زبان تخصصی مهندسی: بهترین کتاب‌ها برای عمران، برق، مکانیک و کامپیوتر

فرض کنید دو دانشجوی ارشد برق یک مقالهٔ انگلیسی را باز می‌کنند. اولی هر جمله را در مترجم می‌اندازد و بعد از سه ساعت هنوز در فصل اول است. دومی در یک ساعت مقاله را بالا و پایین می‌کند و می‌داند کجا باید دقیق بخواند. تفاوت‌شان استعداد نیست؛ دومی پایهٔ واژگان و روش خواندن را زودتر ساخته است. اگر درس زبان تخصصی مهندسی دارید یا کاتالوگ و مقاله می‌خوانید، این‌جا کتاب‌های شناخته‌شدهٔ هر رشته و راه خواندن‌شان را می‌بینید.

عمران؛ از Load تا Reinforced Concrete

برای عمران کتاب انگلیسی اختصاصی کم است. یکی از معدود عنوان‌ها Career Paths: Civil Engineering از انتشارات Express Publishing است که مستقیم سراغ واژه‌های همین رشته می‌رود. با این حال بیشتر دانشجوها با کتاب‌های عمومی مهندسی شروع می‌کنند، و این بد نیست، چون واژه‌های پایه مثل load (بار)، stress (تنش)، beam (تیر) و reinforced concrete (بتن مسلح) میان همهٔ رشته‌ها مشترک است.

Cambridge English for Engineering نوشتهٔ مارک ایبوتسن (Mark Ibbotson، انتشارات Cambridge، ۲۰۰۸) ده فصل مستقل دارد دربارهٔ موضوع‌های مشترک مهندسی، مثل رویه‌ها و احتیاط‌ها، پایش و کنترل و طراحی؛ سطحش B1 تا B2 است. تمرین‌هایش از جنس کار واقعی‌اند، مثل توصیف یک مشکل فنی و پیشنهاد راه‌حل یا کار با نقشه و شکل، و فایل صوتی دارد؛ لازم نیست مدرس تخصص فنی داشته باشد و برای خودآموزی هم جواب می‌دهد.

Oxford English for Careers: Engineering 1 (انتشارات Oxford، ۲۰۱۳) پیش‌متوسط است و عمران و سازه را کنار برق، مکانیک و رشته‌های دیگر پوشش می‌دهد.

یک نکتهٔ مهم برای عمران، مستقل از هر کتاب: متن استانداردها دو فعل را دقیق به کار می‌برد. «shall» یعنی الزام و «should» یعنی توصیه؛ «may» هم اجازه است. اگر این سه را اشتباه بخوانید، یک بند اجباری را اختیاری می‌گیرید.

برق: مدار و ولتاژ به انگلیسی

واژه‌های برق، از voltage و current تا resistance و circuit، بیشتر در لایهٔ پایهٔ همین کتاب‌های عمومی هستند. اگر رشته‌تان برق یا مکانیک است، Oxford English for Electrical and Mechanical Engineering از اریک گلندنینگ و نورمن گلندنینگ (Eric H. Glendinning و Norman Glendinning، انتشارات Oxford) انتخاب کلاسیکی است؛ چاپ اول آن به ۱۹۹۵ برمی‌گردد و بارها تجدید چاپ شده.

اگر سطح عمومی‌تان هنوز ضعیف است، Technical English (انتشارات Pearson، نوشتهٔ دیوید بونامی، David Bonamy) چهار سطح دارد؛ سطح ۱ برای A1 تا A2 و سطح ۲ برای A2 تا B1 طراحی شده و واژه‌های فنی را در زمینهٔ همهٔ رشته‌های فنی می‌آورد.

یاتاقان انگلیسی چه می‌شود؟

جواب bearing است، و کنارش gear (چرخ‌دنده)، valve (شیر) و torque (گشتاور) واژه‌هایی‌اند که یک دانشجوی مکانیک در هر کاتالوگ فنی می‌بیند. کتاب گلندنینگ که بالاتر آمد، بخش مکانیکی جدی دارد. یکی از تله‌های این بخش stress و strain است: اولی تنش (نیرو بر واحد سطح) و دومی کرنش (تغییر شکل نسبی) است و در فارسی هم جدا نوشته می‌شوند؛ power (توان) هم با force (نیرو) و energy (انرژی) فرق دارد. این‌ها واژهٔ روزمره‌ای هستند که در مهندسی معنی دقیق گرفته‌اند.

Professional English in Use: Engineering از همان ایبوتسن (Cambridge، ۲۰۰۹) هم برای خودآموزی خوب است: ۴۵ درس دو‌صفحه‌ای دارد که سمت چپش توضیح و تصویر است و سمت راستش تمرین، و بیش از هزار واژه و عبارت فنی را پوشش می‌دهد. سطحش B1 تا B2 است.

کامپیوتر: دو کتاب، دو کاربرد

برای کامپیوتر و فناوری اطلاعات دو انتخاب متفاوت وجود دارد. Oxford English for Information Technology نوشتهٔ گلندنینگ و جان مک‌ایوان (John McEwan، انتشارات Oxford) کتاب درسی کلاسی است. Professional English in Use: ICT (سانتیاگو ره‌ماچا استراس و النا مارکو فابره، Cambridge، ۲۰۰۷) کتاب خودآموزی با ۴۰ درس دو‌صفحه‌ای است و موضوع‌هایی مثل دستگاه‌های خروجی، گوشی‌های همراه، طراحی وب، پایگاه داده و امنیت اینترنت را می‌آورد؛ برای سطح متوسط تا پیشرفته.

دانشجوی کامپیوتر معمولاً بیشتر از بقیه با مستندات سروکار دارد: documentation، release notes و پیام‌های خطا. این متن‌ها کوتاه و پر از اختصارند، ولی با همان واژگان کتاب‌های بالا شروع می‌شوند. پیشنهاد عملی: یک پیام خطا را هر بار که دیدید، قبل از جست‌وجو یک‌بار خودتان معنی کنید.

جدول یک‌نگاه: سطح کتاب‌های زبان تخصصی مهندسی

سطح‌های A1 تا B2 از چارچوب مرجع اروپایی زبان (CEFR) آمده‌اند. B1 تقریباً «متوسط» و B2 «بالای متوسط» است؛ در توصیف B2 حتی فهمیدن بحث‌های فنی در رشتهٔ خود فرد هم آمده. پس اگر هدف شما خواندن کاتالوگ و مقاله است، رسیدن به B1 تا B2 در زبان عمومی نقطهٔ خوبی برای شروع کتاب‌های بالاست.

انتخاب از میان این کتاب‌ها به وضعیت شما بستگی دارد. اگر ترم‌های اول هستید و پایه‌تان ضعیف است، Technical English سطح ۱ یا ۲ شروع آرام‌تری است. اگر ارشدید و مقاله می‌خوانید، Professional English in Use: Engineering را کنار خواندن مقاله‌های رشته‌تان بگذارید. و اگر شاغلید و با کاتالوگ، ایمیل و جلسهٔ فنی سروکار دارید، Cambridge English for Engineering با تمرین‌های کاری‌اش مناسب‌تر است.

پایه را جدی بگیرید

زبان تخصصی مهندسی بدون پایهٔ عمومی و واژگان آکادمیک جا نمی‌افتد: اگر زمان‌های ساده و ساختار جمله را درست نمی‌شناسید، کتاب‌های بالا هم سخت می‌شوند. برای این پایه منابعی مثل Academic Vocabulary in Use یا Grammar in Use را می‌توانید در دیجی زبان (https://digi-zaban.ir) پیدا کنید و پیش از کتاب تخصصی، پایه را محکم کنید.

یک نشانهٔ ساده برای سنجیدن پایه: چند صفحه از یک کتاب درسی رشته‌تان را بخوانید. اگر اکثر جمله‌ها را بدون واژه‌نامه می‌فهمید، مستقیم سراغ کتاب تخصصی بروید؛ اگر ساختار جمله‌ها گیجتان می‌کند، قبلش یک دور گرامر بخوانید.

گرامر در متن فنی بیشتر از چیزی که فکر می‌کنید مهم است: جملهٔ مجهول در گزارش و دستورالعمل فراوان است، مثل «The valve is closed when the pressure exceeds the limit». کسی که مجهول را نشناسد، فاعل و مفعول را اشتباه می‌فهمد و در یک دستورالعمل ایمنی، چنین اشتباهی گران تمام می‌شود.

روش خواندن: Skimming و دفتر واژه

کتاب به‌تنهایی کافی نیست؛ روش خواندن هم مهم است. اول skimming: عنوان‌ها، جمله‌های اول و آخر هر بند و شکل‌ها را بخوانید تا بدانید متن دربارهٔ چیست. بعد فقط بخش‌هایی را دقیق بخوانید که به کارتان می‌آید.

دفتر واژه را به‌جای فهرست الفبایی، موضوعی بنویسید و کنار هر واژه عبارت همراهش را بگذارید: نه فقط rated، بلکه rated voltage. بعد سراغ متن واقعی رشته بروید: برگهٔ مشخصات یک قطعه (datasheet)، کاتالوگ سازنده یا یک مقاله. برای مثال در datasheet عبارت‌هایی مثل operating temperature و rated voltage می‌آیند که هر مهندسی باید بتواند سریع بخواند.

برای مقاله، ساختار آشنا به کمکتان می‌آید: abstract، introduction، methods، results و discussion. اول abstract را بخوانید تا بفهمید مقاله به درد شما می‌خورد یا نه؛ بعد سراغ results بروید و فقط اگر لازم شد، methods را دقیق بخوانید. جمله‌هایی مثل «The beam can withstand a load of…» یا «The results exceed the expected values» الگوی پرتکرار همین بخش‌هاست؛ فعل‌های withstand و exceed را همین‌جا یاد بگیرید.

نوشتن را هم فراموش نکنید. یک ایمیل کوتاه به تأمین‌کننده، یک گزارش یک‌صفحه‌ای از آزمایشگاه یا توضیح یک نقشه با چند جمله، همان واژه‌های دفتر را از حالت «می‌شناسم» به «می‌توانم به کار ببرم» می‌رساند.

هفته‌ای یک متن کوتاه از رشتهٔ خودتان را با همین روش بخوانید و ده واژه یادداشت کنید. بعد از یک ترم، دفتری دارید که مال خود شماست، نه کتاب درسی کس دیگری.

اگر ترم بعد درس زبان تخصصی دارید، همین حالا یک کتاب را از جدول انتخاب کنید و فقط دو درس اولش را جلو ببرید؛ شروع کوچک از برنامهٔ بزرگی که هیچ‌وقت شروع نمی‌شود بهتر است. پس از آن، سطح و رشته را دوباره بسنجید و اگر لازم شد کتاب دوم را اضافه کنید.