رفتن به مطلب

تنگ چوگان به مثابه منظر ورودی شهر


پست های پیشنهاد شده

تنگ چوگان واقع در استان فارس و در محدوده شمالی شهر باستانی بیشاپور (از دوره ساسانی)، همچون بسیاری از سایتهای ایران باستان، همنشینی انسان و طبیعت و تعامل پیوسته آنها را به نمایش می گذارد. یکی از نشانه های این تعامل، برانگیخته و درگیر شدن حواس آدمی با قرارگیری در سایت است. تنگ چوگان که تنگه ای است در جوار شهری مهم و نظام مند، رودی در میان داشته و بر کوههای طرفین خود، نقش برجسته هایی از پیروزی شاه ساسانی بر پادشاه رومی را به نمایش می گذارد. چنین نمایشی بی شک، نمایش عظمت و قدرت است که هر بیننده ای را مسحور خویش می سازد. علاوه بر درگیر شدن حس بینایی، آنچه ادراک فضا و همنشینی عناصر طبیعی را برای مخاطب کامل تر می کند، صدای جریان آب رودخانه و وزش باد در لابلای درختان، لمس نسیم و راه رفتن بر روی بافت سخت و سنگی زمین است.

mcaiw6z12kuplsn59s0c.jpg

 

آنچه در نگاه اول درباره تنگ چوگان محتمل تر به نظر می رسد، اهمیت این تنگه به عنوان منظر ورودی شهر بیشاپور است. همانطور که اشاره شد، تنگه در محدوده شمالی شهر قرار داشته و با توجه به قرارگیری ارتفاعات و رود و خندق در اطراف شهر، می توان این تنگه را محل عبور دانست. به علاوه، وجود شش نقش برجسته از پیروزی پادشاهان و تاکید بر شکست امپراطور رومی در همه آنها، می تواند تاییدی بر این ادعا باشد که این تنگه به قصد نمایش این شکوه به اشخاصی که در گذر از آن برای رسیدن به شهر بوده اند، انتخاب شده است.

73kwire0kyvexytbvmo.jpg

 

بنابراین علاوه بر پذیرفتن نقش ورودی، می توان آن را همچون منظری روایی دانست که با شرح و روایت پیروزیها بر صفحه کوه و در ابعادی فرا انسانی، بر اهمیت و قدرت شهر تاکید داشته است. آنچه در روایت این نقش برجسته ها مهم است، توجه به جزییات و نحوه نمایش شخصیتها است. پادشاه در تصاویر همواره بر مسند قدرت (غالباً بر روی اسب)، نشان داده شده و بیرون زدن تاج شاهی وی از کادر تصویر، و همچنین جزییاتی همچون فر ایزدی (حلقه شهریاری) که وی از اهورامزدا دریافت کرده، ساز و برگ اطراف شاه و خصوصاً قرار گرفتن جسد سپاه دشمن و التماس امپراطور روم برای نجات و رهایی، تاکیدی بر این مدعا است. از دیگر نکات تصاویر در نقش برجسته ها آن است که «بعد» همانند تصاویر مینیاتور ظاهر شده و بالا و پایین تصویر، حکم جلو و عقب دارند.

2z06yr4gge2jyydu9rs3.jpg

 

آنچه در شکل گیری ذهنیت مخاطب نسبت به سایت نقش قابل توجهی ایفا می کند، بازدید میدانی و شناخت بستر از نزدیک است. ویژگی شاخص زمین شناسی استان فارس، چنانچه می توان در بازدیدهای میدانی به وضوح دریافت، قرارگیری سلسله تنگه، کوه و دشت در جوار هم است و به حق که مردمان باستان از این ویژگی به خوبی بهره برده اند (نمونه های دیگر آن را می توان در مرودشت و فیروزآباد نیز مشاهده کرد). پس از بازدید از سایت، اهمیت این ویژگی و استفاده از آن برای ساخت شهر و تدابیر امنیتی برای آن و همچنین قدرت نمایی و نمایش شکوه پادشاه و حکومت وی، به روشنی قابل درک خواهد بود. مجموعه «تنگه (شامل رود و درختان)، کوه و دشت» علاوه بر تاکید بر اهمیت طبیعت، به خوبی با شهر کار کرده و پیش درآمدی برای ورود به آن حاصل می کند. به علاوه، اگر این تنگه تنها مسیر ورود برای رسیدن به شهر باشد، اهمیت آن در تامین امنیت شهر به خوبی قابل درک است.

kxcm9gy359ayoq1aa4t.jpg

 

اما در نهایت و پس از بحثهایی که در این باب و درباره کارکرد راستین تنگه مطرح می شود، باید در پی پاسخ به سوالهایی بود که همچنان درباره این فضا و کاربران اصلی آن مدنظر است و با کاوش بیشتر در این باره می توان صحبتهای دقیق تری مطرح نمود.

 

نویسندگان: پریچهر اصل فلاح، آناهیتا مدرک

 

منبع: معمار منظر

لینک ارسال

به گفتگو بپیوندید

هم اکنون می توانید مطلب خود را ارسال نمایید و بعداً ثبت نام کنید. اگر حساب کاربری دارید، برای ارسال با حساب کاربری خود اکنون وارد شوید .

مهمان
ارسال پاسخ به این موضوع ...

×   شما در حال چسباندن محتوایی با قالب بندی هستید.   حذف قالب بندی

  تنها استفاده از 75 اموجی مجاز می باشد.

×   لینک شما به صورت اتوماتیک جای گذاری شد.   نمایش به صورت لینک

×   محتوای قبلی شما بازگردانی شد.   پاک کردن محتوای ویرایشگر

×   شما مستقیما نمی توانید تصویر خود را قرار دهید. یا آن را اینجا بارگذاری کنید یا از یک URL قرار دهید.

×
×
  • اضافه کردن...