری از چهار باغچه بزرگ نیز در چهار طرف پایان دیده می‌شود که احتمالاً سطح وسیعی از صحن را می‌پوشانده است. در این صورت، این کاروان‌سرا، برخلافِ نوع کاروان‌سراها، صحنی سرسبز و خرم داشته است .

چهل‌ستون چهل‌ستون از بناهای تاریخی استان اصفهان در ایران است. باغ چهلستون که بالغ بر ۶۷۰۰۰ متر مربع مساحت دارد، در دوره شاه عباس یکم احداث آن آغاز شد و در وسط آن عمارتی ساخته شده بود. در سلطنت شاه عباس دوم،ساختمان تکمیل شد و در ساختمان موجود مرکزی، تغییرات کلی داده شده‌است و تالار آینه، تالار ۱۸ ستون، دو اتاق بزرگ شمالی و جنوبی تالار آینه، ایوانهای طرفین سالن پادشاهی و حوض بزرگ مقابل تالار با تمام تزیینات نقاشی و آئینه کاری و کاشی کاری دیوارها و سقفها افزوده شده‌است. کاخ چهلستون از نخستین بناهایی است که در آن تزئین وسیع، آینه‌کاری، نقاشیهای بزرگ دیواری و ستونهای چوبی، با سرستونهای مقرنس به کار رفته است. تمام دیوارها با آینه‌های قدی و شیشه‌ها و نقاشیهای رنگی و زیبا تزئین شده بوده و همه درها و پنجره‌ها از نوع منبت و خاتم بوده است. مهارت و استادی ایرانیان در طرح این کاخ به خوبی مشاهده میشود که درآن فضای خارج از عمارت با فضای داخل آن، چنان مربوط و هماهنگ است که نمی توان تشخیص داد کجا یکی پایان مییابد و دیگری آغاز میگردد. ایوان اصلی و چشمگیر کوشک با ستونهای متعدد که از ویژگیهای بنا محسوب میگردند، موجب تسمیه بنا به کاخ چهلستون گردید. در ایران تعدد و کثرت را بیشتر با عدد چهل بیان میکنند و به طور تصادفی چون تعداد ستونهای تالار، بیست عدد و انعکاس عمارت و ستونها هم در استخر مقابل آن به خوبی مشهود است، این کاخ با انعکاس آن در آب مفهوم «چهل ستون» پیدا می کند. هریک از ستون های بیست گانه تالار ازیک تنه درخت چنار تشکیل شده و بر روی آنها لایه نازکی از تخته رنگ شده وجود دارد که سابقاً با آینه و شیشه‌های رنگی پوشیده شده بود. استخر مقابل عمارت به طول ۱۱۰ متر و عرض ۱۶ متر هم‌اکنون نیز طراوت و زیبایی خاصی به این کاخ می دهد. درگذشته جهش آب درحوض وسط تالار از دهان شیرهایی که درچهار گوشه حوض قرار داشتند و فواره‌های سنگی که نقطه به نقطه در جوی کوچک اطراف عمارت قرار داشتند، صفای مخصوصی به این عمارت می‌داده است. تناسبات استخر مقابل کاخ برای دیدن تصویر کاخ در آب و تیرگی کف استخر به منظور هرچه عمیق‌ تر نشان دادن آن طراحی گشته‌اند. چهارقطعه پایه ستون‌هایی که به صورت مجسمه‌های شیر و انسان در چهار گوشه استخر قرار دارند و دو تخته سنگ حجاری شده به شکل چهار شیر که در دو باغچه طرفین خیابان ورودی این عمارت قرار دارد و از تزئینات درون باغ محسوب می گردند، در اصل متعلق به این کاخ نیست و تنها آثار برجای مانده از قصرهای زمان صفویه به نام “سرپوشیده” و ” آینه‌خانه” هستند که امروز دیگر وجود ندارند. از ایوان چهلستون سه در به تالار پذیرایی که تمام عرض کوشک را اشغال کرده، راه دارد. دیوارهای بالا را سه تابلو رنگ روغنی بزرگ زینت داده و به تماشاگران کمک می کند تا زندگی پر غوغا و با نشاط قرن هفدهم را در نظر مجسم سازند. یکی از این تابلوها شاه عباس را هنگام پذیرایی از خان ازبک نشان میدهد. شاه و خان هردو در یک شاه نشین نشسته‌اند. نقاشی های پایین دیوار این تالار پذیرایی، همانند عالی‌قاپو مناظری از تفریحات ییلاقی و روستایی را نشان می دهد. همانند بنای چهلستون، باغ آن نیز دستخوش تغییراتی بوده است که ازمهمترین آنها می توان به احداث خیابان سپه بر سمت شمالی باغ ، و تغییر ورودی باغ از ضلع شرقی به ضلع شمالی و ایجاد جلوخان نیمدایره شکل امروزی از دوره پهلوی اشاره نمود. درجبهه جنوبی باغ نیز دخالت هایی در عرصه باغ به چشم می‌خورد که شکل کلی باغ را تحت تأثیر خود قرار داده است. درهمین زمینه می‌توان به دیوارهای از بین رفته اطراف باغ نیز اشاره کرد که نقش آن درتغییر فضای داخل باغ به میزان زیادی احساس می گردد. اگراز سر در ورودی اصلی به سمت داخل باغ حرکت کنیم، منظره کاخ و تصویر درون آب سوی حرکت را مورد تاکید قرار می دهد. محور اصلی نیز جهت حرکت را به کمک ردیف درختان دو سوی استخر کشیده میانی، به خوبی مشخص می‌ نماید، بدین ترتیب که فضایی ممتد و جهت دار به سمت کوشک اصلی ایجاد می کند و همچنین استخر آب بر مطلوبیت فضایی این محور می‌افزاید. از سوی دیگر ایوان چهلستون رابطه بصری بین بیرون و اندرون کوشک را برقرار می‌سازد و حد فاصل آنهاست. باغ چهلستون تقریباً مسطح و دارای شیب بسیار کمی است که به هدایت آب در جوی ها و کرت کمک می نماید. این باغ با مساحتی بیش از ۶۷۰۰۰ متر مربع به شکل مربع مستطیل با طول و عرض تقریباً برابر است که متأسفانه در اثر تصرفاتی که صورت پذیرفته، شکل اصلی آن تغییر یافته و بخش هایی از آن در سمت جنوبی جدا گشته‌اند. باغ به کمک یک محور اصلی طولی درجهت شرقی – غربی که استخر آب کشیده را در میان دارد و یک محور عرضی بدون جوی آب به چهار قسمت اصلی تقسیم گشته است. این محور عرضی با گذر از ایوان ستوندار در سوی دیگر نیز تداوم یافته است. ایوان به عنوان فضایی میانی، پیوند میان فضای باز و فضای بسته را مورد تأکید قرار میدهد. محور طولی دیگر که از سمت شمالی کوشک می‌گذرد دارای جویی در میان است که آب جوی شاهی بدان وارد می شده است. آبراهه‌ای از بلوک های سنگ ‌قواره در پیرامون کوشک میانی قرار دارد و داخل حوض های کوچکی می گردد. جزئیات این آبراهه‌ها، یادآور نمونه‌های موجود در پاسارگاد است و سنتی مداوم از زمان هخامنشیان را به نمایش میگذارد. کوشک اصلی – کاخ چهلستون – یک ‌سوم بالایی باغ جای گرفته است. سایر کرت ‌بندی ها و تقسیم‌بندی های باغ از تناسبات قائمه پیروی کرده و باغ متقارن است. باغ چهلستون به عنوان فضای درباری و محلی برای پذیرایی رسمی از میهمانان خارجی شکل گرفته است. از آنجایی‌ که نقاشی های با ارزش بر دیوار تالار اصلی از زمان صفویه بر جای مانده‌اند، امروزه تالار اصلی خود به عنوان موزه مورد بهره برداری قرار گرفته است. قسمت‌های جالب و دیدنی ۱. سقف باشکوه نقاشی تالار ۱۸ ستون و سقف آئینه کاری تالار آئینه و مدخل آئینه کاری تالار جلوس شاه عباس دوم. ۲. ستونهای عظیم تالارهای ۱۸ ستون و تالار آینه که هر یک از آنها تنه یک درخت چنار است. ۳.شیرهای سنگی چهارگوشه حوض مرکزی تالار و ازاره‌های مرمری منقش اطراف که معرف صنعت حجاری در عهد صفویه است. ۴.تزیینات عالی طلا کاری سالن پادشاهی و اتاقهای طرفین تالار آئینه و تابلوهای بزرگ نقاشی تالار پادشاهی که شاهان صفوی را به شرح زیر نشان می‌دهد: دیوارنگاره‌ای در چهلستون شاه عباس یکم در پذیرایی از «ولی محمدخان» فرمانروای ترکستان شاه اسماعیل یکم در جنگ چالدران شاه تهماسب یکم در پذیرایی از «همایون» پادشاه هندوستان شاه اسماعیل یکم در جنگ با «شیبک خان ازبک» شاه عباس دوم در پذیرایی از «ندر محمد خان» امیر ترکستان ۵. یک تابلوی بزرگ از جنگ کرنال که در سلطنت نادرشاه افشار افزوده شده‌است. ۶. تصویری از شاه عباس اول با تاج مخصوص و مینیاتورهای دیگری در اتاق گنجینه کاخ چهلستون که در سالهای ۱۳۳۴ و ۱۳۳۵ خورشیدی از زیر گچ خارج شده‌است. ۷. آثار پراکنده‌ای از دوران صفویه مانند سردر «مسجد قطبیه» و سردرهای «زاویه درب کوشک» آثاری از «مسجد درب جوباره» یا «پیر پینه‌دوز» و «مسجد آقاسی» که بر دیوارهای ضلع غربی و جنوبی باغ نصب شده‌است. سال ساختمان کاخ چهلستون به موجب اشعاری که در جبهه تالار از زیر گچ خارج شده، مصراع: «مبارک‌ترین بناهای دنیا» می‌باشد که به حساب حروف ابجد سال ۱۰۵۷ هجری قمری (مصادف با ۱۰۲۶ هجری خورشیدی و ۱۶۴۷ میلادی) می‌شود، یعنی پنجمین سال سلطنت شاه عباس دوم. سنگ شیرها و مجسمه‌های سنگی اطراف حوض و داخل باغچه‌ها تنها آثاری است که از دو قصر باشکوه دیگر صفویه یعنی آئینه خانه و عمارت سرپوشیده باقی مانده و به این محل منتقل شده‌است. اگرچه انعکاس ستونهای بیست گانه تالارهای چهلستون در حوض مقابل عمارت، مفهوم چهلستون را بیان می‌کند ولی در حقیقت عدد چهل در ایران کثرت و تعدد را می‌رساند و وجه تسمیه عمارت مزبور به چهلستون به علت تعدد ستونهای این کاخ می‌باشد. در ابتدا ستونها با پوششی از آئینه کاری‌های زیبا تزیین شده بوده که در زمان حکومت ظل السلطان قاجار در اصفهان این آئینه کاری‌ها تخریب شده‌است و روی نقاشی‌های صفوی با گچ پوشانده شده‌است.

سلام دوستان در مورد بررسی وظایف پیمانکار در شرایط پیمان مطلب میخواستم البته 1سری خلاصهپیدا کردم اما بطور جامع میخوام اگه کمک کنید ممنون میشم